Η εξάρτηση της Ελλάδας από τις 'ξένες δυνάμεις' και ο ρόλος των δυνάμεων αυτών στην διαμόρφωση της ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας. Απλετο φως στα παρασκήνια πίσω από επίσημες δηλώσεις και έγγραφα. Ανεκτίμητης αξίας η προσφορά του βιβλίου αυτού στην αυτογνωσία του Έλληνα.
Το προσέγγισα με επιφυλακτικότητα, με αφορμή την έκδοση του καινούριου του βιβλίου "Ένα σκοτεινό δωμάτιο". Σοβαρό τον θεωρώ τον Παπαχελά αλλά τα δημοσιογραφικά βιβλία τείνουν στην υπεραπλούστευση. Ευτυχώς όχι το συγκεκριμένο.
Το βιβλίο είναι εξαιρετικό, νηφάλιο, τελείως αγγλοσαξωνικό στην προσέγγγισή του, ειλικρινές και τίμιο προς τους κωμικούς Έλληνες πολιτικούς και την μίζερη και μικροαστική πολιτική μας ζωή εν γένει. Οι Αμερικανοί είχαν κάθε λόγο να είναι είτε συγκαταβατικοί με εμάς είτε αποστασιοποιημένοι από τις μεταλλάξεις μας. Δυστυχώς, είμαστε μία αστεία χώρα, με φοβερή "θέα" όμως και θέση κομβική. Αυτό μας σώζει αιώνες τώρα.
Πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση, μέσω των αμερικανικών αναφορών και εκθέσεων, μίας περιόδου που εξηγεί πολλά ακόμα και για το σήμερα. Τα χρόνια που πραγματεύεται είναι πυκνά σε σημαντικά και ανεκδοτολογικά γεγονότα, αλλά αν επεκταθώ περισσότερο το κείμενο αυτό θα γίνει πολιτικό και μάλλον δεν ταιριάζει κάτι τέτοιο στο GD, είμαστε άλλωστε Έλληνες, σωστά; Απλά να πω ότι με χαρά θα συνεχίσω τώρα με το καινούριο βιβλίο του Παπαχελά, ελπίζοντας σε ανάλογη συνέχεια.
Ανεξαρτητα απο το χρωματισμο του βιβλιου - καθως προκειται για τις αποψεις/θεσεις των ΗΠΑ μεσα απο αποχαρακτηρισμενα εγγραφα τους - ειναι ενα πολυ ενδιαφερον βιβλιο απο ιστορικης αποψης. Σχολια κ αποψεις διπλωματων κ μυστικων υπηρεσιων ειναι μαλλον δυσκολο να δωσουν πληρη εικονα για το τι συνεβη πραγματικα στο παρασκηνιο, αλλα παραλληλα υπαρχει πλουσιο ιστορικο υλικο για το προσκηνιο της νεοτερης ελληνικης πολιτικης ιστορια (Παπαγος, Καραμανλης, ΙΔΕΑ, ΕΕΝΑ,Παπανδρεου, «ανενδοτος»/εκλογες βιας κ νοθειας, «αποστασια», Μητσοτακης, κλπ.).
Βιβλίο ιστορικό που επικεντρώνεται κυρίως στην επταετία '60 - '67 τελειώνοντας με την επικράτηση της χούντας. Πολύ σημαντικό το θέμα της μεραρχίας στην Κύπρο, ο ρόλος του βασιλιά, ο οπορτουνισμός του Αντρέα, και τελικά το ότι η χούντα θα μπορούσε να ανατραπεί εν τη γενέσει της αν υπήρχε αντίδραση από την ΗΠΑ και δεν συνεργούσε ο βασιλιάς. Το βιβλίο τελειώνει με συνεντεύξεις μερικών εκ των πρωταγωνιστών. Εκνευριστική είναι η συνέντευξη του τέως βασιλιά που ενώ προκάλεσε και ανέχθηκε την πολιτειακή ανωμαλία προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα με καμία διάθεση αυτοκριτικής. Γ.Παπανδρέου: "Οι στρατιωτικοί εξετάζουν τα αμυντικά θέματα μόνο από τη σκοπιά των εξοπλισμών. Στην πραγματικότητα, η άμυνα δεν εξαρτάται μόνο από τα όπλα, αλλά και από τους ανθρώπους. Αν δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι και δεν έχουν τα σωστά κίνητρα, κανείς δεν μπορεί να ξέρει πώς και εναντίον τίνος θα χρησιμοποιήσουν τα όπλα τους." "Ο κύπριος ηγέτης επιθυμούσε κατά βάθος την αποχώρηση των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων, που τις θεωρούσε 'κράτος εν κράτει', παράγοντα που περιόριζε την εξουσία του στη μεγαλόνησο. Καθ' όλη τη διάρκεια της Αμερικανικής μεσολάβησης, ο Μακάριος όχι μόνο δεν διατύπωσε καμία αντίρρηση για την απομάκρυνση της μεραρχίας, αλλά φαινόταν να την υποστηρίζει, ζητώντας ταυτόχρονα και την απομάκρυνση των δυνάμεων της ΕΛΔΥΚ και της ΤΟΥΡΔΥΚ που προβλέπονταν από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου." "Η αποστολή του Βανς (1967) απέβη καθοριστική, γιατί ήταν η πρώτη φορά που η τουρκική απειλή για απόβαση είχε ως αποτέλεσμα ελληνικές και ελληνοκυπριακές υποχωρήσεις σε αντίθεση με το 1964. Τότε η Ουάσιγκτον είχε πάρει θέση σαφώς υπέρ την ελληνικής πλευράς και απέτρεψε την τουρκική εισβολή." "Η δημοκρατία με την έννοια που εμείς την καταλαβαίνουμε δεν είχε θέση στην καρδιά του Κωνσταντίνου, ενώ είναι ακόμα πιο ξένη σε όσους τον συμβούλευαν."
Το βιβλίο αυτό του γνωστού δημοσιογράφου Αλέξη Παπαχελά αποτέλεσε το 1997 που εκδόθηκε, την πρώτη ερευνά που έγινε στα μέχρι τότε απόρρητα αμερικανικά έγγραφα των ΗΠΑ (από CIA, State Department και Συμβούλιο Ασφαλείας του Λευκού Οίκου) σχετικά με την αμερικανική πολιτική έναντι της Ελλάδος κατά την περίοδο 1947-1967 και κυρίως σχετικά με την εμπλοκή η μη των ΗΠΑ και των μυστικών τους υπηρεσιών στο κίνημα της 21ης Απριλίου 1967. Ο συγγραφέας πέρα από τα αμερικανικά αρχεία, πήρε συνεντεύξεις και από Αμερικανούς αξιωματούχους εκείνης της εποχής και από Έλληνες πρωταγωνιστές της περιόδου (στη νέα εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου περιλαμβάνονται αυτούσιες κάποιες από αυτές τις συνεντεύξεις). Επίσης έλαβε υπ' όψιν και την (πενιχρή σε όγκο είναι η αλήθεια) σοβαρή βιβλιογραφία που υπήρχε τότε (1997) για την περίοδο που εξετάζει. Τι μαθαίνουμε λοιπόν μέσα από τα απόρρητα αμερικανικά έγγραφα σε αυτό το σημαντικότατο βιβλίο; Ο Καραμανλής πριμοδοτήθηκε για πρωθυπουργός από τους Αμερικανούς ώστε να "τακτοποιήσει" το Κυπριακό (επιβεβαιώθηκε δηλαδή η ύπαρξη του περίφημου "Μνημονίου" που τάραξε την πολιτική ζωή το έτος 1958), ο Γεώργιος Παπανδρέου εξέταζε το ενδεχόμενο να ανατρέψει τον Μακάριο (αυτό για το οποίο οι "αντιχουντικοί" κατηγορούν τον Ιωαννίδη), ο Μακάριος δεν ήθελε την ελληνική "μεραρχία" στην Κύπρο (αυτήν που απέσυρε η χούντα και γι' αυτό τους κατηγορούν οι "αντιχουντικοί" και θαυμαστές του Μακάριου). Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εξέταζε σοβαρά το ενδεχόμενο (χωρίς να το έχει αποφασίσει οριστικά) να κάνει πραξικόπημα μέσω των Στρατηγών πριν από τις εκλογές του 1967 (οπότε, όσο και να το αρνείται ο Κωνσταντίνος στις εκάστοτε συνεντεύξεις του και στην αυτοβιογραφία του, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα η άρνηση του) και κυρίως αυτό που μαθαίνουμε είναι ότι ο Λευκός Οίκος και η εδώ αμερικανική πρεσβεία, καθώς και η CIA δεν είχαν εμπλοκή με το απριλιανό κίνημα, παρά μόνο αόριστες πληροφορίες! Μόνο το κίνημα των Στρατηγών είχαν υπ' όψιν!! Όποτε τα περί "αμερικανοκίνητης χούντας", δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα... Στα συν του βιβλίου, η αποστασιοποιημένη συναισθηματικά και ιδεολογικά οπτική του συγγραφέα, ο οποίος αρκείται στο να παραθέτει τα στοιχειά του, με τις κρίσεις του να είναι διατυπωμένες προσεκτικά και χωρίς πάθος.
Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ανάγνωσμα, το οποίο εξιστορεί τα γεγονότα μίας πολυτάραχης περιόδου μέσα από το πρίσμα των αμερικανών.
Η διήγηση εκτυλίσσεται κυρίως μέσα από αναφορές αποκρυπτογραφημένων εγγράφων της αμερικανικής πρεσβείας και κυβέρνησης εν γενεί.
Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι η σκληρή κριτική που ασκούν οι αμερικάνοι στους πρωταγωνιστές, Κωσταντίνο Καραμανλή, Γεώργιο και Ανδρέα Παπανδρέου και βασιλική οικογένεια. Δίνει μια ωμή σκοπιά της εξέλιξης των γεγονότων σχετικά με το κυπριακό ζήτημα (πάντα μέσα από τα μάτια των αμερικανών), ευκαιρίες που χάθηκαν και την ατολμία τον άνθρωπων που είχαν το πρόσταγμα των αποφάσεων στην εποχή εκείνη.
Δυστυχώς επαληθεύει για ακόμα μία φορά ότι εμείς οι έλληνες βάζουμε πάνω απ’ όλα το προσωπικό συμφέρον και το πολιτικό κόστος πριν το εθνικό.
"Ενα αλλο κακο χαρακτηριστικο του ελληνικου κατεστημενου ειναι η ηττοπαθεια. Επειδη συνειδητοποιουν πως η ελλαδα μπορει να σωθει μονο με εξωτερικη βοηθεια, πολλοι Ελληνες σηκωνουν τους ωμους και αποποιουνται τις ευθυνες τους... 'Αφηστε τους Αμερικανούς να μας κυβερνησουν, αν παει τιποτα στραβα το λάθος ειναι δικο τους', λενε. Αυτοι οι ανθρωποι υπαρχουν και συνδυαζουν την ηττοπαθεια με τον ξεφρενο εθνικισμο. Ειναι ετοιμοι να αφησουν τους ξενους να κυβερνησουν τη χωρα για λογαριασμο τους, αντι ομως να ειναι ευγνωμονες, τους μισούν." Έτσι ξεκινάει το βιβλίο για την γνωμη των αμερικανων για την ελλαδα το 1950 και δυστυχώς τα πράγματα δεν εχουν αλλάξει και πολυ από τότε. Ένα βιβλίο για μια ιστορικη περίοδο που δεν ειναι ιδιαίτερα γνωστη αλλά ειναι πολυ σημαντική.
Τα δύο πρώτα κεφάλαια με κούρασαν. Από το τρίτο κεφάλαιο τα πράγματα ψιλοστρώνουν. Και πάλι υπάρχουν σημεία που χρειάζονταν ψαλίδισμα. Το πιο ενδιαφέρον σημείο του βιβλίου ήταν οι προτεινόμενες, τότε, λύσεις για το Κυπριακό, είτε με την δημιουργία ΝΑΤΟικής βάσης στην Κύπρο είτε με το να δοθεί τμήμα Ελληνικού εδάφους στην Τουρκία (Καστελόριζο, τμήμα του Έβρου) ως αντίβαρο για την Ένωση.