Biệt thự cô lập trên núi tuyết - Higashino Keigo: thực hư hư thực, kịch và đời là một hay hai?
1992
Tiểu thuyết, Hư cấu, Trinh thám cổ điển, Bí ẩn
“Thế giới, hết thảy là một sân khấu, và đàn ông đàn bà, hết thảy là phường diễn viên.” — William Shakespeare
- - -
Sau hơn nửa thập kỷ không rờ rẫm chi vào trinh thám, tuần vừa rồi, mình đã kết nối lại với dòng văn học này bằng cuốn mới nhất của Higashino Keigo tại Việt Nam. Thật bất ngờ là Biệt Thự Cô Lập Trên Núi Tuyết vượt qua kỳ vọng đọc giải trí của mình. Nó không chỉ làm tròn vai mà còn khơi dậy niềm đam mê mình dành cho trinh thám tưởng chừng đã bẹp dí ở xó nào rồi. Phải, thực sự nó chưa bẹp dí, nó chỉ nằm đó và bị bỏ đói lâu nay. Mình cũng chẳng hiểu tại sao lại ngừng đọc trinh thám, nhưng dù sao thì, bây giờ hãy trở về với cái biệt thự của ông bác Keigo và ôn lại những trải nghiệm đáng nhớ với nó.
- - -
Biệt thự Bốn Mùa, toạ lạc trên cao nguyên Norikura, thuộc Nagano và Gifu, vùng Trung Bộ (Chubu) của Nhật Bản. Thiết kế một trệt một lầu (2 tầng) giúp cho căn biệt thự rộng rãi, khoáng đạt, đầy đủ các phòng chức năng. Tuy xây đã lâu, xuống cấp ít nhiều và chả có ma nào lui tới thường xuyên, đây vẫn là một điểm nghỉ dưỡng khá ổn áp cho du khách muốn đến Norikura ngắm tuyết vào mùa đông hoặc phơi nắng vào mùa hè. Và vào một mùa xuân nọ, câu chuyện của chúng ta xảy ra.
Tháng tư, nắng ráo, trời còn se lạnh, bảy cô cậu diễn viên kịch nhận được thư mời đến biệt thự Bốn Mùa. Cả bảy người đã đỗ một đợt thử vai không lâu trước đó tại đoàn kịch Suiko. Đạo diễn Togo từ đoàn Suiko chính là người đã viết những lá thư ấy (hoặc ít nhất thì mọi người tin vậy). Dĩ nhiên không có cuộc tụ bạ chơi bời nào ở đây. Thư của đạo diễn nêu rõ bảy cô cậu này sẽ phải tham gia một thử thách nữa để được tuyển chọn cho những vở kịch của đoàn Suiko.
Thử thách cũng đơn giản. Chỉ cần ở lại biệt thự Bốn Mùa đủ bốn ngày, ở im trong đó, không đi đâu cả, không rời nửa bước. Đồ ăn thức uống đã có sẵn. Phòng ốc cũng tươm tất. Việc của bảy cô cậu là tưởng tượng mình đang bị mắc kẹt trong biệt thự, giữa một trận bão tuyết. Xuyên suốt trận bão tuyết đó, nếu có chuyện gì cũng xem như là kịch để mà diễn, kể cả có người đi hai chân lạnh toát chăng nữa.
Và quả thật có người đã đi hai chân lạnh toát. Không những một, mà hai, rồi ba. Viễn cảnh cả nhóm hẹo hết hiển hiện trước mắt họ, như nội dung những cuốn tiểu thuyết được bày sẵn trên giá sách của biệt thự: “Và rồi chẳng còn ai” của Agatha Christie; “Án mạng nhà Greene” của Van Dine; “Tấn bi kịch Y” của Ellery Queen.
- - -
Điểm qua các nhân vật, ta có:
Kuga, một thanh niên bên trong tự cao tự đại nhưng bên ngoài kín kẽ khiêm nhường. Quan sát và suy luận rất cừ, chỉ có tật mê gái là điểm yếu. Cũng vì mê gái mà anh ta quyết định vác cái thân lên đi tranh đua gia nhập vào đoàn kịch Suiko. Anh ta là nhân vật được trích độc thoại nội tâm nhiều nhất.
Atsuko, một nữ diễn viên kỳ cựu của đoàn kịch. Cô nàng có năng lực diễn xuất ở mức khá, bản tính lười nhác ở mức cao, và tài lãnh đạo ở mức xuất sắc (dù chẳng có tình huống nào cho thấy như vậy). Có tin đồn cô đang tò te tú tí với đạo diễn Togo nên mới có vé tham gia thử thách lần này.
Yurie, bạn cùng phòng của Atsuko ở biệt thự. Người ta mệnh danh cô là nữ thần của đoàn kịch nhưng ngoài sắc đẹp cô còn có tiền. Rất nhiều tiền. Cụ thể là tiền từ cha cô rót vào đoàn kịch. Cô là đối tượng trong mộng của Kuga. Nhưng Kuga không bao giờ là người trong lòng của cô.
Amamiya, anh cả của đoàn kịch nhưng xuyên suốt câu chuyện lại thể hiện một bộ mặt mờ nhạt, ba phải, mù mờ và ám muội. Thỉnh thoảng anh chàng cũng chiếm một vài Spotlight, nhưng tựu chung vẫn là mẫu người nhu nhược chìm nghỉm.
Tadokoro, một anh chàng bảnh tỏn hào hoa, nhà giàu hay không không biết nhưng lúc nào cũng ra vẻ phú ông. Kỹ năng kịch nghệ của anh tầm thường, chỉ được cái tính bốc đồng và lâu lâu vọt ra mấy câu thông minh để bù lại chuỗi lời lẽ đi vào lòng đất.
Honda, cao to vạm vỡ cục mịch hiền lành. Tính cách ít nổi bật, ăn nói bình thường, hành vi lại không có gì khác lạ. Anh ta mang theo bộ dạng của một cầu thủ dự bị hay đại loại như vậy, tức là có tài năng nhưng chỉ giống như cái nền cho người khác.
Takako, người cuối cùng trong nhóm bảy cô cậu, và là thành viên có vẻ thừa năng lượng nhất. Cô nàng là một bà tám điển hình. Ruột để ngoài da. Nũng nà nũng nịu. Sáng nắng chiều mưa. Ngây thơ vô số tội. Chỉ có cô là người ít bị tình nghi nhất trong bảy người ở biệt thự.
Về phần đạo diễn Togo, đây là một người không có gì đáng chú ý, bởi lão ta còn chẳng thèm ló cái mặt ra nữa, nên có thể bỏ qua lão. Chỉ còn một người cần được nhắc đến, đó là Asakura Masami, cựu thành viên đoàn kịch Suiko, nếu độc giả nào tinh ý một chút có thể nhận ra mối liên hệ của cô với “vụ án” trong biệt thự Bốn Mùa từ nửa đầu câu chuyện. Vấn đề là, tôi biết bạn có liên quan nhưng tôi không thể chứng minh được. Đại loại như vậy.
Màn đêm buông xuống là lúc màn kịch (hoặc sự thật) bắt đầu tiến triển. Trong bóng tối u tịch, anh (hoặc chị) áo đen lần lượt mở từng cánh cửa phòng, và người thì được âu yếm cổ, người thì được xoa bóp đầu bằng bình bông, để rồi sáng dậy, những người còn lại chỉ thấy những mảnh giấy để tại hiện trường gây án. Những mảnh giấy ghi gì? Ghi cách thủ phạm gây án, hoàn toàn trắng trợn. Nhưng không một ai có thể rời đi, cho dù chẳng có trận bão tuyết quái quỷ nào cản chân họ. Họ bị mắc kẹt bởi tâm trí của mình, bởi trò chơi thao túng tinh vi của một bàn tay vô hình. Nếu đi sẽ bị loại khỏi thử thách, nếu ở lại sẽ đối mặt rủi ro sinh mệnh.
- - -
Được ra mắt năm 1992, tức là đoạn đầu sự nghiệp Keigo, tác phẩm chủ yếu đi theo phong cách trinh thám cổ điển, nơi có vụ án, có hung thủ, có thám tử, có sự thật, có công lý rốt ráo. Dẫu vậy, về cuối tác phẩm, độc giả có thể nhận ra sự manh nha chuyển pha của Keigo khỏi trinh thám cổ điển trong đoạn sau sự nghiệp, từ chi tiết kịch lồng trong kịch, đến biến thể của kỹ thuật metadrama, phá vỡ cấu trúc kể chuyện ban đầu mà ông ngụy trang lên.
Trong cuốn tiểu thuyết tầm 300 trang này, Keigo đã làm rất tốt việc đẩy tốc độ đi nhanh, không hề rề rà chậm chạp ở bất cứ chương nào. Mọi thứ cứ diễn ra liên tục. Có thể ví tác phẩm như một món đồ thủ công được làm liền mạch, vắng bóng các chi tiết thừa và mối nối, khi cầm lên tay tạo cảm giác thoải mái, trơn nhẵn. Nhưng cũng phải thừa nhận món đồ thủ công ấy vẫn chưa thực sự đẹp đến mức hớp hồn người ta. Tưởng tượng cụ thể hơn, nó là một viên bi, bề mặt tuyệt đối sáng bóng và trong ruột là một vài màu sắc quen thuộc. Mình có thể đoán nhầm thủ phạm nhưng vẫn dễ dàng khoanh vùng được vị trí của hắn và động cơ đằng sau hắn, cho nên với mình, Biệt Thự Cô Lập Trên Núi Tuyết chưa đủ choáng váng. Cái nó đủ là mạch truyện cuốn hút làm mình nhập tâm hoàn toàn tự nhiên và khó lòng rời mắt.
Để thay lời kết, mình đánh giá đây là tác phẩm hoàn hảo cho những ai đã bỏ trinh thám một thời gian dài và quay lại, hoặc những ai chưa từng tiếp xúc với trinh thám, nhờ độ dễ đọc và sức hấp dẫn kết hợp một cách rất mực vừa vặn.