The Longest Night

by Otto de Kat, Laura Watkinson (Translator)

Since the liberation of the Netherlands in May 1945, Emma Verweij has been living in Rotterdam, on a street held together by the powerful bonds of friendship formed among neighbors during the Second World War. She has worked hard to block out the war years she spent in Nazi Berlin, when she was married to her first husband, Carl. Eventually, Emma married Bruno, her second husband, and they had two sons together.

Now ninety-six years old and on the eve of her own death, Emma is besieged by long-forgotten memories that crowd into her consciousness despite their long banishment, along with flashbacks of happier years and of the terrible tragedy of the war. She reflects on her marriage to Carl, a "good" German who resisted the Third Reich and paid the ultimate price for it; her father, a Dutch diplomat who secretly worked to help refugees escape the Nazis and to supply the British intelligence service with critical information; and the many friends she has lost, during the war and since.

In The Longest Night, the impressive, reflective follow-up to News from Berlin (described by the Guardian as "restrained and monumental"), Otto de Kat deftly distills the momentous events of twentieth-century history into the lives of his characters. In the person of Emma, the past and the present coincide in soulful fragments of rare, melancholy beauty.

Genres: Fiction, Historical Fiction, Dutch Literature, Germany

176 pages, Hardcover

First published February 1, 2015

About the author

Otto de Kat is de auteur van de kleine roman Man in de verte, die in 1998 verscheen. De roman werd goed ontvangen en er volgde snel een Duitse en een Engelse vertaling. Otto de Kat is het pseudoniem van Jan Geurt Gaarlandt (Rotterdam, 1946). Hij was directeur van Uitgeverij Balans en voorheen literair criticus bij de Volkskrant en Vrij Nederland. Onder zijn eigen naam publiceerde hij eerder al gedichten, die gebundeld werden in Het ironisch handvest (1975).

In het najaar van 2004 verscheen de roman De inscheper die eveneens zeer lovend ontvangen werd en waarvoor hij de Halewijck Literatuurprijs ontving. De Franse en Engelse vertaling ervan verschijnen in 2008. Bericht uit Berlijn is verschenen in 2012. Het boek werd in het Duits vertaald als Eine Tochter aus Berlin. In 2015 verscheen De langste nacht, die werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs.

Reviews

[Ingrid · Rating 5 out of 5]

4.5 sterren
In de langste nacht trekt Emma's 96-jarige leven aan haar voorbij. Mooi geschreven.

On the longest night, Emma's 96-year life passes her by. Beautifully written.

[annes_lesemeise · Rating 3 out of 5]

3,5 ⭐

[Jan · Rating 4 out of 5]

Emma is op de leeftijd van 96 aan het eind van haar leven. Gedurende ongeveer een etmaal, met enige nadruk op de doorwaakte nacht, komen er legio herinneringen naar boven, herbelevingen aan diverse perioden in haar lange leven, met veel nadruk op scenes tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen zij met haar toenmalige man Carl in Berlijn woonde en hij ambtenaar was op het ministerie van Buitenlandse zaken en toen er plannen werden gesmeed om Hitler om het leven te brengen. Ook haar latere leven, via diverse plaatsen naar Rotterdam, komt uitgebreid aan bod.
Otto de Kat schrijft deze roman in een stijl, gekenmerkt door korte zinnen die vaak staccato-achtig uit kernachtige steekwoorden bestaan. Zij geven uiterst helder de beoogde boodschap weer. Elke scene, die wisselt tussen het vertelde heden en een flard van een voorbije tijd, krijgt een subtiel bruggetje, waardoor de lezer moeiteloos kan meeschakelen. Door deze toegankelijke stijl te hanteren, en door Emma een positief gezind karakter te geven, neemt de auteur ons soepel mee in het vaak duistere – en daarom in eerste instantie verdrongen – verleden van Emma, terwijl die geschiedenissen, die zeer dicht aan schuren tegen gebeurtenissen die zich in de werkelijkheid hebben voorgedaan**, diepe en duistere wederwaardigheden en gevoelens bevatten. Zeer knap gedaan. (3,5 ster) JM

** De Von Stauffenberg-moordaanslag op Hitler, juli 1944

[Dolf Patijn · Rating 5 out of 5]

This review is in Dutch and English.

In 2012 las ik "bericht uit Berlijn" van Otto de Kat. Dit vond ik een erg mooi boek. De hoofdpersoon, Emma, uit "de langste nacht", is de dochter van Oscar Verschuur, de hoofdpersoon uit "bericht uit Berlijn". Zijn boeken "de inscheper" en "Julia" zijn ook weer door de hoofdpersonen met Emma uit "de langste nacht" verbonden. Dit zijn twee boeken die ik zeker nog wil lezen en ook zijn eerste roman "man in de verte" wil ik graag lezen. Helaas zijn deze drie in het Nederlands niet als elektronisch boek verkrijgbaar dus probeer ik ze tijdens een volgend bezoek aan Nederland wel te kopen.

Otto de Kat schrijft mooi. In helder proza weet hij ook in dit boek weer met een paar woorden sfeer op te roepen. Heel mooi is beschreven hoe Emma langzamerhand de grip op het hier en nu kwijtraakt en heden en verleden zich in haar sluimertoestand vermengen waarbij ze af en toe een helder moment heeft en weer helemaal terug in de tegenwoordige tijd. Op een gegeven moment weet ze zelfs uit bed te komen en posteert ze zich in haar favoriete stoel voor het raam alwaar ze de stad langzaam tot leven ziet komen.

Ik heb dit boek bijna in een adem uitgelezen en ben er nog steeds wat van onder de indruk. Dit is wat mij betreft literatuur op topniveau: krachtig en ontroerend in al haar eenvoud.

Otto de Kat is a Dutch writer. Most of his books are available in English translation on paper and as e-books. http://www.letterenfonds.nl/en/author...

In this book the daughter of the protagonist in "news from Berlin", is 96 years of age and dying. She's waiting for her sons to arrive so she can say her final goodbyes. While she's drifting in and out of sleep, memories from her more recent past but also from her childhood and the years during the Second World War when she lived in Germany with her German husband are resurfacing.

In clear and subtle prose, Otto de Kat draws a picture of a human life. He only needs a few words to create an atmosphere and while this book is full of emotion, it never gets sentimental. This is great literature in my humble opinion and therefore highly recommended. I assume this book will also be translated into English. While waiting you could check out the books that are already available in translation.

[Moray Teale · Rating 4 out of 5]

Thank you to Quercus Books and Netgelley for an advance copy of this work.

In Rotterdam it is Emma Verweij's last day. She is 96 years old and finally ready to die, but not before she thinks back over the loves and losses of her long life. Her fragmented reminiscences tell of her flight from Nazi Germany in the wake of the failed Von Stauffenberg assassination attempt, hiding in an isolated Black Forest village and her attempts to build a life in Holland.

For years she has tried to bury her memories of the war but now they are hard to ignore. Her story weaves between several different periods of her life so that her story only emerges only slowly and we learn about her family: her parents failed marriage, her husband's role in the war and the family she has managed to build in Rotterdam.

In a circuitous, unhurried narrative that effectively expresses both the disjointed state of Emma's failing thoughts and the way that our memories can creep up on us, thoughts of one event, one person sparking memories of another, years later. Emma approaches parts of her life indirectly, circling the more painful parts and offering small details until she is ready to face them more clearly.

It's a story infused with sadness and secrets and regret and the tone is a little distant but in a way that feels entirely appropriate for the end of a long life when one might finally be able to look back with some detachment. It's an abstracted, ephemeral piece of writing that feels deeply personal and addresses guilt, love and shells that we build to protect ourselves. To me this is the kind of story that the Gustav Sonata, which I read a few days earlier, aspired to be.

[Penny (Literary Hoarders)]

This completely sounds like my reading kryptonite!
"But now, ninety-six years old and on the eve of her death, long- forgotten memories crowd again into her consciousness, flashbacks of happier years, and the tragedy of the war, of Carl, of her father, and of the friends she has lost."
Yup - must read!

[Buchdoktor · Rating 4 out of 5]

Emma Verweij ist 96 Jahre alt und bereit zu sterben. In ihrem vertrauten Haus in Rotterdam wird sie von einer jungen Pflegerin betreut und wartet – auf „das Team“ und auf ihre Söhne, die auf dem Weg zu ihr sind. Emmas Gedanken schweifen zurück, überlagern sich in willkürlicher Reihenfolge. Ihre Weggefährten sind lange vor ihr gestorben. Zwei Lebensphasen kristallisieren sich heraus: Die Zeit um das Attentat auf Hitler im Juli 1944 in Berlin, als Emmas Mann Carl verhaftet und zum Tode verurteilt wird, und ihr Leben in Rotterdam mit ihrem zweiten Mann Bruno. Das Umfeld des Paars in der Gegenwart war geprägt von der Solidarität, die während des Krieges den Widerstand gegen die Nationalsozialisten trug. Symbolisiert wird die gemeinsame Geschichte der Bewohner durch die Dachluke in Brunos Haus, das einzige Haus, aus dem ein versteckter Widerstandskämpfer vor seinen Verfolgern über das Dach flüchten konnte. Aus Emmas mäandernden Gedanken tritt schließlich der Grund für ihr Warten in dieser Nacht heraus. Nach jahrelanger Ungewissheit, was damals mit dem Leichnam von Carl geschah, kann sie erst loslassen, wenn sie die Briefe von Clarita von Trott zu Solms an sich in guten Händen weiß und sie damit der Nachwelt erhalten hat.

Das Überlappen von Ereignissen, die jeweils 30, und mehr 60 Jahre zurückliegen, erfordert beim Lesen einige Aufmerksamkeit, wirkt andererseits jedoch sehr authentisch. Emmas Vater war Diplomat, ihre Mutter lebte in London und brannte für die Probleme Afrikas, Brunos Vater diente in der niederländischen Kolonialarmee in Sumatra, sein Bruder wanderte in den 30ern nach Südafrika aus – Emmas Familie war ständig in Bewegung, oft erzwungen durch die historischen Ereignisse.

„Die längste Nacht“ hat die Literaturkritik nicht gerade begeistert. Otto de Kat dichtet der historischen Person Christabel Bielenberg (1909 bis 2003) einen alternativen Lebenslauf in den Niederlanden in einer zweiten Ehe an. Man könnte sich hier fragen, ob die authentischen Erinnerungen einer couragierten Frau nicht fesselnder zu lesen sein werden, die sich damals sehr bewusst war, einen Widerstandskämpfer zu heiraten. Als viertes Buch im Zusammenhang mit seinen Vorgängern (in chronologischer Reihenfolge) finde ich die Innensicht der betagten Protagonistin dennoch sehr fesselnd, die all ihre Weggefährten überlebt hat und nun den Tod erwartet.

Otto de Kats Clan Dudok/Verweij/Verschuur
Sehnsucht nach Kapstadt (2006), spielt 1935, Brunos Bruder Rob wandert nach Südafrika aus.
Julia (2010) spielt 1981, der Fabrikant Christian Dudok erinnert sich an Ereignisse 1938 in Lübeck.
Eine Tochter in Berlin (2014) spielt 1941, im Mittelpunkt Emmas Eltern Oscar und Kate und das Unternehmen Barbarossa.
Die längste Nacht (2015), spielt in der Gegenwart, Emma ist die historische Figur Christabel Bielenberg (1909 bis 2003), in zweiter Ehe mit dem Niederländer Bruno verheiratet. Der reale Peter Bielenberg (1911 bis 2001) war ein Freund von Adam von Trott zu Solz (1909 bis 1944), der wiederum war enger Mitarbeiter Stauffenbergs.

[Hermien · Rating 5 out of 5]

Ik heb erg van dit boek genoten. Het is niet essentieel om de andere boeken die ermee samenhangen gelezen te hebben, maar het maakt het wel extra leuk om de verschillende gebeurtenissen te herkennen.

[Alexa · Rating 5 out of 5]

Ein sehr berührendes Buch.

[Kirsty · Rating 3 out of 5]

I am lucky enough to be able to travel to beautiful Amsterdam next week, and whilst Otto de Kat's The Longest Night is set largely in its sister city, Rotterdam, I felt that it would be a good choice to read before I set off. Published in the Netherlands in 2015, it has been translated into English by Laura Watkinson. I had heard of de Kat before selecting this tome, but hadn't read any of his work before.

The Longest Night begins in an intriguing manner, which makes one want to read on: 'Emma knew exactly what day it was, and what time, and what was going to happen. Her questions were a smoke screen, she wanted the nurse to think she was already quite far gone'. Our protagonist is Emma Verweij, is now ninety-six, and is suffering from memory problems. Whilst she is unable to remember anything which has happened to her recently, her past memories are vivid to her, and thus, a structure unfolds in which we travel back with her - first to Berlin, and then to the Netherlands - through a series of fragmented chapters. Interestingly, whilst she feels alive only when searching the recesses of her mind for past memories, Emma is aware that she is reaching the end of her mortality. In this sense, the retrospective positioning of the omniscient narrator works well; we really get an idea of how muddled her mind is as the novel goes on: 'Her life had shattered into fragments, crystal clear, light and dark, an endless flow. Time turned upside down, and inside out.'

Essentially, then, we can see The Longest Night as a reflection of Emma's life, and how she lived it. De Kat has handled the sense of historical significance very well indeed; the past comes to life through a series of descriptions of place and weather. During the Second World War, Emma's husband, Carl, who works for the Ministry of Foreign Affairs, is arrested, and she has no option but to flee to safety. She ends up in the Netherlands. This is de Kat's starting point; Emma then goes forward in regard to her memories, and those whom she conjures up from the annals of her past existence are vivid. There is, however, little chronological pattern between the memories. This technique serves to make Emma's story more believable; we as readers are encountering the past as she remembers it.

Watkinson's translation has been deftly worked; the prose is fluid and as vivid as I imagine the original is. De Kat's approach is relatively simple, but it has been well executed. Despite all of the positives, what really let the book down as far as I am concerned is the dialogue. Only the minority of conversational patterns appeared as though they could realistically be uttered; for the most part, sentences were awkward and almost robotic. I'm loath to believe that this is a translation issue. Regardless, it did put me off rather, and I found myself enjoying the story less as it went on. In terms of the plot too, there are definite lulls as one reaches the Netherlands alongside Emma.

There are some profound, and almost quite moving, musings upon life and death within The Longest Night, but the loss of momentum really made the whole suffer. When I began, I was fully expecting to give the book a four-star rating. As I neared the quarter point, however, my mind changed; I became far less interested in both story and characters, and I found myself even disliking some of the chapters. There was an odd and rather jarring repetition to it at times too. I have opted for a three star review, as the beginning was so engaging; there sadly just wasn't much of the consistency which I was expecting of it, and I will thus be less keen to pick up another of de Kat's novels in future.

[Whisper19 · Rating 4 out of 5]

This book really surprised me.
The plot (what there is of it) is interestig, but the writing style was really nice. It sort of felt like a warm hug. I didn't expect this from a male writer, I have to admit. Especially one writing from the point of view of a woman. Well done, Otto :)

[Mandy · Rating 3 out of 5]

Short, spare and concise, this evocative and moving novel tells of the last night –the Longest Night of the title – of 96-year-old Emma, who, as the hours slowly pass, looks back over her eventful life from her time in Nazi Germany to her escape to Holland where she now lives. She’s waiting for her son to arrive before she can take the final step. She reflects on her loves and losses, the dangers of war-time Europe and the consolations of family and peace. The book meanders in time and space and is very episodic, reflecting Emma’s own thoughts, but sometimes making the narrative a bit too disjointed on occasion. Although it can be read as a stand-alone novel I was glad that I had read Otto de Kat’s earlier book The News form Berlin as I felt it helped me fill in on the detail and understand more of what Emma is thinking about and remembering. I very much enjoyed it on the whole but did feel the narrative could have been a bit tighter.

[Sibrich van Baalen · Rating 4 out of 5]

'De dood schudde haar wakker'. Emma herleeft haar leven, de mooie en minder mooie momenten. Liefde tot het laatste moment. Mooi beschreven.

[Ava · Rating 3 out of 5]

'De straat die een fort was geweest, waar de bewoners veilig waren. Het was een gepantserde groep vrienden die op elkaars kinderen pasten, bij elkaar aten, over en weer verliefd werden, bij elkaar ondergedoken zaten wanneer de moffen hun razzia's hielden, die het voedsel verdeelden dat in '45 uit de lucht kwam vallen op hun platte daken, feesten organiseerden, kinderpartijtjes, Koninginnedagen. De straat van hun leven, waar geen eind aan leek te komen.
Maar het kwam toch.'

Het is lastig om dit boek te beoordelen. Enerzijds prijs ik het om de mooie beeldspraak en metaforische schrijfstijl. De flarden herinneringen zijn interessant om te lezen. Ik merkte dat de herinneringen van Emma over het algemeen in tegenwoordige tijd geschreven waren, en het huidige leven van Emma als 96-jarige in verleden tijd. Ik denk dat dat een indicatie is dat Emma in het verleden leeft? Dat vond ik goed bedacht. Het boek is erg sterk in de gevolgen van de oorlog op Emma's leven en karakter: haar afstandelijkheid en geheimhouding, haar woedeaanval op Michaël.

Anderzijds voelde ik niet heel veel bij het verhaal. Emma heeft vreselijke dingen meegemaakt, maar ik kon me er moeilijk in inleven. Misschien komt dat aan het gebrek aan structuur in het verhaal. Er wordt zoveel heen en weer gesprongen dat er weinig spanning wordt opgebouwd en het hele boek een beetje vlak overkomt. Het aantal metaforen was soms wel heel groot, waarbij de nadruk naar mijn idee téveel op stijl lag. Het overspoelde me.
Zoals:

'Hamburg was net zo tegen de vlakte gebombardeerd als de binnenstad van Rotterdam. Allemaal Koninginnekerken, een afzienbare hoeveelheid gaten, een niet meer te begrijpen kaart van de ziel: de herinnering was een doolhof geworden waarin niets meer op zijn oude plaats stond en elke richting ontbrak.'

Wel de moeite waard, maar niet helemaal mijn boek.

[SueLucie · Rating 4 out of 5]

With thanks to MacLehose Press/Quercus for the opportunity to read this.

Emma is nearing the end of her long life, thinking back over its major events and the people closest to her. Many of these were the main characters in Otto de Kat’s previous novels ‘News from Berlin’ and ‘Julia’, for example, and I haven’t read these. This made it frustrating for me to try to read this book as a stand-alone. Theirs seemed to be more interesting stories than Emma’s. I wanted to learn more about Emma’s parents Oscar and Kate - Emma’s childhood recollections are just too incomplete and tantalising. I was equally fascinated by her husband Bruno’s relationship with Julia. I’ll have to read the earlier books.

One particular strength of this novel is its handling of the nature of memory. All the characters, including Emma herself, have been traumatised by war and in their different ways they all seek to put it behind them and try to forget. People and events are no longer spoken of, but they linger in the background. Little hints of previous lives surface from time to time, are not always explained, so cause anxiety and threaten what happiness has been achieved. We see some heartbreaking misunderstandings.

Concisely and elegantly written, and with great insight, I’d heartily recommend (though I’d also recommend reading his novels in sequence as I think that would give the reader a more satisfying experience).

[Jan · Rating 4 out of 5]

Heel mooi boek. Het meeste plezier beleef je aan deze prachtig geschreven roman als je eerst 'Bericht uit Berlijn' van dezelfde auteur leest. In beide boeken komen voor een deel dezelfde (hoofd)personen voor.
Bij herlezing werd ik nog meer geraakt door de stijl, de prachtige zinnen maar ook door het verhaal. De stokoude Emma kijkt in fragmenten terug op haar leven, getekend door de gewelddadige dood van haar grote liefde die behoorde tot de samenzweerders tegen Hitler in 1944. Wie nog nooit van Otto de Kat heeft gehoord, leze dit boek.

[Lotti · Rating 4 out of 5]

Mooi boek.

[Hans Moerland · Rating 4 out of 5]

Een opvallende verdienste in het oeuvre van Otto de Kat is, wat mij betreft, gelegen in de samenhang, de verwevenheid die de afzonderlijke, ieder voor zich al boeiende, boeken vertonen. Ik ervaar zulks intussen zelfs als een meerwaarde waar een lichtelijk verslavend effect van uitgaat. Het was de roman “Bericht uit Berlijn” die een paar jaar geleden als eerste op mijn pad kwam, gevolgd door de ontroerende non-fictie van “Autobiografie van een flat”. Nu wordt dus “De langste nacht” toegevoegd aan dit vooralsnog bescheiden lijstje, welk boek mij weer nieuwsgierig heeft gemaakt naar, vooral, “Julia”. Dat wordt dan al de derde van de vijf romans die in 2016 verschenen in een gebundelde heruitgave onder de titel “De eeuw van Dudok”: “Man in de verte” (1998), “De inscheper” (2004), “Julia” (2008), “Bericht uit Berlijn” (2012) en “De langste nacht” (2015).
Achteraf bezien was er misschien wat voor te zeggen geweest genoemde boeken te lezen in de volgorde van verschijnen. In “De langste nacht”, de laatste roman, wordt evenwel een en ander ontraadseld omtrent gebeurtenissen, personages en relaties die de lezer in het complexe geheel van “De eeuw van Dudok” krijgt voorgeschoteld. Sterker nog geldt dit voor “Autobiografie van een flat”, uit 2024. In plaats van pure fictie lijkt er in de romans op heel wat punten sprake te zijn van biografische en autobiografische realiteit. Zo stuit men in “De langste nacht” op verscheidene details die bijna een decennium later terugkomen in De Kats hommage aan zijn ouderlijk huis in Rotterdam-Kralingen. Emma, de spil waar in “De langste nacht” bijna alles om draait, blijkt dan een romanpersonage dat moeiteloos kan worden herleid tot de moeder van de auteur, en het huis waarin zij in haar laatste dagen gaandeweg minder helder op haar leven terugkijkt is de flat waar De Kat is opgegroeid – met aan het ene uiteinde van de straat de Kralingse Plas waar men op uitkijkt en aan het andere eind de Oudedijk, vanwaar men het geluid van de rijdende trams opvangt.
Net als “Autobiografie van een flat” laat “De langste nacht” zich kwalificeren als indrukwekkend en fijnzinnig, qua inhoud zowel als stijl, en is er sprake van schijnbaar moeiteloos gecreëerde afwisseling tussen heden en verleden. Waarmee ik maar wil zeggen: lezen, die boeken van Otto de Kat. In welke volgorde men dan zijn ‘Dudok-romans’ ter hand neemt maakt wellicht niet eens zo heel veel uit, maar voor zover ze berusten op werkelijkheid valt deze, voor wie daarin geïnteresseerd mocht zijn, als zodanig pas goed te herkennen als men eerder “Autobiografie van een flat” heeft gelezen.

[Anton Segers · Rating 4 out of 5]

Op de duur kijk je er tegen op: weer een roman over herinneringen uit WO II.
Maar Otto de Kat doet je al je bezwaren inslikken.
Een vrouw van 96 herinnert zich haar huwelijk met 1 van de Duitse aanslagplegers op Hitler, hoe ze na de oorlog een nieuw leven tracht op te bouwen, maar nooit echt van de oorlog loskomt.
De Kat schrijft met zo'n gebalde kracht, elk woord op de juiste plaats, dat het emotioneel sterk werkt.
Hoe de oude dame voor de laatste keer ronddwaalt in haar eigen leven krijgt een beklijvende dimensie.
Vooral het luisterboek, prachtig ingelezen door de schrijver zelf, is een belevenis...

[Annie 2manybeautifulBooks · Rating 3 out of 5]

▪️
3.5 stars

I really enjoyed this quiet, unassuming, elegant and tender novel of Emma, an old woman, in her final hours, reflecting back upon her rich life. We are drawn into her fragmented and non-chronological memories and find ourselves experiencing all the sights and sounds and sensations as she takes us through major historical events that intersected her long and not always happy life.

This beautiful short novel which I picked up in Hay on Wye earlier this year may be the first book I have read translated from Dutch. I would gladly read this author again and need to seek out more Dutch translations.

▪️▪️▪️

[Cold War Conversations Podcast · Rating 3 out of 5]

Flashes of brilliance

Although I loved the premise and wanted to really like this book, but I did find this a bit disjointed and difficult to follow, however this is the first book I’ve read from this author and it sounds like I should have read the previous book.

There are some genuine flashes of brilliance here and it is worth a read.

I received this book for free from the publisher in exchange for an honest review. This does not affect my opinion of the book or the content of my review.

[Karin Marcella · Rating 4 out of 5]

Prachtig boek. Heel bijzonder hoe de hoofdpersoon haar herinneringen in flarden naar boven komen. Niet spannend, wel intrigerend. Als je geïnteresseerd bent in een vernieuwend boek over familiebanden en WO2, is dit een aanrader. Maar als je niet van tijdsprongen houdt, dan kun je het beter laten staan.
Het deed me ook wel wat denken aan 'De grote zaal', enige jaren voor Nederland leest opnieuw uitgegeven. En bijvoorbeeld 'De zoon uit Spanje'. Boeken over mensen die bijna overlijden en terugkijken op hun leven. Je wordt er niet altijd vrolijk van, maar het kan wel boeien.

[Agnes · Rating 3 out of 5]

Mooie afsluiting van de bundeling De eeuw van Dudok. Toch ook het afhechten van de draadjes uit de vorige boeken. Wat ik schrijf bij bericht uit Berlijn geldt ook voor dit boek. Een aantal geschiedenissen wordt verteld in fictievorm maar als fictie is het me te overzichtelijk, het laat te weinig over aan de lezer. Ik vind het ook erg ernstig, mensen hebben wel plezier maar je voelt het niet. De onderwerpen zijn ook zwaar maar worden ook zwaar verteld. Ik had ze graag gelezen als de werkelijke geschiedenissen waarop ze gebaseerd zijn.

[Elly Lewin · Rating 4 out of 5]

Berustende terugblik op een veelbewogen leven. Veel liefde, weinig conflict. Mooi hoe de flashbacks elkaar in de loop van het boek steeds sneller opvolgen: een aanzwellende wervelwind aan herinneringen.

[TienvoorNegen · Rating 3 out of 5]

Ik kon slecht wennen aan de schrijfstijl die zo staccato aandoet, maar gaandeweg raakte ik toch in het verhaal verzeild en kon ik een soort schoonheid zien in de voor mij wat bruuske vertelwijze van dit mooie verhaal. Een leven beleefd in de laatste nacht op weg naar de langste nacht.

[Karen · Rating 2 out of 5]

Disapointingly dull.

[Kathryn Robertson-Downey · Rating 4 out of 5]

I liked this book better than his first book. It does hit close to home with regards to the end of her life.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Wanneer het einde nadert, overdenkt Emma haar leven. Kleine geschiedenis van de (na)oorlogse jaren. Empatisch en poëtisch.

[GothicGiggleCiCi · Rating 3 out of 5]

This was an insightful book that touched on how complex emotions and life can sometimes be. I liked the corresponding perspectives of past vs present and how the most perplexing parts of the story were presented unfiltered as Emma reminisces about her long and eventful life.

I think what led to the 3 stars for me was that, while I enjoyed the story, it wasn’t one that I remembered after I finished it. It was good for the moment but not a read that had me pondering about the story and characters afterward.

Overall, I think it’s worth a read. Even if to just add in a quick book to go towards your reading goal.

Rating: 3/5 stars.

[Carla S · Rating 2 out of 5]

2,5