In 1948 verovert een Nederlandse officier in Indië het bolwerk van de opstandelingen die het land onafhankelijk willen maken en arresteert hun leider Soekarno. Hij maakt promotie en wordt generaal-majoor. Maar als de onafhankelijkheid toch komt en hij repatrieert, krijgt hij alleen nog werk als adviseur van de Haagse brandweer.
Hoe kan dat?
Dit is een familieverhaal. Als kleinzoon van de officier ontrafelt Hans Goedkoop een geschiedenis die binnen zijn familie altijd ongeschreven is gebleven. Hij volgt de gangen van zijn opa en ontdekt een schemerwereld aan geheime acties en conflicten. Uit de nadagen van Nederlands-Indië blijkt meer ongeschreven te zijn gebleven – en opnieuw, hoe kan dat?
De laatste man ziet het verlies van Indië door het gevoelige prisma van één leven. Een schrijnende en soms aangrijpende bespiegeling over vergeten, verdringen en generaties later toch weer terugzoeken.
Hans Goedkoop is een Nederlands historicus en literatuurcriticus. Hij is vooral bekend als presentator van Andere Tijden, een geschiedenisprogramma van de NTR en VPRO.
Een klein boekje van Hans Goedkoop, binnen een uur uitgelezen, maar daarom niet minder indrukwekkend dan een boek waar ik dagen over doe.
Goedkoop is zijn familiegeschiedenis in gedoken, zoals meerdere mensen in de laatste decennia hebben gedaan. Hij is met archiefonderzoek en een stuk mondelinge geschiedenis tot een reconstructie van het einde van de KNIL-tijd van zijn opa gekomen.
Het is vooral erg knap dat Goedkoop probeert de zwijgcultuur rondom het verlies van Nederlands-Indië te doorbreken en hopelijk volgen er meer van dit soort initiatieven. Ik lees de tekst in zijn stem en hoor een poging tot nuance en begrip in het standaardverhaal waarvan herziening nog steeds maatschappelijk gevoelig ligt.
Je verscheurd voelen door loyaliteit aan de politiek & hogere legerleiding enerzijds, en staan voor je manschappen anderzijds, is voor veel hoger geplaatste militairen een herkenbare gewaarwording. Ik heb er zelf mee geworsteld, en anderen mee zien worstelen. Het overkwam Generaal-Majoor Van Langen, Chef van de Generale Staf van het KNIL, ook. Van Langen was de grootvader van Hans Goedkoop. In De laatste man. Een herinnering (2012) reconstrueert Goedkoop de carrièregang van Van Langen gedurende de jaren van de politionele acties en probeert erachter te komen waarom zijn grootvader na zijn repatriëring werd uitgerangeerd. Ik las het in één adem uit.
pg69: ‘Wat hij (D.R.A. van Langen) hoopte te bereiken, was niet een heel ander Nederlands beleid, maar een erkenning van de mensen die door dat beleid in verdrukking kwamen.’
Interessant te lezen, een kennismaking met een onbekende periode uit de Nederlandse geschiedenis van Nederlands-Indië. Toch mist het enige diepte die nog enigszins wordt goedgemaakt door de boekenlijst op een van de laatste bladzijden.