هیس

by محمدرضا کاتب

هیس : مائده؟ وصف؟ تجلی؟

Genres: Novels, Fiction

286 pages, Paperback

First published April 1, 1999

About the author

محمدرضا کاتب (زاده ۱۳۴۵، تهران) در رشته کارگردانی تلویزیونی فارغ التحصیل شد و به سریال سازی و فیلم‌نامه نویسی اشتغال یافت.مجموعه داستان

* قطره‌های بارانی، ۱۳۷۱
* نگاه زرد پاییزی، ۱۳۷۱
* عبور از پیراهن، ۱۳۷۲

رمان

* شب چراغی در دست، ۱۳۶۸
* فقط به زمین نگاه کن، ۱۳۷۲
* هیس، ۱۳۷۸؛ برنده بهترین رمان سال جایزه منتقدان و نویسندگان مطبوعاتی
* پستی، ۱۳۸۱
* وقت تقصیر، ۱۳۸۲
* دوشنبه‌های آبی ماه، ۱۳۷۴

فیلم‌نامه

* ماه شب چهارده (۱۳۸۵)
* سرخی سیب کال (۱۳۸۴)

Reviews

[Paria · Rating 5 out of 5]

یه کتاب متفاوت در ادبیات فارسی. یه کتاب پست مدرن، با پایان باز با سبک نوشتاری متفاوت، به شیوه ی جریان سیال ذهن و با خلاقیتای خاص نویسنده که همه ی اینا باعث میشن با یه کتاب کاملا متفاوت رو به رو باشیم.
داستان کتاب تا انتها خواننده رو درگیر میکنه. یه قسمتایی از کتاب خشونتی که توصیف میشه انقدر زیاده که حس میکنی روحت داره خراشیده میشه ولی بازم نمیتونی ازش دست بکشی. نمیدونم، شایدم خشونتی رو توصیف میکنه که توی ناخوداگاه هممون هست.
کتاب از زبان پاسبان جوانی روایت میشه که داستان زندگی خودش رو با داستان زندگی افراد شاخصی که توی زندگیش باهاشون برخورد داشته پیوند میزنه..

[Mohammad Sadegh Rasooli · Rating 5 out of 5]

این نوشته در وبلاگم

در سیاههٔ صدتایی رمان فارسیِ رضا امیرخانی، اکثر رمان‌ها خارجی هستند و اندکی ایرانی. بین ایرانی‌ها بیشتر اسم‌ها برای عموم (حتی کتاب‌نخوان‌ها) آشنایند: محمود دولت‌آبادی، مصطفی مستور و سیمین دانشور. در این میان رمان «پستی» از «محمدرضا کاتب» هم هست و توضیح جلویش که از «هیس به‌تر است». من رمان پستی را شاید زود و بد خواندم. زود چون که وقتی خواندمش که حتی آن زمان تعداد خوانده‌شده‌های کلاسیکم به بیست عنوان نمی‌رسید. بد چون فکر می‌کردم رمان پست‌مدرن با واقعیت سیال را می‌شود به صورت تکه‌پاره در راه و توی شلوغی مترو خواند. این بار خواستم رمان «هیس» را با دقت بخوانم؛ بالاخره کتابی بود که جایزهٔ ویژهٔ منتقدان را برده بود. البته پیچیدگی این داستان طوری نبود که دقت زیاد راه به جایی ببرد. اول از همه دو چیز در کنار هم در این کتاب هستند که از یک طرف جاذبه دارد که بخوانی و از طرفی دافعه دارد که نخوانی. جاذبه‌اش قلم سلیس نویسنده است و دافعه‌اش عنوان‌ها و نوع رسم‌الخط. عنوان کامل کتاب این چنین است:‌ «هیس: -مائده؟ -وصف؟ تجلی؟» فصل‌های کتاب‌های هم به همین شکل عجیبند. مثلاً فصل اول کتاب: «حکایت سفر و شبانهٔ‌ یکم: حکایت سفر: تجلی: قدمگاه: خانهٔ آرامش» و یا فصل دوم کتاب: «حکایت سفر و شبانهٔ دوم: شبانهٔ دوم: مائده: زروان: خنجر و شمایل.» اما این نامفهومی دیری نمی‌پاید که می‌فهمی که نویسنده با یک شبکهٔ مفهومی نسبتاً‌ پیچیده خودش را کنار کشیده و کار را داده دست خواننده که داستان را بخواند:‌

«و بدی اسرار در این است که خیلی از آن‌ها را اگر همین طور صاف بگویی مطلب از دست می‌رود. فقط باید به آن اشاره کرد و رفت. شنونده باید عاقل باشد احتیاجی به عقل گوینده نیست.» (ضمیمه- ص ۲۸۶ - آخرین جملهٔ کتاب).


داستان قسمت‌های نقطه‌چین دارد که حتی در ظاهر کتاب هم در حاشیهٔ عمودی نقطه‌چین گذاشته شده که به مخاطب القا کند که این‌ها ضمیمه‌های کتاب هستند. بخشی از این ضمیمه‌ها، البته مستندهایی در مورد نمرود، در مورد نحوهٔ خاک کردن مرده‌ها، اثر هوس‌های سرگردان مرده‌ها بر زنده‌ها و چیزهای دیگری است. در جایی از داستان اشاره به مرگ چهار نفر می‌کند:‌ جهان‌شاه، مجید و من (یعنی ستوان، شخصیت اصلی داستان) و بعد ارجاع می‌دهد به صفحهٔ ۲۷۶ کتاب. خب، این که شد سه نفر. ولی در ص ۲۷۶ در مورد نویسندهٔ کتاب، محمدرضا کاتب، متولد ۱۳۴۵ از زبان همسرش (اکرم شریف) گزارش می‌شود که «قبل از تمام کردن رمان هیس در کیلومتر ۹ اتوبان تهران قم، بر اثر تصادف (با ماشین) درگذشت.»







ستوان، مردی که اسمش تا آخر داستان معلوم نیست چیست، عمو مصطفی لوطی صدایش می‌زد و نعمان او را پاسبان می‌خواند، ظاهراً شخصیت اصلی داستان است. ستوان در بیشتر کتاب راوی است (البته این هم واقعیتی شک‌برانگیز است. جاهایی انگار نعمان دارد روایت می‌کند یا پسر صمد). او مدام تأکید دارد که «گل‌های بغل پوتین راستش را می‌مالیدم به جدول. سرشب تازه واکسشان زده بودم. دلم می‌خواست وقتی بالای سر جنازه‌ام می‌رسند ببیند تر و تمیز، مثل بچه آقاها مرده‌ام: با کفش‌هایی براق، پیراهن و شلواری اتوخورده و موهایی با بوی صابون نخل داروگر: انگار داشتم می‌رفتم عروسی خواهرم: همیشه آرزویم بود خواهری داشتم.» این جملات در جاهای مختلف کتاب تکرار می‌شود. انگاری که این ستوان پرورشگاهی بوده و مدتی زیر دست نعمان (می‌گویم انگار چون بارها نویسنده مخاطب را بازی می‌دهد و هر واقعیتی شک‌برانگیز می‌شود). حالا قرار است به عملیاتی برود که احتمالاً آخرش مرگ است. شاید هم نه؛ دلیل مرگش چیز دیگری است چون دکتر به او گفت: «دوا برای این بود که فکر کنی حالت خوب می‌شود ولی مثل این که دوست نداری این طوری فکر کنی… نمی‌خواهم بی‌خودی امیدوارت کنم. متوجهی که؟» (ص ۱۶). یا شاید هم از ترس مرگ و یا شاید از درد خیانت خودکشی کرده باشد. هیچ معلوم نیست. «آنچه مرد را رو به مزاج می‌کند بی‌کسی است. بی‌کسی است که به این روز می‌اندازد آدم را.» (ص ۱۱۸ - نقل قول از عمو مصطفی)


جهان‌شاه شخصیت دیگر داستان است. کسی که به کشتن هفده دختر با «تیزک» باید اعدام شود. قصه‌اش را برای ستوان تعریف می‌کند آن هم با جزئیات. چند بار خودکشی می‌کند ولی موفق نیست ولی در عوض خیالش راحت است که از رگ‌هایش خون بیرون آمده. او اعدام با طناب را دوست ندارد و حتی از قاضی می‌خواهد که تیربارانش کنند: «از این که با طناب بمیرم خیلی می‌ترسم. آن هم با گره‌های گنده‌ای که سرش می‌زنند. کسی که با طناب بمیرد نمرده، خفه شده فقط. باید خون تا قطرهٔ آخرش از بدن برود بیرون تا آدم مرده حساب شود. تیرباران خوبی‌اش همین است: با طناب خون لخته می‌شود فقط توی رگ‌ها. آن طوری روح آدم همه‌اش زجر می‌کشد. تا خون آدم نریزد بیرون روی زمین، روح سبک نمی‌شود. نمی‌رود بالا. روی زمین می‌ماند. هی برود تو نخ این و آن و اذیتشان کند.» (ص ۶۳ - نقل قول از جهان‌شاه) البته باز هم معلوم نیست که واقعاً جهان‌شاه آن زن‌ها را کشته باشد. آن زن‌ها انگاری که شهرزاد قصه‌های جهان‌شاهند. وقتی که اختر به جهان‌شاه خیانت می‌کند، جهان‌شاه پی زن‌های مختلف می‌روند تا با او حرف بزنند ولی زن‌ها حرفی برای گفتن ندارند. ناچار این زن‌ها باید با تیزک بمیرند تا جهان‌شاه در «خماری» چشم‌هایشان خودش را در آینه ببیند. از طرفی دیگر جهان‌شاه تأکید دارد که جرمش سیاسی است و دفاع در دادگاه فایده‌ای ندارد و دوست دارد جوری بمیرد که مردانه و ماندگار باشد.









فصل دوم، ستوان با جنازه‌ای در اتوبان مواجه می‌شود که سرش له شده و چشم‌هایش باز است: «با چشم‌های باز مردن یک جور انتقام گرفتن از زنده‌هاست چون هر که به آن چشم‌ها نگاه کند حداقل تا مدتی دیگر نمی‌تواند فراموشش کند. شاید برای همین تا بالای سر مرده می‌رسند پیش از هر کاری چشم‌هایش را می‌بندند.» (ص ۱۲۵) او خودش را در آینهٔ مرده می‌بیند. برایش اسم انتخاب می‌کند: مجید. هر دوشنبه عصر می‌رود همان‌جا و خرما خیرات می‌کند. با «ساروق» رانندهٔ کامیون اخت می‌شود و زنی چشم‌آبی هر هفته می‌آید و خرما می‌گیرد و رد می‌شود. ساروق از ستوان می‌خواهد پی زن باشد ولی ستوان در موی سفیدشده‌اش چیز جذابی برای زن نمی‌بیند. ساروق اما این گونه فکر نمی‌کند: «هر کی را تو بخواهی‌ها او هم مجبور است تو را بخواهد، این قانون دل است. ردخور هم ندارد. آن‌هایی که غیر از این فکر می‌کنند یک خرده همچین بفهمی نفهمی خرند.» (ص ۱۵۷ - نقل قول از ساروق). ستوان دفترچهٔ خونینی از مجید پیدا می‌کند؛ در سه فصل. فصل اول در مورد کسی که به خاطر خیانت قصد خودکشی دارد، فصل دوم قصهٔ مردی که عمرش را وقف مبارزات سیاسی کرده و فصل سوم قصهٔ مردی که از زنش طلاق گرفته و در آخرین ساعت‌های زندگی‌اش به دنبال زنی می‌رود که با او مسیر را طی کند و … و این قصه می‌پیچد و تکرار می‌شود، درست مثل خود رمان. سرهنگ، مافوق ستوان، وقتی از دفترچه مطلع می‌شود می‌گوید: «او دفترش را ۳ قسمت کرده چون ۳ عدد مقدسی است. عددی است که خوشبختی می‌آورد. یعنی چی این؟ یعنی بدبخت بوده اینجا. بهش خوش نمی‌گذشته تو این مملکت. دنبال یک جایی بوده که همیشه بهار باشد. چرا اسم یکی از فصل‌های کتابش را بهار نگذاشته؟‌ زمستان و تابستان و پاییز گذاشته فقط! یعنی حالا که خودش را نمی‌توانسته به خوشبختی برسد حداقل می‌خواسته یک کاری کند که آدم‌های بدبخت نوشته‌هایش به خوشبختی برسند.» (ص ۱۶۹ - نقل قول از سرهنگ در مورد دست‌نوشتهٔ‌ احتمالی مجید)







هر چه قدر کتاب جلوتر می‌رود همه چیز درهم‌تر می‌شود. حالا داستان پسر صمد است که نعمان برای پدرش پاپوش درست کرده و باعث مرگش شده و ستوان دارد از نعمان انتقام می‌گیرد تا پسر صمد به حقش برسد. حالا معلوم نیست که پسر صمد خود ستوان است یا ستوان قاتل ناخواستهٔ صمد است و یا: «همه چیز با هم در حال قاطی شدن بود. گاهی می‌دانستم آنچه فکر می‌کنم نیستم ولی باز نمی‌توانستم این را به خودم حالی کنم. همه چیز جوری با هم قاطی شده بود که معلوم نبود کدام یک از این آدم‌ها، حادثه‌ها و مکان‌ها و … واقعی است و کدامش غیرواقعی: و حالا قرار بود جای یک ستوان که فکر می‌کردم پول گرفته و آدم بی‌گناهی را کشته، توی یک مأموریت سخت خودم را بکشم: من خون بالا نمی‌آوردم و نمی‌خواستم خودم را بکشم. ولی آن ستوان مرضی گرفته بود که داشت می‌مرد و می‌خواست حالا به خاطر آن خودش را بکشد.» (ص ۲۵۴)







این داستان سه عنصر اساسی دارد: مهم‌ترینش هوس است: «شاید هم واقعاً ربط داشت به هوس‌هایم: این قصه‌ها را ساخته بودم که برای همیشه تو ذهن پسر صمد، نعمان و هر کسی که قصه‌ام را می‌خواند زنده باشم و نتوانند فراموشم کنند: آن که بدهکارتر است کم‌تر آدم را فراموش می‌کند چون هی یاد بدهی‌اش می‌افتد و طلبکارش را جلوش زنده می‌بیند. برای همین است می‌گویم قصه‌هایی که دربارهٔ نعمان و بقیه گفته‌ام همه ساختگی است: شاید درد من هم مثل جهان‌شاه درد ننگ و نام بود. همان طور که جهان‌شاه با تعریف زندگی‌اش می‌خواست تو ذهن من بماند، من هم می‌خواستم با تعریف قصه‌هایی که ساخته بودم بمانم. مجید با دفترشض و آقابزرگ و بقیه هم هر کدام به روش خودشان می‌خواستند تو ذهن‌ها بم��نند.» (ص ۲۵۴) و یا: «گاهی برنامه‌هایی تو زندگی آدم پیش می‌آید که آدم را شبیه کس دیگری می‌کند. یک‌مرتبه آدم به خودش می‌آید، می‌بیند جوری با دیگران قاطی شده که دیگر معلوم نیست کجا خودش تمام می‌شود و آن‌ها کجا شروع می‌شوند: هر چه مال آن‌هاست می‌شود مال تو و هر چه مال توست می‌شود مال آن‌ها… خوش ندارم همه هم و غمت را بگذاری روی این که این و آن را بترسانی تا برایت آن کسی بشوند که تو هوس کرده‌ای یا شاید یک روزی قرار است هوس کنی.» (صص ۲۶۲-۲۶۳) و یا: «شاید بشود گفت همهٔ‌ شخصیت‌ها (در عین مفرد بودن) یک شخصیت اصلی (یک من واحد) بیش‌تر نیستند. یعنی هر کدام از ما تکه‌ای بزرگ از این آدم بزرگ هستیم: جهان (قسمت مرئی و) قمست ارتباط دیوانه‌وار و بی‌حد و حصر انسان با طبیعت (زن با مرد!!) است: زن در کل: زن در کل تحت تأثیر هوس است: زن مجسمهٔ هوس است. او حواست و (مرد) با او باید حرف بزند و عاقبت کشته شود پای عشق او. (ضمیمه - ص ۲۸۴)







دومی مرگ است و خون. همان گونه که جهان‌شاه دنبال مرگی ماندگار است. مرگی که فقط با ریخته شدن خون پاک می‌شود. حتی خود ستوان در آخرین جمله‌هایی که از زبان خودش روایت می‌کند، انگاری زنده نیست و روحش سرگردان است: «و راه افتادم. وسط خیابان که رسیدم ایستادم و برای آخرین بار به پشت سرم نگاه کردم: جای پوتین‌هایم روی برف نبود:‌ خیلی وقت بود که جای پوتین‌هایم دیگر روی برف نمی‌ماند. خیلی وقت بود هرچه را هوس می‌کردم جلوی چشم‌هایم می‌دیدمش» (ص ۲۶۶)



و سومی ماندگاری: «یکی از علت‌های روایت داستان‌ها توسط اشخاص، ممکن است ماندگاری باشد: این هم یک جور ماندن است و به ثبت رساندن خود.» (ضمیمه - ص ۲۸۲)



در مجموع رمان کاتب، رمان جذاب ولی سخت‌خوانی است. او در این کتاب دست به خلاقیت تکنیکی زده که شاید در داستان‌های فارسی کم پیدا بشود. و تا حدی هم خوب از پس این کار برآمده. البته ذات این گونه نوشتن، نامفهومی است و من مخاطب که حوصله ندارم بنشینم و بارها کتاب را بخوانم تا بفهمم آیا نویسنده این وسط خبطی در روایت داشته یا نه و یا حتی حرف حسابش چیست.

[Maryam · Rating 5 out of 5]

از عجيبترين و البته بهترين كتابهايي كه خوانده ام، جزو موضاتيست كه نويسنده هاي ايراني روي شان كار نمي كنند. بقول نيلي منتقد كتاب اين كتاب از آن لعنتي هاي دوست داشتني ست

[Ali · Rating 5 out of 5]

این کتاب منو بیچاره کرد

[M&A Ed · Rating 3 out of 5]

محمدرضا کاتب در اوایل دهه‌ی هشتاد با این رمان خود را به عنوان نویسنده‌ای پسامدرن به جامعه‌ی ادبی ایران معرفی کرد. این اثر دارای چهار راوی است. راویان که هر یک بت اول شخص مفرد داستان را از منظر خود روایت می‌کنند. این چهار راوی عبارتند از: ۱. پاسبان ۲. جهان‌شاه ۳. مجیدِ نویسنده و ۴. روایتی که توسط خواننده نوشته می‌شود.
عدم قطعیت‌ روایت‌ها، نقطه‌چین‌ها، جملات ناقص، پرش‌ها مدام روایت‌ها و تولد اثر با مرگ نویسنده از مولفه‌های پسامدرن این داستان است.
این رمان محمدرضا کاتب را می‌توان در کنار دیگر رمان‌های معروف پست مدرن ایرانی چون: کولی کنار آتش روانی‌پور، همنوایی رضا قاسمی و... جا دارد.
مورد پسند واقع شدن روایت‌های پست مدرن کاملاً سلیقه‌ای است؛ گاهی خواننده این گونه‌ روایت‌ها را گیج‌کننده، غیرقابل فهم و فقط ادعای نویسنده برای نشان دادن تبحر و شهامت خود می‌داند ولی به هر حال آثار پست مدرن گونه ای از روایتند که با ویژگی‌های انسان معاصر تا حدودی هم‌خوانی دارند.

[Ali Danayie · Rating 5 out of 5]

اما حالا قضیه فرق داشت، دیگر پا توی سن گذاشته بودم. کلی از موهایم سفید شده بود. حتی روی دست ها، پاها، سینه ام کلی موی سفید در آمده بود. دیگر آن جوان سابق نبودم که راه بروم و بگویم فردا را عشق است. کدام فردا؟ زمان خیلی نامرد است: چیزی نمی گوید، یک جا که دیگر راه برگشت نداری یک آینه قدی خون آلود می گیرد جلوت و تمام بدبختیهایت را نشان می دهد. هیچ وقت توی عمرم مثل آن ساعت نفهمیده بودم تنهایی یعنی چه: نفهمیده بودم تنهایم.
(از متن کتاب)

[Bamdad · Rating 3 out of 5]

به شدت دوستش داشتم. فضای دیوانه وارش، تکرار چرخهٔ "حون" و صد البته جهانشاه عزیز...

مشکل با کتاب این بود که یه جاهایی پراکنده‌ گوییش اذیت می‌ کرد

[mohammad reza sadeqi · Rating 4 out of 5]

برای محمدرضا کاتب با بی ترسی چشهای آبی اش

اول بار که اثری از کاتب خواندم، هیس اش بود. مدتها بود که درباره ی قصه و قصه گویی ِ قوم ایرانی می اندیشیدم و به در و دیوار می زدم تا مفری برای رهایی ازش پیدا کنم. اما راه به جایی نمی بردم. امیدی هم نداشتم که از خلال رمان های منتشره چیزی دستم را بگیرد. هرچه بیشتر می خواندم، بیشتر به یقین می رسیدم. تا اینکه کاتب با صدای بلند هیسش جلویم سبز شد. صدا آن قدر بلند بود که ناگاه به خود آمدم و دیدم همزبانش شده ام و هیس را فریاد می زنم.
منظورم همذات پنداری با داستان نیست. نه، بیش از آن. منظورم هم سخنی با خود کاتب است. کاتب چیزی را درجانش یافته و درصدد بیان حرفی است که من نیز چندی است بدان رسیده ام. و چه سخت و دشوار است بیان سخنی که هنوز زمانه مجال گفتنش یا گوش شنیدنش را نداده است. اما ناله های کاتب در رنج فهم این حقیقت از میان رمان هایش چنان نوای هم آهنگی با زنجموره های من دارد که انسان را به یقین می رساند که هردو را یک مار گزیده.
قومی که نتواند قصه بگوید یعنی تاریخی ندارد. و قوم بی تاریخ چیست؟ هیچ! درواقع مردمی که قصه ندارند و یا توان قصه گفتن ندارند (مگر این دو فرقی هم باهم دارند؟!) اصلا میان بود و نبودشان تفاوتی نیست. اشارات تاریخی را می گذارم و می گذرم تا هرکه خواست خودش به دنبال آنها برود. فقط سرنخ آنکه هر ملتی در هر دوره ی تاریخی که توانست خودش را تثبیت کند، قصه های زیادی برای گفتن داشت، و همه ی آن ها را به نحو احسنت گفت. حتی در دوران جدید هم اینطور است. میان اهل فلسفه معروف است که غرب را فلاسفه ساختند؛ اما روسیه و ژاپن که فیلسوفی نداشتند، پس به کدام وسیله در ساخت تمدن غرب شریک شدند؟! داستان گویان! کافی است با چشمانی باز به دیگر اقوام بنگرید تا ببیند هر قومی که از جای خود تکانی خورده، توانسته اول قصه ی خود را بگوید.
ما چه؟! ما دیربازی است که بی قصه‎ایم. مدت هاست که کلمات را گم کرده ایم و خیال مان رخت بربسته و به ناکجا رفته. اما کاتب در میان ما گنگ خواب دیده است. فهمیده که درچه وضعی به سر می بریم و مُدام در تلاش است قصه ی بی وضعی ما را بهمان بگوید. اما ما تمام کر!
درست همینجاست که من با کاتب احساس هم زبانی می ‎کنم. اینجاست که من نیز خودم را گنگ خواب دیده می بینم و از رنجی که او می ‎برد آگاهم.
کاتب در چشمهای آبی اش نیز که دراصل هم سن و سال هیسش باید باشد، فریاد گنگ برمی آورد و کم کسی هست که صدایش را فهم کند. در هیس پی ‎می‎زند و خون در مجمع می ریزد و به آینه می نگرد، در "چشمهایم آبی بود" حیران و ویلان دربه‎در جول‏‎خورش می شود و به هرکجا و ناکجا سرک میکشد.
گم گشته ی کاتب، گم شده ی قوم ایرانی است که در بی وضعی تام به سر می برد و هر روز به رقصی در می آید و خود نیز نمی داند چه می خواهد. در یک کلام آنچه من فهمیده ام این است که کاتب سخن از درد جان میگوید.
جناب کاتب، دست مریزاد. از تنهایی درمان آوردی...

[Mehdi Miri Disfani · Rating 4 out of 5]

رمان هیس رو احسان بهم پیشنهاد داد تا بخرم. تابستان 90 که رفته بودم ایران.
رمان سرگذشت آدمهای تنها (و به شدت خسته ای) است که در دایره بسته خشونت گرفتار شده اند و مرگ تلخ و موهشی به انتظار آنها نشسته است. ستوان، جهان شاه، نعمان و مجید همه گرفتار خشونت از خردسالی تا انتهای عمر هستند. کتلت و کریم و بقیه هم همینطور. از خشونت جنسی تا خشونت روحی و فیزیکی که مجالی برای خروج از این دایره بسته برای هیچ کدامشان باقی نمیگذارد.
اینکه پسر صفر همان کودکی ستوان است و یا مجید همان ستوان است، نه تنها به جذابیت تکنیکی داستان افزوده بلکه شاید نماینگر این است که فارغ از خصوصیتهای فردی آدمهای داستان، زندگی آنها در زنحیره خشونت و درد و رنج به هم پیوسته است و نهایتا به هم میرسد.
از محتوا که بگذریم، محمدرضا کاتب در ساخت و پرداخت شخصیتهای اصلی و همینطور مکانها بسیار موفق بوده است. ترسیم و تجسم مکانهایی از جمله حجره و انبار نعمان، بساط عمومصطفی، اتوبان، و میدان محل اعدام برای من بسیار راحت بود و در خلال خواندن رمان به صورت تدریجی روی داد. درک رفتار شخصیتها هم راحت و طبیعی روی داد. به نظر من این نتیجه فضاسازی دقیق و ارایه جزییات ضروی و لازم در متن است.
کتاب من را پس از مدتها به تهران برگرداند، به دستفروشهای میدان صادقیه در شبهای سرد زمستان، به کارگرهای خسته و درمانده دور میدان مرکزی قلعه حسن خان و پلیسهای خسته تر دایم در حال گشت. به انبارهای آهن یافت آباد و دفترهای انتهای انبارها و به تهران و خشونت نهفته در زیر پوست این شهر.

[Behzad · Rating 3 out of 5]

رمان خشنی هست که ممکنه حال بعضی ها رو بد کنه این شدت از خشونت. و فُرم متفاوتی که با عنوان پسامدرن میشناسیم این روزها در پی میگیره.
که قشنگش میکنه.
ولی نه خشونتش و نه پسامدرن بازیهاش بی سابقه نیس حتا تو ادب داستونی فارسی.
کتاب خوبیه خلاصه دیگه.
در هنگام خدمت خیلی مقدس و اهورایی و آسمانی سربازی یکی از سروان ها صحنه ای رو تعریف میکرد که طی اون از توی ماشین تصادفی جنازه کشیده بود بیرون.
من یاد این کتاب افتادم...

[Sarah]

کتاب بسیار تلخی بود و چند بار تصمیم گرفتم رهاش کنم اما قدرت قلم نویسنده باعث می شد همچنان ادامه بدم.
جمله زیبایی از کتاب به خاطرم مونده:
روی رفاقت سنگ، درخت، آسمان و ... بهتر می توان حساب کرد تا آدمها. شاید برای همین اولین بت ها هم از این چیزها بودند.

[Nojournalist · Rating 3 out of 5]

این محمد رضای کاتب هم اعجوبه ای است در رمان نویسی، یکی از سیاه ترین رمان هایی که خوانده ام، و تلخ

[Anoosha]

به نظرم نویسنده به شدت درگیر فرم بوده و همین قضیه لذت رو از خواننده گرفته.

[Zahra Saedi · Rating 1 out of 5]

خیلی جاها در تعریف کتاب آورده‌اند پست مدرن است، و خب‌ من نباید سراغش می‌رفتم‌ چون کلا به این سبک درهم‌برهم تعریف کردن قصه و آشفتگی علاقه ندارم. اینکه فرم روایت را دوست نداشتم باعث شد هیچ از قصه لذت نبرم اما خیلی جاها از دیالوگ‌ها لذت بردم و دوست‌شان داشتم. چیز دیگری که در کتاب اذیتم می‌کرد مطالب خارج از داستانی بود که نویسنده اصرار داشت ربطی به قصه ندارد و می‌شود نخواند.

[Nezam · Rating 3 out of 5]

کاش عقلم می رسید یک مرگ با افتخار انتخاب می کردم.اینطور مردن روحیه آدم را پاک کسل میکند.دیگر آدم نمی تواند افتخار کند به آرام مردنش.آدم زرنگ کسی است که از مردنش هم مثل زندگی اش لذت ببرد والا چه فایده دارد آدم بمیرد،بهتر است زنده باشد و رنج ببرد

[Ainaz · Rating 3 out of 5]

ای کاش این روایت تازه، تک و ناب رو با اون چیزی که نمی دونم سعی در ایجاد تکنیک بوده یا چیز دیگه اینقدر خراب نمی کرد.

[Ehsan · Rating 1 out of 5]

!هیس؛ رمانی که کمی مبهم آغاز می شود؛ خوب ادامه می یابد؛ و گنگ تو را رها می کند

[Shirin · Rating 3 out of 5]

کتابی که با کتابهای فارسی دیگه ای که تا به حال خوانده ام فرق داشت! قصه روان و سرراستی دارد و انتهای تاحدی باز و نامعلوم.

از متن کتاب:

دم دم های آمدن مشتی قربانعلی معنی خیلی چیزها برایت عوض می شود. یکمرتبه می بینی چیزی که ۳۰ سال یک قیافه ای بوده حالا یک قیافه دیگر شده، یک رنگ دیگر شده. کلید خیلی از رازهای این دنیا دست مشتی قربانعلی است.
به مرگ می گفت مشتی قربانعلی.

هرکس توی تنهایی، یک دنیایی دارد سوای از بقیه. یک حالتی است اصلا. انگار از تنهایی آدم دیوانه می شود و تا یک نفر را می بیند باز عقل به سراغش می آید.
توی تنهایی هر کس مثل خودش است و توی جمع مثل دیگران...

کاش عقلم می رسید یک مرگ با افتخار انتخاب می کردم. این طوری مردن روحیه آدم را پاک کسل می کند. دیگر آدم نمی توامد افتخار کند به آرام مردنش. آدم زرنگ کسی است که از مردنش هم مثل زندگی اش لذت ببرد و الا چه فایده دارد آدم بمیرد، بهتر است زنده باشد و رنج ببرد.

با چشمهای باز مردن یک جور انتقام گرفتن از زنده هاست چون هرکه به آن چشم ها نگاه کند حداقل تا مدتی دیگر نمی تواند فراموشش کند. شاید برای همین تا بالای سر مرده می رسند پیش از هر کاری چشم هایش را می بندند.

آدم چند ساعت قبل از مرگش می فهمد راهی است دیگر، ولی باز نمی خواهد باور کند. هی به خودش می گوید اینها همه اش فکر و خیال است، نترس، چیزی نیست، یک ساعت دیگر خودت می بینی بیخود این همه ترسیدی.

گفتم: "به مویت قسم همیشه دوستت داشتم، خودت هم می دانی که دوستت داشتم. "
تا قبل از این که این حرف را بزنم هیچ میلی به او نداشتم، اما تا گفتم دوستت دارم دیدم واقعا دیگر دوستش دارم. نه این که برای همیشه و همه جا، نه، حداقل برای آن شب و آن ساعت و آنجا.

تنها کسی که توی این دنیا برایم مانده زری (درخت مو) است، آدم روی رفاقت سنگ، درخت، آسمان و... بهتر می تواند حساب کند تا روی رفاقت آدم ها. شاید برای همین، اولین بت ها هم از همین چیزها بودند.

[Niki ☾ · Rating 2 out of 5]

هر کس توی تنهایی، یک دنیایی دارد سوای از بقیه. یک حالتی است اصلا انگار از تنهایی آدم دیوانه می‌شود و تا یک نفر را می‌بیند باز عقل به سراغش می آید. توی تنهایی، هرکس مثل خودش است و توی جمع مثل دیگران.

[Mehdi khani · Rating 3 out of 5]

هیس روایت تکان دهنده ای است از خشونت،خشونتی عیان که از جایگاه رئالیسم خود خارج می شود .آدم های داستان چه پاسبانِ گاه دل رحم و گاه خشن که آنچه را می خواهد نمی کند و آنچه را نمی خواهد می کند، چه جهانشاه و چه مجید در چیزهایی مشترکند:آنها انسانهای تنهایی هستند که با حلقۀ مرگ به هم می پیوندندوموجوداتی بی پروایند که یا در فکر مرگند و یا کشتن.فصلِ روایت جهانشاه از قتلهایش که با سر تیزک رگ گردن زن ها را می زد بخصوص لذتی که از جان دادن آخرین قربانی خود می برد تکان دهنده و کم نظیر است.رمان کاتب خلاقانه و مدرن است وما با نویسنده ای سروکار داریم که پست مدرن را فهمیده است

دلی که وصف آتش شنید طالب آتش می گردد و روزی مهیای آتش خواهد شد و دیگر روز خواهد سوخت و خواهد سوزاند دلی دیگر را

[Kebrit !!! · Rating 4 out of 5]

جهان‌شاه می‌گفت:
"دم دم‌های آمدن مشتی قربانعلی معنی خیلی چیزها برایت عوض می‌شود. یکمرتبه می‌بینی چیزی که سی سال یک قیافه‌ای بوده حالا یک قیافه‌ی دیگر شده، یک رنگ دیگر شده. کلید خیلی از رازهای این جهان دست مشتی قربانعلی است."
به مرگ می‌گفت مَشتی قربانعلی

[Sareh Pedram · Rating 4 out of 5]

شاید فکر کنید مگه میشه کتابی با این درجه از خشونت قابل خوندن باشه؟ بله! در واقع این خشونت داستان رو به شدت گیرا میکنه و جهانشاه یک کاراکتر بی نظیر میشه... حیف که آخر کتاب کمی گنگه و مطمئنا خواننده دلش میخواد داستان کمی واضح تر به سرانجام برسه

[Reyhaneh · Rating 1 out of 5]

بيست ارديبهشت نوشتم : اگر قرار نبود هفته ي ديگه بياد سر كلاس ، ‌از صفحه ي بيست جلوتر نمي رفتم . كاتب نيامد . من هم تا آخر كتاب خواندم

[Fateme Amirkhani · Rating 4 out of 5]

دقیقا همون چیزی که احتمالا حال آدما رو از خوندن این کتاب بد کنه، برام هیجان انگیز بود. توصیفات عجیب و حال به هم زن از خون و قتل!

[AMIR · Rating 5 out of 5]

https://www.facebook.com/share/1AUYo7...

منع مطلب صفحه فیسبوک محمد رضا کاتب

چندپارگی و تزلزل هویت و روایت ‌در رمان‌های
محمدرضا کاتب

حسین محمدی (استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گنبدکاووس، ایران )

چکیده مقاله :

هویت در رمان‌های پست مدرن، انسجام و ثبات رمان‌های پیشامدرن را ندارد و از این رو سیال، چندپاره، از هم گسیخته و متزلزل است. روایت‌پردازی در داستان پسامدرن به تأثیر از هویت‌های چندپاره و سیال شخصیت‌ها، غیر قابل اعتماد، مشکوک و متناقض است. «محمدرضا کاتب»، یکی از نویسندگان پرکار دورۀ معاصر است که برخی رمان‌هایش به مؤلفه‌های پست¬مدرنیستی تشبه می‌جوید. به همین منظور، پژوهش پیش رو درصدد بررسی مسئله هویت و روایت‌پردازی رمان‌های این نویسنده برآمده است. در این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، شش رمان کاتب به نامهای «آفتاب پرست نازنین»، «بالزنها»، «بی‌ترسی»، «پستی»، «رامکننده» و «هیس» از منظر مؤلفه‌های پستمدرنیستیِ هویت، شخصیت و روایت‌پردازی بررسی شده است. نتایج اجمالی پژوهش بیانگر آن است که در رمان‌های بررسی‌شده، بیشتر شخصیت‌ها، هویت‌های نامتعین، سیال و چندپاره دارند. سرگردانی، جابه‌جایی و هم‌پوشانی شخصیت‌ها با یکدیگر، ناتوانی در شناختِ خود، گواه هویت‌های ازهم‌گسیخته آنهاست. روایت‌های چندپاره و متناقض از شخصیت‌ها و ماجراها، شاخصۀ دیگری است که رمان‌های کاتب را با عدم قطعیت نشان‌دار می‌کند. مؤلفه‌های پستمدرنیستیِ تردید هستی‌شناسانه، عدم قطعیت و چندپارگی و تناقض در هویت و روایت‌پردازی در رمان‌های «آفتاب پرست نازنین»، «پستی»، «رام کننده» و «هیس» بسیار چشمگیر است ولی در «بالزن‌ها» و «بی‌ترسی» به میزان ملایم‌تری به کار رفته است.

محورهای موضوعی : پژوهش‎های

منابع و مأخذ:

[Maryam Vahabi · Rating 4 out of 5]

کتاب واقعا گیراست. حقایق ناپیدا و گفته‌ها کاملا شبهه برانگیزه و قابل اعتماد نیست اما کاملا در بیان مفاهیم خوب عمل می‌کنه.
در انتها ما می‌دونیم خیلی چیزها نامشخصه و اصلا راوی شاید تنها پاسبان نبوده اما دردی که داشته کاملا قابل حسه.

[SilverNediya]

آن سال که خواندمش، دوستش نداشتم :/

[Kimia Mx · Rating 5 out of 5]

این کتاب آدمو تا انتها پای خودش میخکوب می‌کنه.

[Behrang · Rating 4 out of 5]

خیلی خیلی رمان‌ متفاوتیههه

[لاله فقیهی · Rating 4 out of 5]

هیسِ محمدرضا کاتب به رمان های پست مدرنیستی پهلو می زند. ولی از آنجا که فضای فرهنگی-اجتماعی کشورمان هنوز زمینه های لازم و ضروری را برای برای خلق چنین متونی برنمی تابد،کاتب اندکی ناپخته و در القای عدم قطعیت، افراطی عمل می کند که البته با توجه به سابقه کوتاهِ این نوع تجربه در ادبیات جهان و به خصوص ایران اجتناب ناپذیر است. به هر حال تلاشِ کاتب برای آفرینش فضایی متفاوت و فرمالیستی موفقیت آمیز و قابل تحسین است.