Euforie

by Christiaan Weijts

Dankzij een terroristische aanslag op een zomerochtend in Den Haag komt een architect Johannes Vermeer (vermeend nazaat van) in beeld voor een prestigieus project: het ontwerp voor de herinrichting van het door de aanslag verwoeste terrein. Een opdracht met grote gevolgen op persoonlijk en professioneel vak. Euforie gaat over een generatie die in de jaren negentig opgroeide in de explosieve bloei van technologie, welvaart, vliegreizen, party’s, globalisering, en die nu op grenzen stuit.

Genres: Fiction, Roman, Literature

400 pages, Paperback

First published November 1, 2012

Reviews

[Anton · Rating 3 out of 5]

Christiaan Weijts schreef Euforie. De schrijver heeft op dezelfde school (Stedelijk Gymnasium, Leiden) gezeten als ik. Sterker nog, een jaar boven mij. Weijts schrijft in Euforie zeer gedetailleerd over zijn schooltijd. Over het winterkamp, Romereis en de kerstactie. Over de kroegen die op dat moment "in" waren (Harmonie, Droomfabriek, Annies verjaardag). Over de alto's en kakkers die de school in groepen splitsten. Tot aan het nummer dat tijdens de kerstactie door de schoolband gespeeld werd. (Nirvana's Smells like teen spirit). Alles op waarheid gebaseerd. Zelfs het trieste overlijden van een leerlinge komt als piepkleine gebeurtenis terug in het boek. De namen van de docenten zijn ietwat verbasterd maar voor een oud-leerling makkelijk te herleiden. Bijvoorbeeld:

Zwaard-Zweep (Docent Frans)
Stam-Bast (Docent Klassieke Talen)
Kanselaar-Kantebeen (Docent Lichamelijke Opvoeding)
Lézar-Desar (Conrector)


Voor iemand die de school en de stad goed kent is deze herkenbaarheid erg leuk. Hierdoor wordt een bijzondere tijd herleefd. Maar dit zijn slechts extraatjes. Zonder deze herkenning is het boek nog steeds de moeite waard.
Euforie gaat over een architect, Johannes Vermeer, wiens hulp tijdens een bomaanslag in een Haagse tunnel wordt ingeroepen. Het kantoor van Johannes dingt mee naar de gunning van de herbouw van de rampplek waar hij, direct na de aanslag, gewonden heeft afgevoerd. Het verhaal switcht tussen zijn middelbare schooltijd en zijn werkzame leven als architect. Isa, een meid op wie Johannes op het Stedelijk Gymnasium hopeloos verliefd was, komt hij tegen tijdens de ontwerpperiode van het bouwproject. Johannes leeft op dat moment in onmin met zijn vrouw Celine en krijgt direct weer gevoelens voor Isa. Enfin, hij werkt zich hierdoor in allerlei nesten. Meer ga ik niet verklappen.

Een minpunt van het boek is dat de krux niet te begrijpen is. Johannes wil iets verborgen houden voor zijn omgeving. Dit heeft veel verregaande consequenties in zijn leven en is de sleutel van het boek. Maar de reden dat hij het verborgen houdt is mij volkomen onduidelijk. Dat maakt het moeilijk om begrip op te brengen voor het handelen van de hoofdpersoon.

Daarnaast neemt de schrijver de lezer af en toe bij de hand door een alinea met "Kom mee" te beginnen. Echt een zinloze toevoeging waarvan ik het nut niet snap.

[Floris · Rating 4 out of 5]

Weijts beschrijft zoveel situaties waarin we allemaal geweest zijn of terecht zullen komen. Zo veel herkenbare situaties, zonder cliché of saai te worden. Mooie verwijzingen of gedachtespinsels laat hij zijn hoofdpersonage denken en uitspreken. In ons zit allemaal een Vermeer die worstelt met zijn gevoel en de gêne om dat gevoel uit te spreken. Allemaal worden we getroffen door het lot. Allemaal moeten we vooral ons hart volgen, de essentie.

Jammer genoeg stuurt Weijts wel net iets te vaak weg van die essentie door zijn verhaal met wat 'kunstgrepen' te versieren. De paragrafen aan 'lezing' van Vermeer hadden ook gewoon in zijn verdere gedachtepatroon kunnen worden gevoegd en hadden dan in veel gevallen geen kracht verloren en juist beter in het geheel gepast. Ook de toevoeging van een aantal muziekbalken middenin het verhaal voegt in wezen niks toe. Pas dit dan ofwel consequenter toe en toon ook afbeeldingen van de door Vermeer getekende gebouwen ofwel toon niets en laat het de kracht van de taal zijn die uiting geeft aan wat de muziek of de gebouwen uitstralen. Want juist die kunst van de taal beheerst Weijts uitstekend.

[Inge Vermeire · Rating 1 out of 5]

Halverwege het boek geef ik het op. Christiaan Weijts doet zo hard zijn best om filosofische bedenkingen over architectuur en bouwkunst in mooie zinnen te beschrijven dat het ronduit ergerlijk wordt.
Een voorbeeld: 'Den Haag is een stad van lange zichtlijnen waarin het suikerwerk van witgeschilderde erkers, daklijsten en ornamenten perspectivisch verdwijnt in gevelrijen van terracotta baksteen.' Ik herlees zo'n zinnen dan een paar keer maar ook dan kan ik er mij niks maar dan ook niks bij voorstellen.
Ik vind dit boek een zonde van mijn leestijd.

[Vincent Blok · Rating 3 out of 5]

Christiaan Weijts’ morele innovatie en het begrip van Maatschappelijk Verantwoord Innoveren

Het begrip maatschappelijk verantwoord innoveren (MVI) is een opkomend thema in de Europese samenleving. De gedachte is dat onderzoek en innovatie niet alleen commerciële maar ook maatschappelijke doelen zouden moeten dienen, zoals bijvoorbeeld publieke gezondheid of de verduurzaming van de samenleving. Bovendien zou de samenleving mee moeten kunnen praten over de investering van publieke middelen in innovaties met onzekere en misschien zelfs wel negatieve effecten in de toekomst, zoals in het geval van nanotechnologie of de ontwikkeling van schaliegas. Eigenlijk duidt het woord verantwoordelijkheid een ethische dimensie aan in ons innovatiebegrip, maar verschillende ethici hebben erop gewezen dat de ethische dimensie wordt gereduceerd tot een set van governance-mechanismen in het MVI debat. Je kunt je ook afvragen waarin de moraliteit van innovaties zou moeten bestaan.
Het is in dit licht verrassend dat Christiaan Weijts roman Euforie op een morele dimensie van het innovatiebegrip wijst. Euforie gaat over een architect die een gebouw ontwerpt voor een plek waar eerder een terroristische aanslag heeft plaatsgevonden. We volgen zijn persoonlijke en professionele ontwikkeling vanaf de dag van die aanslag tot aan de uitverkiezing van het winnende ontwerp. Hij ziet innovatie en design als het onderscheidende kenmerk van de mens en benadrukt het morele gehalte van elke innovatie: Hij “bekijkt de foto van een langwerpige naald, waar een neanderthaler misschien wel vier, vijf dagen aan heeft zitten slijpen. Hij koos dít ontwerp en verwierp dus andere. Hij kon slagen of falen in zijn opzet. Daarmee was hij ook verantwoordelijk en trad het begrip schuld de menselijke evolutie binnen. De overgang was een morele. Waar die eerste vuistbijlmakers zich nog konden beroepen op instinctieve onschuld, had de homo sapiens kennis van zijn handelen. Ergens moet er en mensachtige of een hele clan geweest zijn die er de vruchten van at en innovatief werd, de stap maakte naar een voortuitdenkende vorm van ambacht, planmatig, gericht op een toekomst die voorheen niet bestond. Ergens tussen de homo erectus en de homo sapiens, ergens tussen twee miljoen en een kwart miljoen jaar geleden, moet de boom van goed en kwaad hebben gestaan” (48). Mensen innoveren het leven door een voortdurend spel van ontwerp en herontwerp – design your life – om aan het noodlot te ontsnappen en de wereld te beteugelen. De moraliteit van de innovatie bestaat volgens de hoofdpersoon van het boek daarin, dat de innovator kennis heeft van de innovatie en daarmee verantwoordelijkheid draagt voor de keuze van het ontwerp en voor het slagen of falen van dat ontwerp.
Nu zou je dit begrip van verantwoord innoveren eenvoudig als naïef en inadequaat terzijde kunnen schuiven; we weten dat kennis van de huidige situatie nauwelijks helpt om de impact van een innovatie in de toekomst te taxeren, dat de innovator slechts een van de actoren is in een complex innovatiesysteem en al helemaal niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de negatieve gevolgen op de langere termijn. Maar daar gaat het ook helemaal niet om in dit boek. Volgens de hoofdpersoon is elke innovatie van het leven enerzijds getekend door de wil om het noodlot te transcenderen – in zijn geval het noodlot van een terroristische aanslag – maar is het geloof in een beter bestaan anderzijds een overlevingsmechanisme dat verankerd is in datzelfde leven. Daarom zoekt de hoofdpersoon ook naar een manier om de wereld te beteugelen met zijn innovaties, zonder het noodlot van het leven te willen verstikken en af te sluiten. De innovator moet juist de toekomst als het onbekende vóór zich houden, zijn innovatie of design als future future of strange stranger begrijpen: “’Het liefst zou ik iets maken wat die ramp voortdurend transformeert. Wat geen pleister is op de wond van de stad, en evenmin een kledingstuk dat het bedekt. Het moet een blijvende oriëntatie zijn op het gevoel van dat moment. Het moet het vastgrijpen maar wel bijeenhouden en de toekomst in stuwen’” (57). In dit vóór zich houden van het onvoorziene bestaat de moraliteit van verantwoorde innovaties. Voorbeelden van dergelijke verantwoorde innovaties vinden we vandaag de dag misschien in biomimetische innovaties en living machines die adaptief zijn naar veranderingen in de omgeving, en zo verbeeldingen van het onvoorziene blijven. Euforie leert dat daadwerkelijke Maatschappelijk Verantwoorde Innovatie nog een lange weg te gaan heeft.

[robleestvanalles · Rating 4 out of 5]

Het was net iets te lang voor mij om het 'makkelijk' uit te lezen. Ik heb erg genoten van de jeugd-verhaallijn. De onbereikbare liefde, een alto-meisje, van de hoofdpersoon voelde erg nostalgisch aan. Intrigerend verhaal en leuke opbouw. Als lezer voelde ik mij serieus genomen. Wat ik altijd een dikke plus vind is wanneer de schrijver gaandeweg in de roman op een pakkende wijze informatie mee weet te geven. Zo heb ik bijvoorbeeld erg genoten van de monologen van de hoofdpersoon over architectuur. Een klein minpuntje vind ik dat de motieven niet altijd logisch lijken. Zo doet de hoofdpersoon dingen die logisch zijn voor het vormen van drama in het boek, maar niet geheel realistisch in lijn met zijn persoonlijk welbevinden.

[Angelique · Rating 3 out of 5]

Een boek over de architectenwereld (in een grote stad), over je eerste liefde, over relaties, over roem en succes, over zaken doen. Kortom, een boek vol euforie!

[Linjea · Rating 3 out of 5]

Goed geschreven boek en mooi verhaal.

[Manrix · Rating 4 out of 5]

Een vermakelijk en kundig geschreven boek, dat minder te maken heeft met terrorisme dan gedacht, en meer met herinneringen aan de urgentie van de puberteit en de gedachten van een man die boos is op zichzelf en dat uit op de wereld om hem heen.
Dat laatste werd uiteindelijk enigszins vermoeiend, vooral omdat de uiterst introspectieve hoofdpersoon een toch weinig kritische blik op zichzelf werpt. Hoewel zijn neerbuigende woede jegens de wereld zeker vermakelijk is, had het uiteindelijk iets afwisselender gemogen.
Het verhaal is tweeledig. Aan de ene kant opent het erg sterk met een terroristische aanval op Den Haag. Dit leidt tot een open ontwerpwedstrijd om het verwoeste deel van de binnenstad opnieuw op te bouwen. Daarnaast herbeleeft de hoofdpersoon een vergeten episode uit zijn puberteit na het zien van een bekend gezicht tijdens de gebeurtenissen direct na de aanslag. Beide verhalen draaien voor een groot deel om zijn onkunde in het omgaan met het andere geslacht. Daarnaast zijn er veel overdenkingen aangaande architectuur (de hoofdpersoon is immers architect) en de aard van de mens.
De puberversie van hoofdpersoon Johannes Vermeer voelde voor mij iets te pretentieus en afgesloten van de wereld om hem heen, zelfs voor een gymnasiast, terwijl zijn grote liefde juist precies die frustrerende naïviteit heeft van een adolescente wereldverbeteraar.
De volwassen versie van Johannes krijgt te maken met huwelijksproblemen die me wat onderontwikkeld overkwamen in het verhaal, en een serie dreigbrieven die uiteindelijk ook net iets te weinig toevoegden.
Uiteindelijk is het grootste pluspunt aan dit boek het taalgebruik, wat op zichzelf met regelmaat een traktatie vormt voor de lezer. Concreet en kundig gevormd, met veel beeldspraak en humor, komt maakt de woordkeuze dat het verhaal en de personages tot leven komen. Ook de ideeën over wat de architectuur te betekenen heeft en wat het kan uitlokken waren grote pluspunten, vooral als je er (zoals ik) eigenlijk zelden bij stilstaat.
Wellicht onterecht hoopte ik dat er meer reflectie was op het thema van terrorisme, maar de andere overdenkingen lieten zeker weinig te wensen over. Het huwelijk van Vermeer en die problemen daarin kwamen minder goed uit de verf, wellicht deels omdat de hoofdpersoon zoveel met zichzelf bezig was. Maar die opzet van het verhaal, gekoppeld met het taalgebruik en de ideeën erachten maakten dit boek zeker de moeite waard.

[Nadra Sarief · Rating 2 out of 5]

Euphorie van Christian Weitz is een roman die zich vooral afspeelt in het hoofd van de hoofdpersoon of misschien zelfs in dat van de schrijver zelf. Tijdens het lezen krijg je sterk de indruk dat Weitz een ongebreidelde stroom aan gedachten volgt, springend van heden naar verleden en weer terug. De manier waarop hij zijn gevoelens en denkprocessen tot in het kleinste detail beschrijft, getuigt van een opmerkelijke intensiteit, maar kan ook overweldigend werken.

De stijl doet bij vlagen denken aan iemand met ADHD: snel, associatief en soms chaotisch. Dit maakt het niet altijd eenvoudig om het verhaal te volgen. Er is veel randinformatie en uitweiding, waardoor je als lezer moeite moet doen om tot de kern van het verhaal door te dringen. De overvloed aan details, hoewel soms indrukwekkend, vertraagt het tempo aanzienlijk.

Wat betreft het plot: dat is zeker niet slecht. Er zit een duidelijke lijn in en uiteindelijk biedt het verhaal wel voldoening. Toch raakt het ondergesneeuwd door de veelheid aan gedachten, gevoelens en zijsporen die Weitz onderweg verkent. Voor lezers die houden van introspectieve en associatieve literatuur kan Euphorie een bijzondere ervaring zijn. Voor anderen kan het een vermoeiende tocht zijn door een geest die geen moment tot rust komt.

Eindoordeel: Een gedurfde en persoonlijke roman, maar lastig te volgen door de overdaad aan gedetailleerde gedachten en emoties.

[Marnix Verplancke · Rating 4 out of 5]

Johannes Vermeer is niet alleen een man die er stiekem van droomt een verre erfgenaam te zijn van de befaamd schilder, hij is ook architect en vennoot in het Haagse LVE Architecten. Wanneer in het centrum van zijn stad een aanslag wordt gepleegd waarbij meer dan veertig doden vallen, helpt hij bij de reddingswerkzaamheden en krijgt hij een gewonde vrouw voor zich die helemaal Isa is, het meisje waar hij in zijn tienerjaren dolverliefd op was. Het door de crisis op apegapen liggende LVE doet mee aan de ontwerpwedstrijd om op de plaats van de aanslag iets nieuws te bouwen, waardoor Johannes opeens een mediafiguur wordt, en het slachtoffer van dreigbrieven. In Euforie zet Christiaan Weijts het idealisme van de jonge Johannes af tegen de desillusie van de volwassen man die hij twintig jaar later geworden is. Isa sleepte Johannes indertijd mee in haar verzet tegen de bestaande maatschappij en het meisje in de metro maakt zijn droom weer wakker. Hij wil een gebouw ontwerpen dat een statement maakt. Euforie is een bijzonder rijke ideeënroman, met Engelse en Latijnse citaten en verwijzingen naar figuren als Vitruvius, Barberini en Nietzsche die soms de voortgang van het verhaal belemmeren.

[Maarten · Rating 4 out of 5]

Aan alles is te zien dat de schrijver tevens een columnist is voor kranten en tijdschriften. Hij is op de hoogte, speelt met zijn personages die wisselend de standpunten van de schrijver aannemen of er juist de draak mee steekt ("het probleem is dat er teveel columnisten zijn die overal hun zegje over willen doen"). En vooral veel herkenbare geestige stukjes over het dagelijks leven.

Het is een heel actueel boek, een beschrijving van de tijd waarin we leven en met specifiek oog op de media en politiek.

Allemaal grote woorden, maar het belangrijkste is dat Weijts in staat is gebleken een mooi verhaal te schrijven. Met wisselend stukken over de jeugd van de hoofdpersoon en het heden (of eigenlijk, over 2014). Dit alles samen met een cliffhanger (hoe zit het nou met Isa?). Je leest het in twee dagen uit.

Schiet af en toe te ver door in zijn gefilosofeer over architectuur, maar dat vergeef ik hem graag.

[Bert · Rating 2 out of 5]

Niet de grote roman die Christiaan Weijts ongetwijfeld in zich draagt. Had bijzonder hoge verwachtingen na het lezen van zijn 2 eerste romans. Die verwachtingen lost hij (voor mij) niet in.
Er hangt een soort diepzinnigheid over dit boek die er (nogmaals, volgens mij) niet inzit. Pseudo filosofie zeg maar.
Als je iets van Christiaan Weijts wil lezen, lees dan 'Art. 285b', of
'Via Cappello 23'

[Xroldx · Rating 4 out of 5]

De meeste boeken van Nederlandse auteurs zijn mij of te literair of te plat. Christiaan Weijts heeft met zijn eerdere titels verrast en ook Euforie heb ik met veel plezier gelezen. Het gegeven van een aanslag in Den Haag en hoe daar in het land op wordt gereageerd, had van mij iets uitgebreider gemogen. De filosofie over architectuur wat minder.

[Leo · Rating 3 out of 5]

De hoofdpersoon eet in restaurants waar ik soms eet, zit op terrassen waar ik soms zit maar vooral leeft en werkt in de stad waarin ik woon. Daarnaast gebeurt in het boek iets waar ik wel eens met vrienden grappen over heb gemaakt .... (de aansag).
Buiten dat al is het gewoon en goed boek, prettig geschreven en je steekt ook nog eens wat op over architectuur.

[Monique Hendriks · Rating 3 out of 5]

Bijzonder om door de ogen van een architect de wereld te bekijken. Dit boek heeft mij verrast met voor mij nieuwe, maar toch ook herkenbare perspectieven op het leven. De worstelingen van de hoofdpersoon als tiener en later als " starchitect" zijn schrijnend herkenbaar. Het verhaal is vrij simpel en daardoor zeer waarachtig, maar het verliest er ook regelmatig de benodigde spanning door.

[Evelien · Rating 1 out of 5]

na 100 pagina's opgegeven - vind het veel zinloos gewauwel, semi-gefilosofeer dat eigenlijk nergens over gaat of nergens heen leidt, en ik snap de personages niet (tja, kan je zeggen, had je maar verder moeten lezen .. ) maar na 100 pagina's heb ik het wel wat gehad met de eindeloze les architectuur die slechts hier en daar onderbroken wordt voor een verhaallijn.

[Klaas Roggeman · Rating 3 out of 5]

Ietwat langdradig, de terugblik op de jeugdjaren is niet bijster origineel, de irritante herhaling van het zinnetje 'Kom mee'. En toch heb ik het boek redelijk graag gelezen. Nu ja, met verwijzingen naar muziek scoor je bij mij quasi altijd. Maar vooral de passages over architectuur vond ik erg mooi en treffend.

[Eric Dekort · Rating 2 out of 5]

Na 160 pagina's moet ik helaas vaststellen dat de relatie tussen lezer en boek nooit iets zal worden. Ik ga het even wegleggen en misschien dat het ooit nog iets wordt. Als ik de andere commentaren lees ben ik niet de enige die het opgeeft. Libris boekenprijs 2013? Dacht het niet.

[Marjon · Rating 4 out of 5]

19 maart 2013 aangeschaft (papier)

[Mine · Rating 3 out of 5]

This is a well-written book, but after the many joyous reviews I had read, I had expected a more interesting book: it didn't excite me at all after the first 17 pages.

[Dorien · Rating 1 out of 5]

Mijn tijd, mijn generatie maar het boek wist mijn aandacht niet vast te houden. Heb t met de grootste moeite uitgelezen.

[Aninha · Rating 3 out of 5]

Mooie woordenschat en stijl. Schrijver vliegt alleen geregeld uit de bocht met uitweidingen over architectuur.

[Tessa Heitmeijer · Rating 2 out of 5]

een dikke pil vol overpeinzingen en lange stukken filosofie over onder andere architectuur. niet een boek voor mij, wel heel fijn voor architectuur-geïnteresseerden

[Lieselotte Huybrechts]

opgegeven na 100p.

[Ingrid · Rating 2 out of 5]

Bij pagina 150 heb ik het opgegeven..