What do you think?
Rate this book
Aan het einde van de oorlog
De negenjarige Ernst, jongste zoon van ss-Obersturmführer Karl Zehlendorf, raakt vermist in de buurt van een concentratiekamp. Zijn broer Reinhart beweert Ernst te hebben achtergelaten aan de oever van het meer, waar ze aan het vissen waren. Terwijl de kanonnen van het naderende Russische Rode Leger in de verte al te horen zijn, wordt alles in het werk gesteld om de jongen te hij zal toch niet in het verraderlijke diepe meer verdwenen zijn? Of erger in het concentratiekamp? Zonder te beseffen wat er gebeurde zijn bewakers en gevangenen getuige geweest van de verdwijning van Ernst, maar zullen zij vertellen wat ze hebben gezien?
- GenresFictionRomanLiterature
640 pages, Kindle Edition
Published January 30, 2025
81 people are currently reading
1417 people want to read
About the author
Bert Natter
23 books21 followersBert Natter (1968) debuteerde in 2008 met de roman Begeerte heeft ons aangeraakt, die werd bekroond met de Selexyz Debuutprijs en de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. In 2015 verschenen Remington (longlist Libris Literatuur Prijs) en Goldberg (shortlist ECI Literatuurprijs), in 2018 gevolgd door Ze zullen denken dat we engelen zijn. In 2022 publiceerde hij het literaire non-fictieboek Leven met Lidewij.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 87 reviews
March 6, 2025
31 personages worden bij naam genoemd, slechts een paar zullen het etmaal overleven.
Een vernietigend veelvoud ervan volgt volkomen anoniem hun vreselijke lot.
Meticuleus beschrijft Natter hoe een SS-Sturmbannführer er probeert achter te komen waar zijn zoon is gebleven.
En waar ‘De Jongen in de Gestreepte Pyjama’ ophield, begint het hier nog maar.
Het pad loopt van de feestzaal naar de gaskamer.
Van Beethoven naar blauwzuur.
Voor wie er nog mocht aan twijfelen: gruwel kent vele gedaantes.
Bert Natter heeft ze allemaal op één plek gesitueerd.
In één dag geduwd.
In één boek geborgen.
Mogen ze daar voor altijd blijven.
Een vernietigend veelvoud ervan volgt volkomen anoniem hun vreselijke lot.
Meticuleus beschrijft Natter hoe een SS-Sturmbannführer er probeert achter te komen waar zijn zoon is gebleven.
En waar ‘De Jongen in de Gestreepte Pyjama’ ophield, begint het hier nog maar.
Het pad loopt van de feestzaal naar de gaskamer.
Van Beethoven naar blauwzuur.
Voor wie er nog mocht aan twijfelen: gruwel kent vele gedaantes.
Bert Natter heeft ze allemaal op één plek gesitueerd.
In één dag geduwd.
In één boek geborgen.
Mogen ze daar voor altijd blijven.
May 24, 2025
Een boek dat qua inhoud al echt goed is, al is het daarin niet uniek. Maar de vorm: weerga-loos. Echt hoor, het samengaan van inhoud en vorm maakte het lezen van dit boek voor mij - met de eerste 120 pagina’s als absoluut hoogtepunt - tot een bloedstollende ervaring.
Want wat doet Bert Natter? Hij knipt zijn vertelling op in pakweg 30 perspectieven die steeds kort en in willekeurige herhaling aan het woord zijn (enkele regels tot maximaal één pagina). En door naar een volgend personage. Zonder hoofdstukindeling. In één grote stroom die niet ophoudt. Er wordt je geen leespauze gegund.
In de eerste 120 pagina’s is de plaats van handeling voor vrijwel alle personages nog die ene plek, een concentratiekamp. Mijn verbeelding was nog nooit zo snel helemaal aanwezig in een context. En ook nog nooit zo totaal, alsof ík niet in de scenes, maar de scenes in míj aanwezig waren. Ik, de lezer, de grote alles-ziener en alles-voeler.
En in die eerste scenes gebeurt iets dat tegelijkertijd zo normaal als bizar is in die context (‘Gaat Bert Natter mij nu echt híeraan onderwerpen? Serieus??’), dat ik het boek helemaal niet meer kón wegleggen. Ik raakte er een beetje kierewiet van.
Zonder twijfel het allerbeste dat ik van Bert Natter las. Dikke dikke aanrader!
Want wat doet Bert Natter? Hij knipt zijn vertelling op in pakweg 30 perspectieven die steeds kort en in willekeurige herhaling aan het woord zijn (enkele regels tot maximaal één pagina). En door naar een volgend personage. Zonder hoofdstukindeling. In één grote stroom die niet ophoudt. Er wordt je geen leespauze gegund.
In de eerste 120 pagina’s is de plaats van handeling voor vrijwel alle personages nog die ene plek, een concentratiekamp. Mijn verbeelding was nog nooit zo snel helemaal aanwezig in een context. En ook nog nooit zo totaal, alsof ík niet in de scenes, maar de scenes in míj aanwezig waren. Ik, de lezer, de grote alles-ziener en alles-voeler.
En in die eerste scenes gebeurt iets dat tegelijkertijd zo normaal als bizar is in die context (‘Gaat Bert Natter mij nu echt híeraan onderwerpen? Serieus??’), dat ik het boek helemaal niet meer kón wegleggen. Ik raakte er een beetje kierewiet van.
Zonder twijfel het allerbeste dat ik van Bert Natter las. Dikke dikke aanrader!
February 22, 2025
‘Aan het einde van de oorlog’ van Bert Natter is een bijzonder boek dat onder je huid gaat zitten. Niet alleen door de inhoud (je bent als lezer 24 uur in een concentratiekamp getuige van de meest verschrikkelijke gebeurtenissen die in de geschiedenis van de mensheid hebben plaatsgevonden), maar ook qua vorm (je volgt meer dan dertig personages met hun eigen achtergronden eigenschappen). Het boek gaat over waarheid en is in het huidig tijdgewricht bijzonder actueel. Heel mooi is de plattegrond voorin het boek. Ik raad deze roman iedereen aan.
July 1, 2025
Dat een mooi boek toch zo vol gruwel kan staan.Op het einde van de oorlog in dit concentratiekamp van het boek vinden tal van monsterlijke daden plaats. En temidden van deze waanzin verdwijnt het jongste zoontje van de kampcommandant.
Het blijft boeiend tot het einde. Mede ook doordat er verteld wordt in sequenties belicht vanuit verschillende invalshoeken. Ik twijfelde eerst of ik het boek zou lezen maar ben nu zo blij dat ik dit effectief ook deed.
Het blijft boeiend tot het einde. Mede ook doordat er verteld wordt in sequenties belicht vanuit verschillende invalshoeken. Ik twijfelde eerst of ik het boek zou lezen maar ben nu zo blij dat ik dit effectief ook deed.
August 31, 2025
Mijn 3e Bert Natter voelde af en toe als huiswerk.
Het was mijn 3e Bert Natter (na Begeerte **** en Remington ****) en ook mijn 3e concentratiekampboek dit jaar nadat ik de autobiografische verslagen van Primo Levi en Jeroen Brouwers had gelezen.
Met ruim 600 pagina's vond ik Natters beschrijving van een niet-bestaand concentratiekamp het moeilijkst om 'doorheen' te komen.
-/-
Dat kwam vooral door zijn keuze om het verhaal over de laatste 24 uur in een Duits fictief concentratiekamp door 31 fictieve personages in korte en iets langere fragmenten te laten vertellen.
Het verhaal wordt door deze keuze zeer beeldend beschreven en leent zich uitstekend voor een verfilming maar ik miste hierdoor vaak verbinding met de hoofdpersonages.
+/+
Los van mijn ervaring zie ik wel dat Natter een razend knap boek en een ijzersterk hoofdpersonage heeft gecomponeerd: de 40-jarige SS'er Karl Zehlendorf. Alleen om in het gestoorde brein van deze man te kijken is dit boek toch een aanrader.
PS Ik zet mijn geld op als Thijs Römer als vertolker van dit (film)personage.
Tip
nachtinterview met Bert Natter
Het was mijn 3e Bert Natter (na Begeerte **** en Remington ****) en ook mijn 3e concentratiekampboek dit jaar nadat ik de autobiografische verslagen van Primo Levi en Jeroen Brouwers had gelezen.
Met ruim 600 pagina's vond ik Natters beschrijving van een niet-bestaand concentratiekamp het moeilijkst om 'doorheen' te komen.
-/-
Dat kwam vooral door zijn keuze om het verhaal over de laatste 24 uur in een Duits fictief concentratiekamp door 31 fictieve personages in korte en iets langere fragmenten te laten vertellen.
Het verhaal wordt door deze keuze zeer beeldend beschreven en leent zich uitstekend voor een verfilming maar ik miste hierdoor vaak verbinding met de hoofdpersonages.
+/+
Los van mijn ervaring zie ik wel dat Natter een razend knap boek en een ijzersterk hoofdpersonage heeft gecomponeerd: de 40-jarige SS'er Karl Zehlendorf. Alleen om in het gestoorde brein van deze man te kijken is dit boek toch een aanrader.
PS Ik zet mijn geld op als Thijs Römer als vertolker van dit (film)personage.
Tip
nachtinterview met Bert Natter
August 6, 2025
In een ruk door van scene naar scene. Voelt als zo'n one shot film, er komt geen einde aan. Echt verschrikkelijk en steengoed
Read
May 24, 2025Het moet geen sinecure zijn geweest om dit boek te schrijven en in de geesten van kampbeulen en kampgevangenen en diverse omstanders te duiken. Het was ook geen sinecure om het te lezen, doordat het zo gruwelijk was op zo veel vlakken. Maar wel heel erg de moeite waard, want wat is het knap geschreven met dat mozaïek aan perspectieven. En het dwingt je tot nadenken over de vraag hoe we omgaan met onze individuele verantwoordelijkheid en vanaf waar we ons beginnen te verschuilen achter een systeem. En ook over de vraag hoe mensen in staat kunnen zijn tot zulke gruweldaden. Dit boek zal nog wel een tijdje rondspoken in m’n gedachten.
June 9, 2025
Ik ben in de veronderstelling dat iedereen - maar dan écht iedereen - een fictieboek kan schrijven over de Tweede Wereldoorlog.
Maarrrr nadat ik een podcastaflevering luisterde van een van mijn favoriete podcasts, Alle geschiedenis ooit, kon ik niet anders dan toegeven, ook al heb ik dit genre boeken al vanaf de brugklas afgeschreven. Bert Natter's nieuwe boek zou namelijk zo'n pageturner zijn, dat je hem moet lezen.
En daar was niks aan gelogen. Ook al verslaat het hele verhaal van 637 pagina's maar één etmaal, blijft het rete spannend. Het bijzondere eraan is dat je eigenlijk al redelijk vroeg in het boek (ongeveer pag. 150) te weten komt wat er met de verdwenen zoon van de kampcommandant Zehlendorf is gebeurd. Je zou zeggen dat de clou dan is vergeven en je niet meer zo veel behoefte hebt om het boek te verslinden. Maar dat is niet zo.
In 637 pagina's leer je de doodsangsten kennen van mensen die in en rondom het kamp "leven" en werken. Voor sommigen bestaan die doodsangsten nog maar een aantal uur, het is namelijk april 1945 en het Rode Leger staat op de stoep, maar voor sommigen zijn deze doodsangsten al jarenlang onderdeel van het bestaan.
Zo'n 30 personages nemen je een dag mee, de dag waarin de Russen het kamp binnenvallen.
Heel goed!!
Maarrrr nadat ik een podcastaflevering luisterde van een van mijn favoriete podcasts, Alle geschiedenis ooit, kon ik niet anders dan toegeven, ook al heb ik dit genre boeken al vanaf de brugklas afgeschreven. Bert Natter's nieuwe boek zou namelijk zo'n pageturner zijn, dat je hem moet lezen.
En daar was niks aan gelogen. Ook al verslaat het hele verhaal van 637 pagina's maar één etmaal, blijft het rete spannend. Het bijzondere eraan is dat je eigenlijk al redelijk vroeg in het boek (ongeveer pag. 150) te weten komt wat er met de verdwenen zoon van de kampcommandant Zehlendorf is gebeurd. Je zou zeggen dat de clou dan is vergeven en je niet meer zo veel behoefte hebt om het boek te verslinden. Maar dat is niet zo.
In 637 pagina's leer je de doodsangsten kennen van mensen die in en rondom het kamp "leven" en werken. Voor sommigen bestaan die doodsangsten nog maar een aantal uur, het is namelijk april 1945 en het Rode Leger staat op de stoep, maar voor sommigen zijn deze doodsangsten al jarenlang onderdeel van het bestaan.
Zo'n 30 personages nemen je een dag mee, de dag waarin de Russen het kamp binnenvallen.
Heel goed!!
April 9, 2025
Wat een afschrikwekkende, enerverende, verstikkende leeservaring. Een klap voor je kop is dit boek. De vorm en de inhoud grijpen je bij je lurven en dwingen je door te lezen tot het bittere eind. Ben er stil van! Iedereen in deze roman verdraait de waarheid. Wat is de waarheid? Wat blijft er over van de mens en het menselijke als je je laat dirigeren door systemen en door het verhaal ‘de zogenaamde waarheid’ die anderen in pacht zeggen te hebben? Een gruwelijk boek dat hopelijk door velen gelezen gaat worden.
January 8, 2026
Zo, wat was dat hé? Eerste 50 pagina's moeilijk inkomen door de opzet van het volgen van de verschillende personages maar daarna las het als een soap. Een bijzonder naargeestig soap, dat wel. Alsof je een film zit te kijken zo levendig ook. Ik denk niet dat ik ooit al zoiets heb gelezen of dat ik het snel zal vergeten. Dat 635 pagina's minder dan 24 uur beslaan en dan toch vol spanning zitten is uniek en knap. Blij dat ik door heb gezet.
May 25, 2025
Dit verhaal, dat leest als een filmscript -dit wordt toch verfilmd ooit, niet?- beklijft van begin tot einde. Inhoud en stijl versterken elkaar enorm. In hoeverre kun je in een oorlog over ‘goed’ en ‘slecht’ spreken als haast iedereen bloed aan de handen heeft kleven? In hoeverre kan je over immoreel gedrag spreken als je zelf weinig keuze hebt? Kent een oorlog winnaars of toch maar enkel verliezers? Het is zo’n boek waarvan je weet dat je nooit gaat vergeten dat je het steengoed vond.
March 20, 2025
Verpletterend en onthutsend.
Op geen enkele manier "het zoveelste boek" over de Tweede Wereldoorlog.
Op geen enkele manier "het zoveelste boek" over de Tweede Wereldoorlog.
November 14, 2025
Echt een aanrader. Heel tof om een verhaal uit zoveel verschillende perspectieven te lezen.
December 9, 2025
Wat een steengoed boek. De haast onwerkelijke tijdsbeleving doordat het vertelde tijd en verteltijd bijna samenvielen; het absurdistische om de tegenstellingen nog meer aan te zetten; dat gevoel van ‘vind ik dit nu écht erger dan al die duizenden?’; de weerzin jegens personages, hun taal, de droogkomische toevoegingen, niets aan het gissen overlatend; de open en net zo goed de gesloten eindes die je soms ziet en soms voelt aankomen en dan toch… Zelden iets gelezen waarin vorm en inhoud zo samen bijdroegen aan de boodschap, het jakkerende, het verharde, de existentie keren je adem weer inhouden. Wel echt een dikke pil en bij vlagen zo afschuwelijk dat ik ‘m weg moest leggen uit - ja, wat, zelfbescherming? Het idee dat er te veel hiervan hartstikke waargebeurd kon zijn? - maar stoppen kon ik ook niet. Ik dacht dat met het oplossen van de centrale premisse de spanning zou vervlakken, maar dat gebeurde amper en dat terwijl de verhaallijn toch amper onvoorspelbaar te noemen is. Echt een meesterwerk.
May 4, 2025
Het is een verschrikkelijk verhaal, maar fantastisch geschreven.
April 6, 2025
Wat een verpletterend, gruwelijk en straf boek. Lees. Dit. Boek!
January 5, 2026
Een verhaal over 24 uur in een concentratiekamp vertellen in 640 paginas, wisselend tussen 30 perspectieven dat leest als een filmscript was voor mij (ik heb eigenlijk een hekel aan verhalen over de oorlog en films kunnen me eigenlijk ook niet bekoren) echt geen goede match.
Neemt niet weg dat ik veel bewondering heb voor de auteur, een gruwelijk verhaal op een originele wijze schrijven dat (aan het aantal lovende recensies te zien) veel mensen aanspreekt is bewonderenswaardig. voor mij was het te gruwelijk en op een aantal sterke scènes na, was er veel herhaling en waren sommige personages ongeloofwaardig neergezet. Gestopt met lezen op 38% omdat het me echt teveel tegen begon te staan.
Neemt niet weg dat ik veel bewondering heb voor de auteur, een gruwelijk verhaal op een originele wijze schrijven dat (aan het aantal lovende recensies te zien) veel mensen aanspreekt is bewonderenswaardig. voor mij was het te gruwelijk en op een aantal sterke scènes na, was er veel herhaling en waren sommige personages ongeloofwaardig neergezet. Gestopt met lezen op 38% omdat het me echt teveel tegen begon te staan.
January 25, 2026
Meesterlijk geschreven, het is alsof je op een filmset staat.
November 1, 2025
Gruwelijk verhaal, heel goed boek.
July 20, 2025
Leest als een film. Het verhaal, hoe vreselijk ook, komt door de schrijfstijl tot leven. Vanaf de eerste bladzijde was ik aangehaakt, eerst de lijst met personages leren kennen en de plattegrond van het kamp. Maar die heb je al snel niet meer nodig.
August 18, 2025
6 sterren!
October 15, 2025
Hoedje af! Wat een knap gecomponeerd boek. De grillige sfeer zal nog wel even blijven hangen.
May 6, 2025
Nog nooit las ik een boek dat ruim 600 bladzijden nodig had om ongeveer een etmaal te beschrijven
Maar wat was het de moeite waard!
Een prachtige vorm. We volgen aan het einde van WO II zo’n dertig mensen in en om een concentratiekamp ten noorden van Berlijn de dag voor de Russen binnen vallen.
We volgen hen allemaal afwisselend door die dag heen, bijna als een filmscript
De elfjarige Ernst, zoon van SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf, raakt vermist in de buurt van een concentratiekamp. Zijn broer Reinhart beweert hem te hebben achtergelaten aan de oever van het verraderlijk diepe meer, waar ze aan het vissen waren. Hij zal toch niet in het water zijn gevallen? Terwijl de geallieerde legers in de verte al te horen zijn en iedereen in het kamp beseft dat het einde van de oorlog nabij is, gaat Karl op zoek naar zijn zoon.
Ik leende het boek van de bieb en begon laat met lezen. Het moest ineens binnen een week uit zijn. Heb 4 en 5 mei lezend doorgebracht, wat was er passender geweest tijdens deze dagen? Niets denk Ik. Vandaag was het echt uit. Aanrader!
Maar wat was het de moeite waard!
Een prachtige vorm. We volgen aan het einde van WO II zo’n dertig mensen in en om een concentratiekamp ten noorden van Berlijn de dag voor de Russen binnen vallen.
We volgen hen allemaal afwisselend door die dag heen, bijna als een filmscript
De elfjarige Ernst, zoon van SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf, raakt vermist in de buurt van een concentratiekamp. Zijn broer Reinhart beweert hem te hebben achtergelaten aan de oever van het verraderlijk diepe meer, waar ze aan het vissen waren. Hij zal toch niet in het water zijn gevallen? Terwijl de geallieerde legers in de verte al te horen zijn en iedereen in het kamp beseft dat het einde van de oorlog nabij is, gaat Karl op zoek naar zijn zoon.
Ik leende het boek van de bieb en begon laat met lezen. Het moest ineens binnen een week uit zijn. Heb 4 en 5 mei lezend doorgebracht, wat was er passender geweest tijdens deze dagen? Niets denk Ik. Vandaag was het echt uit. Aanrader!
Read
April 21, 2025Ongetwijfeld het meest confronterend boek ooit gelezen over de Tweede Wereldoorlog!
November 22, 2025
Recensie is oorspronkelijk gepubliceerd op: https://meerboekenblog.nl/recensie-aa...
Aan het einde van de oorlog is een boek dat ik meermaals in de boekhandel in mijn handen heb gehouden, maar ook vaak weer teruglegde. Het boek bleef mij intrigeren, maar ook intimideren. Uiteindelijk was ik toch te nieuwsgierig om het te laten liggen, en duurde het gelukkig ook niet al te lang voordat ik het ging lezen. Lees hieronder mijn recensie over de roman.
Egbert Natter (1968) is een Nederlands schrijver, oud-uitgever en voormalig journalist. Hij publiceerde diverse boeken. Zijn literaire debuut is de roman Begeerte heeft ons aangeraakt. Aan het einde van de oorlog staat op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs 2025.
Aan het einde van de oorlog van Bert Natter is een indrukwekkend, gelaagd en intens boek dat zich afspeelt in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. Het boek draait vooral om de verdwijning van de elfjarige Ernst, de jongste zoon van SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf. Wanneer zijn broer Reinhart vertelt dat hij Ernst heeft achtergelaten bij een verraderlijk diep meer, begint voor vader Karl een wanhopige zoektocht – terwijl in de verte de geallieerde legers naderen en het einde van de oorlog voor iedereen voelbaar is.
Wat dit boek bijzonder maakt, is de manier waarop Natter het verhaal vertelt vanuit meerdere perspectieven. Niet alleen Karl komt aan bod, maar ook zijn secretaresse, gevangenen en andere betrokkenen krijgen een stem. Zelfs wanneer deze niets met de rode lijn te maken lijken te hebben. Deze afwisseling zorgt voor een gedetailleerd beeld van de oorlog, waarbij je als lezer zowel de angsten, de schuldgevoelens en tevens de verwarring van verschillende mensen ervaart.
De layout van het boek draagt daar prachtig aan bij. Elk stukje begint met de naam van het personage, gevolgd door een kort fragment over diens gedachten of belevenissen. De korte stukjes lijken soms niks met elkaar te maken hebben, maar zijn uiteindelijk samen uiterst krachtig.
Hoewel het een dik boek is en het tempo traag aanvoelt, is dat juist een van de sterke punten. De langzame opbouw geeft ruimte voor veel verdieping. Natter schrijft met een indringende, bijna filmische stijl die onder je huid kruipt.
Het resultaat is een verhaal dat nog lang blijft hangen – niet alleen vanwege de thema’s van verlies, schuld en menselijkheid, maar ook door de manier waarop Natter laat zien dat in oorlogstijd geen enkel perspectief eenduidig is.
Aan het einde van de oorlog is een indrukwekkende, trage maar meeslepende roman die je laat nadenken over menselijk gedrag in onmenselijke omstandigheden. Wat mij betreft een absolute aanrader!
Aan het einde van de oorlog is een boek dat ik meermaals in de boekhandel in mijn handen heb gehouden, maar ook vaak weer teruglegde. Het boek bleef mij intrigeren, maar ook intimideren. Uiteindelijk was ik toch te nieuwsgierig om het te laten liggen, en duurde het gelukkig ook niet al te lang voordat ik het ging lezen. Lees hieronder mijn recensie over de roman.
Egbert Natter (1968) is een Nederlands schrijver, oud-uitgever en voormalig journalist. Hij publiceerde diverse boeken. Zijn literaire debuut is de roman Begeerte heeft ons aangeraakt. Aan het einde van de oorlog staat op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs 2025.
Aan het einde van de oorlog van Bert Natter is een indrukwekkend, gelaagd en intens boek dat zich afspeelt in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. Het boek draait vooral om de verdwijning van de elfjarige Ernst, de jongste zoon van SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf. Wanneer zijn broer Reinhart vertelt dat hij Ernst heeft achtergelaten bij een verraderlijk diep meer, begint voor vader Karl een wanhopige zoektocht – terwijl in de verte de geallieerde legers naderen en het einde van de oorlog voor iedereen voelbaar is.
Wat dit boek bijzonder maakt, is de manier waarop Natter het verhaal vertelt vanuit meerdere perspectieven. Niet alleen Karl komt aan bod, maar ook zijn secretaresse, gevangenen en andere betrokkenen krijgen een stem. Zelfs wanneer deze niets met de rode lijn te maken lijken te hebben. Deze afwisseling zorgt voor een gedetailleerd beeld van de oorlog, waarbij je als lezer zowel de angsten, de schuldgevoelens en tevens de verwarring van verschillende mensen ervaart.
De layout van het boek draagt daar prachtig aan bij. Elk stukje begint met de naam van het personage, gevolgd door een kort fragment over diens gedachten of belevenissen. De korte stukjes lijken soms niks met elkaar te maken hebben, maar zijn uiteindelijk samen uiterst krachtig.
Hoewel het een dik boek is en het tempo traag aanvoelt, is dat juist een van de sterke punten. De langzame opbouw geeft ruimte voor veel verdieping. Natter schrijft met een indringende, bijna filmische stijl die onder je huid kruipt.
Het resultaat is een verhaal dat nog lang blijft hangen – niet alleen vanwege de thema’s van verlies, schuld en menselijkheid, maar ook door de manier waarop Natter laat zien dat in oorlogstijd geen enkel perspectief eenduidig is.
Aan het einde van de oorlog is een indrukwekkende, trage maar meeslepende roman die je laat nadenken over menselijk gedrag in onmenselijke omstandigheden. Wat mij betreft een absolute aanrader!
March 22, 2025
Het boek boeide me meteen door de setting en de vorm: 24 uur in een concentratiekamp aan het eind van de oorlog, met de Russen op slechts een paar kilometer afstand. De manier waarop het verhaal via verschillende personages verteld wordt, vond ik erg interessant. De korte hoofdstukjes (soms maar 1 alinea), maken zo'n dik boek met een heftig verhaal behapbaar. De schrijfstijl is toegankelijk, niet overdreven literair, wat prettig leest. De gruwelijkheden worden aanvankelijk van een afstand beschreven, maar later in het boek worden ze explicieter, wat me bij vlagen behoorlijk aangreep. Ik vond het zwaar om te lezen hoe personages steeds vlak voor hun dood opgaven. Dat voelde pijnlijk, maar waarschijnlijk bewust zo geschreven. Het einde past bij de rest van het verhaal: geen echte verlossing, eerder een doffe klap. Ik zou het boek aanraden aan wie interesse heeft in de Tweede Wereldoorlog en een gelaagd, maar confronterend verhaal aankan.
This entire review has been hidden because of spoilers.
November 22, 2025
Verpletterende roman over 24 uur rond een concentratiekamp op Hitler's verjaardag in 1945. zoals ik in de film Apocalyps Now middenin een oorlog terecht kwam, overkwam me dat met dit boek ook.
In een duivels spel beweegt de schrijver zijn 31 personages als.schaakstukken over een kaart van een concentratiekamp. Personages zien elkaar en delen ervaringen. Als lezer weet je alles maar van de personages kennen slechts weinigen de waarheid.
Ondanks alle gruwelijkheden kon ik niet stoppen met lezen. Het boek lijkt soms meer op een filmscenario dan op een roman.
Ik kende Bert Natten niet, maar dit boek is een meesterwerk. Mocht je denken dat er wel genoeg is geschreven over WOll, lees dan dit boek.
Aanvankelijk vond ik de belangrijkste gebeurtenis in het boek niet zo sterk, omdat iets vergelijkbaars ook in een andere roman al eens is gebruikt, maar de uitwerking is zoveel beter dat ik dat achter me kon laten.
Het lezen van dit boek was geen aangename ervaring, maar.... lees het als je bereid bent je onder te dompelen in een oorlog op zijn allerergst. Een diepe buiging voor deze prestatie!
In een duivels spel beweegt de schrijver zijn 31 personages als.schaakstukken over een kaart van een concentratiekamp. Personages zien elkaar en delen ervaringen. Als lezer weet je alles maar van de personages kennen slechts weinigen de waarheid.
Ondanks alle gruwelijkheden kon ik niet stoppen met lezen. Het boek lijkt soms meer op een filmscenario dan op een roman.
Ik kende Bert Natten niet, maar dit boek is een meesterwerk. Mocht je denken dat er wel genoeg is geschreven over WOll, lees dan dit boek.
Aanvankelijk vond ik de belangrijkste gebeurtenis in het boek niet zo sterk, omdat iets vergelijkbaars ook in een andere roman al eens is gebruikt, maar de uitwerking is zoveel beter dat ik dat achter me kon laten.
Het lezen van dit boek was geen aangename ervaring, maar.... lees het als je bereid bent je onder te dompelen in een oorlog op zijn allerergst. Een diepe buiging voor deze prestatie!
March 29, 2025
Beklemmend, hypnotiserend boek. De eerste 50 pagina's blader je nog veel terug naar de namenlijst en de plattegrond, maar als personages en decor eenmaal in je hoofd zitten, laat het boek je niet meer los. Kan uiteraard niet echt zeggen dat ik ervan heb genoten (zoals ik ook niet heb genoten van voortreffelijke films als The Zone of Interest en Son of Saul), wel was ik continu benieuwd naar het verdere verloop.
Hier en daar schuurde het boek wel akelig dicht langs het oorlogsfilmcliché, wat, samen met een wel erg sterke toevalligheid een klein beetje afbreuk deed aan de geloofwaardigheid van het verhaal. Ook weet ik nog niet precies wat ik van de climax van het boek vind;
Dat zijn echter minimale kanttekeningen bij een boek dat mij van begin tot eind in z'n greep heeft gehouden.
Hier en daar schuurde het boek wel akelig dicht langs het oorlogsfilmcliché, wat, samen met een wel erg sterke toevalligheid een klein beetje afbreuk deed aan de geloofwaardigheid van het verhaal. Ook weet ik nog niet precies wat ik van de climax van het boek vind;
Dat zijn echter minimale kanttekeningen bij een boek dat mij van begin tot eind in z'n greep heeft gehouden.
May 4, 2025
Op 4 mei de laatste bladzijden gelezen van dit bijzondere boek. Blatter beschrijft vernietiging, oorlog en ontmenselijking vanuit verschillende perspectieven, net alsof die perspectieven gelijkwaardig zouden zijn. Maar zeker in een SS-vernietigingskamp zijn ze dat niet. Daarom was het voor mij niet mogelijk om veel achter elkaar te lezen. Aan het eind wordt het kamp bevrijd, voor velen echter geen bevrijding.
Displaying 1 - 30 of 87 reviews