De Chinezenmoord. De kolonisatie van Batavia en het bloedbad van 1740

by Leonard Blussé

In oktober 1740 voltrok zich in Batavia een drama waarvan de overzeese wereld een aantal maanden later met ontsteltenis kennisnam. Als reactie op een Chinese volksopstand tegen het VOC-bestuur richtten de Europese burgers van de stad samen met de matrozen van de vloot een verschrikkelijke slachting aan. Alle Chinese stadgenoten, samen ongeveer de helft van de bevolking, werden vermoord. De moordenaars trokken van huis tot huis, zelfs de ziekenhuizen werden niet overgeslagen.

Hoe was zo’n bloedbad mogelijk in het welvarende Batavia, ‘Koningin van het Oosten’, in honderd jaar tijd opgebouwd door Nederlanders en Chinezen samen? Waar moest de schuld worden gezocht voor deze genocide? Er verschenen felle pamfletten. Verschillende rechtszaken werden aangespannen. Maar uiteindelijk verdween alles in de doofpot.

In De Chinezenmoord reconstrueert sinoloog Leonard Blussé aan de hand van een rijke verscheidenheid aan zowel Nederlandse als Chinese bronnen op weergaloze wijze hoe een spectaculair, multicultureel, koloniaal project als Batavia binnen enkele jaren zo dramatisch uiteen kon het gevolg van een giftig mengsel van natuurrampen, een pandemie, winstbejag en persoonlijke conflicten binnen het VOC-bestuur.

Nooit eerder werd zo meesterlijk en met zo veel oog voor het sprekende detail ontrafeld wat de Chinezenmoord van Batavia behelsde, wat eraan voorafging – en hoe dit drama zonder weerga ten slotte onder het tapijt van de koloniale geschiedenis werd geschoven.

Genres: Asia, Nonfiction, History, China

523 pages, Kindle Edition

First published January 26, 2023

About the author

Leonard Blussé (van Oud Alblas) is a Dutch historian concerned with the field of Asian-European relations. Blussé has a prolific written output in his field, having authored, co-authored or edited more than twenty books since 2000.

He was elected a member of Academia Europaea in 2010.

Reviews

[Marijke · Rating 5 out of 5]

Knap hoe zo’n al veel vaker becommentarieerde gebeurtenis in een ander en breder perspectief gezet wordt, waarbij de leesbaarheid bijzonder hoog is!

[Michel Van Roozendaal · Rating 4 out of 5]

Vlot geschreven en toegankelijk boek over de “Chinezen moord” in Batavia in 1740. Het gaat (zoals de subtitel al zegt; “de kolonisatie van Batavia en het bloedbad van 1740”) om meer, en het geeft een goed beeld van het Batavia van de eerste helft van de 18de eeuw. Een centraal element is de rivaliteit tussen van Imhoff en Valckenier.

Het lezen van het boek maakte mij nieuwsgierig naar meer details over het leven van toen, maar liet mij toch nog steeds achter met vraagtekens, hoe het tot zo een, eigenlijk onnodig bloedbad heeft kunnen komen, en hoe de toenmalige autoriteiten het lieten gebeuren (of niet in staat bleken te stoppen). Ik zou meer detail willen hebben over de demografische opbouw van Batavia en omstreken om de situatie van toen nog beter te begrijpen.

Ook interessant is de verhouding tussen de overzeese Chinezen en het moederland, een thema dat nog steeds actueel is.

(Kleine fout: van Imhoff wordt (pagina 309) in een brief beschreven als “Gustaaf Willem baron van Imhoff, 50 jaar oud”, terwijl dit toch 45 jaar zou moeten zijn (1705-1750)?)

[Ger-bart Egberts · Rating 5 out of 5]

Een interessant en bloemrijk geschreven werk over de genocide/ Chinezen-moord van 1740. Belangrijk om te vermelden is dat dit boek niet alleen de aanleiding of de schuldvraag behandeld, wat zo vaak gebeurd in werken over genocide of volkerenmoord, maar dat zowel de aanleiding, aanloop, de gebeurtenis zelf als de afhandeling wordt beschreven en geanalyseerd. Zelf zou ik meer willen weten over de dynamiek van dit soort gebeurtenissen, maar op het laatste hoofdstuk na, kiest de auteur niet voor een theoretische benaderingen. Dat is misschien in de toekomst iets voor anderen, die kunnen voortbouwen op dit werk.

[Jan · Rating 5 out of 5]

Een uitstekend boek van een gerenommeerd historicus met veel kennis van zaken. Het boek leest als een roman, en geeft interessante informatie over het reilen en zeilen van de VOC van dag tot dag, de medewerkers en de stad Batavia. Ook de pogrom op de Chinezen door de inwoners van Batavia wordt indringend maar feitelijk beschreven en de historische context wordt onderzocht. Op de achterkant van het boek staat dat deze episode onder het tapijt van de koloniale geschiedenis is verdwenen. Die bewering komt hoogstwaarschijnlijk niet van Blussé maar van een onbenullige uitgever want er is zowel destijds als in later eeuwen juist veel over geschreven, en Blussé heeft die bronnen allemaal gebruikt.

Het enige dat jammer is aan het boek, is dat het niet langer is. Op het eind van het boek schrijft Blussé nota bene dat zijn tekst oorspronkelijk twee keer zo lang was, maar dat hij het op advies van anderen tot de helft heeft ingekort. Ik had het hele werk graag gelezen. Hopelijk komt er een tweede druk met de ‘director’s cut’.

[Joke Kolthoff · Rating 3 out of 5]

Gedetailleerde beschrijving van de VOCperiode in Indonesië/ Batavia. We maken een paar gouveneur- generaals mee tijdens hun bestuursperiode. Waar ze allemaal mee te maken hadden. Ziekte, ander klimaat, cultuur, onderlinge machtsstrijd, diplomatieke betrekkingen met de omringende vorsten en landen. Lastig was ook de communicatie met de opdrachtgever: de Heren XVII. Een brief deed er maanden over om in Amsterdam aan te komen. Er was een enorme grote groep Chinezen die allerlei wel deden. Bij de suikermolens, plantages, handeltjes. In 17.40 vond er een enorme clash plaats, waarbij de voc-ers werden opgezet tegen de Chinezen, die uitmondde in een dramatische moordpartij waarbij duizenden Chinezen het leven lieten. Blusse heeft bijna een ooggetuige verslag van de VOC periode gemaakt

[Jacques Thielen · Rating 3 out of 5]

Blussé geeft een heldere inkijk op de manier waarop Batavia destijds was georganiseerd en hoe de verschillende bevolkingsgroepen met elkaar leefden. De wijze waarop de Chinezen en de Hollanders samen vorm gaven aan hun handel wordt inzichtelijk beschreven, evenals de manier waarop e spanning, onder de barre leefomstandigheden, toenam. Bijzonder is de manier waarop vervolgens de moord op de Chinezen juridisch is afgehandeld. Mede door de trage verbindingen heeft dit jarenlang voortgesleept...

[Fadi · Rating 4 out of 5]

Zeer goed boek. Ik verbaasde mij telkens over hoe de schrijver de beschreven gebeurtenissen toch zo uiteenzette dat het interessant bleef en niet saai werd. Het boek geeft een goed beeld van Batavia in de 17e en 18e eeuw, de (kennelijk) zeer belangrijke Chinese bevolking in de stad en het VOC bestuur van die tijd.

[Kabaal van Napels · Rating 4 out of 5]

Goed leesbaar overzicht van een onbekende zwarte bladzijde in onze koloniale geschiedenis

“De Chinezenmoord. De kolonisatie van Batavia en het bloedbad van 1740” door Leonard Blussé behandeld twee onderwerpen die voor veel mensen onbekend zijn. De schrijver heeft op basis van met name Nederlandse en Chinese bronnen, het bloedbad zelf, het complexe voorspel en de juridische nasleep goed weten te reconstrueren. Hoewel de moord op de Chinese bevolking de bloedige en beschamende ontknoping van het boek vormt, gaat een groot gedeelte over de kolonisatie van Batavia en de samenleving die werd opgebouwd.

Met een heldere schrijfstijl, biedt de schrijver een goed overzicht van een onbekende periode en een zwarte bladzijde in onze geschiedenis. De gedetailleerde analyse geeft inzicht in het complexe spel van krachten en ontwikkelingen dat in het begin van de 18de eeuw de voedingsbodem werd voor sociale onrust en conflict. Zo wordt er stilgestaan bij het “businessmodel” van de VOC dat resulteerde in uitbuiting en corruptie. Ook komen de gevolgen voor de economie en gezondheid als gevolg van het ontwikkelen van de stad en introductie van monocultuur uitgebreid aan bod. Er is veel aandacht voor de rol van de Chinezen in de lokale economie, hun plaats in de Bataviase maatschappij en de toenemende migratie die door velen als een bedreiging werd gezien. De veranderingen in de internationale economie en een machtsstrijd in het bestuur van de kolonie tenslotte, zorgden dat dit alles een giftig mengsel werd dat culmineerde in een Chinese opstand en het daaropvolgende bloedbad van 1740. De parallellen met de huidige tijd lijken evident en geven dit boek daardoor een extra dimensie.

Ondanks dat ik graag een verklarende woordenlijst had gehad, kan ik “De Chinezenmoord” aanraden voor iedereen die geïnteresseerd is in onze koloniale geschiedenis. Ik kan dit echter ook aanraden voor bestuurders en politici als een casestudie in slecht leiderschap en hoe we kunnen leren van geschiedenis.

[Xroldx · Rating 2 out of 5]

Historische non-fictie kan mij meestal wel interesseren, maar dit boek totaal niet. De ene na de andere VOC ambtenaar komt voorbij, maar de meesten krijgen niet echt een profiel.