Το ξέφωτο

by Τατιάνα Αβέρωφ

Το ξέφωτο είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στα τέλη του 19ου αιώνα, στο τουρκοκρατούμενο ακόμα Μέτσοβο της Ηπείρου. Η ζωή είναι δύσκολη στο ορεινό χωριό, τα πάθη οξυμμένα και οι παραδόσεις πεισματικά αναλλοίωτες μες στους αιώνες. Στη δίνη των πολιτικών και κοινωνικών αντιθέσεων, δύο νέοι αγωνίζονται να βρουν τον δρόμο τους - σε ξεχωριστούς κόσμους ο καθένας. Είναι η Ιφιγένεια, κόρη του τοπικού άρχοντα Κολάκη, ανιψιά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, και ο Τέγος, γιος αγωγιάτη, γεννημένος με ορίζοντες ήδη κλειστούς από τη φτώχεια και την κοινωνική προκατάληψη. Μέσα από μια πορεία μακρόχρονη όσο και οδυνηρή, οι κεντρικοί ήρωες αναζητούν το δικό τους ξέφωτο στη ζωή, εκείνο που θα τους οδηγήσει πέρα από τα διλήμματα και τις συγκρούσεις, πέρα κι από τα βουνά της πατρίδας.

Genres: Historical Fiction, Fiction

455 pages, Paperback

First published January 1, 2000

About the author

H Τατιάνα Αβέρωφ γεννήθηκε το 1954 στην Αθήνα. Σπούδασε φιλοσοφία και ψυχολογία στην Αθήνα και στο Λονδίνο.

Εργάστηκε στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης ως σχολική ψυχολόγος από το 1978 ως το 1994 και έγραψε δύο βιβλία για την εκπαίδευση τα Μαθαίνοντας τα παιδιά να συνεργάζονται (Θυμάρι 1983) και Συνεργασία στη μάθηση (Θυμάρι & Εκπ. Κωστέα-Γείτονα 1990).

Είναι συγγραφέας των μυθιστορημάτων Το ξέφωτο (Κέδρος 2000), Αύγουστος (Κέδρος 2002) και Ανοιχτή Γραμμή (Κέδρος 2005), ενώ την άνοιξη του 2008 πρόκειται να κυκλοφορήσει το νέο της μυθιστόρημα, από τις ίδιες εκδόσεις.

Μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Εταιρείας Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου, έχει ασχοληθεί με τη λογοτεχνική μετάφραση και έχει συμμετάσχει σε συλλογικές εκδόσεις και αφιερώματα σε εφημερίδες και περιοδικά.

Το 2007 δίδαξε στον κύκλο εργαστηρίων για το βιβλίο που οργανώνει το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.

Είναι πρόεδρος του Ιδρύματος Ευαγγέλου Αβέρωφ-Τοσίτσα και διευθύνει την Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο.

Reviews

[Eli · Rating 4 out of 5]

Ένα βιβλίο που σε πιάνει από το χέρι και σε ταξιδεύει στο πανέμορφο Μέτσοβο. Πλεγμένη με έθιμα του τόπου και παραδόσεις. Μια ιστορία που ξεκινά σαν χάδι ρομαντικό, μετά σε τραντάζει σαν γροθιά και τέλος σε διαλύει σαν έναν χαμό. Από τη μια δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου και από την άλλη δεν ήθελα να τελειώσει.

[Al Capwned · Rating 2 out of 5]

Δεν υπάρχει τίποτα πρωτότυπο σε αυτό το μυθιστόρημα εκτός από το γεγονός ότι διαδραματίζεται κατά κύριο λόγο στο Μέτσοβο. Το κεντρικό ρομάντζο δύο ανθρώπων που δεν μπορούν να είναι μαζί λόγω ταξικών διαφορών είναι κάτι που έχουμε δει πολλές φορές. Φυσικά, η έλλειψη πρωτοτυπίας δεν είναι κακή από μόνη της. Υπήρχαν κεφάλαια τα οποία τα διάβασα πολύ ευχάριστα και άλλα που ήταν αρκετά βαρετά. Σε στιγμές ένιωσα ότι η συγγραφέας απλώς στέλνει την πρωταγωνίστρια σε διαφορετικά μέρη μόνο και μόνο για να παρουσιάσει κι άλλα υπαρκτά πρόσωπα και να δικαιολογήσει το «ιστορικό» στο ιστορικό μυθιστόρημά της λίγο παραπάνω.

[Thomas · Rating 3 out of 5]

Με μεγάλη επιείκεια τα τρία αστεράκια. Το ξέφωτο ήταν γενικά μια καλή ιδέα που εξελίχθηκε στραβά. Με κούρασαν ΠΆΡΑ πολλά θέματα, όπως η γραφή της Αβέρωφ που σε διάφορα σημεία άλλαζε λες και έγραφε κάποιος άλλος και φυσικά η εκτενείς περιγραφές των μετσοβίτικων -και μη- εθίμων. Εθίμων βυθισμένων στο σκοταδισμό, τον παγανισμό, τη θρησκοληψία το σεξισμό. Εκνευριζόμουν απίστευτα και μόνο που το θυμάμαι μου γυρίζουν τα μάτια ανάποδα.

Τα τρία αστεράκια, λοιπόν, απονέμονται:

1) για το ρομάντζο Ιφιγένειας - Τέγου, το οποίο πάλι δεν με ικανοποίησε αρκετά.
2) για τη διάλεκτο.
3) για τους διάφορους θανάτους που προχωρούσαν επιτέλους την πλοκή και -μεταξύ μας- τους απολάμβανα...

[Georgette Nanou · Rating 5 out of 5]

Ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο σε μία κλειστή κοινωνία,στην ιστορία του τουρκοκρατούμενου Μετσόβου στην εποχή προς το τέλος του 19ου αιώνα.Με τα έθιμα,τις συνήθειες,τις ιδεολογικές,πολιτικές,κοινωνικές συγκρούσεις,τις δεισιδαιμονίες,τις προκαταλήψεις,τις αναστολές,τις ταξικές διαφορές.Όμορφα γραμμένο με μία γλώσσα που κυλά,απλή και ενδιάμεσα η βλάχικη διάλεκτος και που κυριαρχεί ο λυρισμός στις περιγραφές της φύσης και συγκεκριμένα της Ηπείρου.Άψογη ανάλυση των προσωπικών χαρακτήρων που έχεις την εντύπωση ότι τους γνωρίζεις και τους έχεις απέναντί σου.Επίκεντρο η αρχοντική οικογένεια του Νικολάου Αβέρωφ όπου μέσα από την διαδρομή τους συναντάς ήρωες νέους διαφορετικής τάξης με την μαγεία των ονείρων τους,τους έρωτες,την αγάπη,την ελευθερία και την λαχτάρα να ξεφύγουν από την μοίρα τους.Άρχοντες - Παρακατιανοί πάντα σε αντίθετα στρατόπεδα με την υπόληψη στην κορυφή,αλλά και με την υπερηφάνεια τους σε ορισμένα γεγονότα τσαλακωμένη με τον διάφορο σάλο που γινόταν για ποικίλα θέματα.Η σύγκρουση με τον χρόνο και την ιστορία είναι μία γοητεία όπως μερικώς η μνήμη επανέρχεται,παρ'όλο τον κίνδυνο της ισοπέδοσης του παρόντος.

[Lefki Sarantinou · Rating 4 out of 5]

Το ξέφωτο της Τατιάνας Αβέρωφ είναι ένα ιδιαίτερο ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο κατά βάση αφηγείται τόσο την ιστορία του Μετσόβου στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, όσο και την ιστορία της οικογένειας Αβέρωφ.

Πρωταγωνίστρια είναι η Ιφιγένεια Αβέρωφ, κόρη του Νικόλαου Αβέρωφ, αδελφού του διάσημου ευεργέτη. Πρόκειται για πρόσωπο φανταστικό, το οποίο όμως η συγγραφέας επιδέξια τοποθετεί ανάμεσα σε πραγματικά ιστορικά πρόσωπα, τα τρία αδέλφια της Ιφιγένειας στην προκειμένη περίπτωση. Έτσι η συγγραφέας εξασφαλίζει μεν πλήρη ελευθερία κινήσεων για την πρωταγωνίστρια, αλλά από την άλλη τοποθετεί την ηρωίδα της στο επιθυμητό ιστορικό πλαίσιο με κάθε σεβασμό στην ίδια την επιστήμη της Ιστορίας.

Ουσιαστικά το μυθιστόρημα παρακολουθεί τη ζωή της Ιφιγένειας κατά τα έτη 1875-1885, εκείνη την ταραγμένη, δηλαδή, δεκαετία, οπότε και σημειώθηκε η επανάσταση του 1875 σε Ήπειρο και Θεσσαλία, η οποία οδήγησε, όμως, τελικά μονάχα τη Θεσσαλία και τη Άρτα σε ένωση με τη μητέρα πατρίδα το 1881. Οι κάτοικοι του Μετσόβου, όπως και όλοι οι υπόλοιποι Ηπειρώτες πλην τους Αρτινούς, θα έπρεπε να περιμένουν ως το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων προκειμένου να απελευθερωθούν από τον τουρκικό ζυγό.

Αυτή την ταραχώδη περίοδο επιλέγει, λοιπόν, η συγγραφέας για να μας αφηγηθεί τα ήθη και τα έθιμα της Ηπείρου και να σκιαγραφήσει με επιτυχία την πατριαρχική και συντηρητική κοινωνία της εποχής. Η χρονική αφήγηση έχει ως άξονα το χριστιανικό εορτολόγιο, αλλά παρεμβάλλονται και κοινωνικά γεγονότα, σημαντικά για τη ζωή του τόπου, όπως γάμοι, αρραβώνες, κηδείες κτλ., τα οποία περιγράφονται με κάθε λεπτομέρεια. Έτος σταθμός στο βιβλίο είναι το 1908, τότε που η Ιφιγένεια, μεγάλη και παντρεμένη γυναίκα πλέον, επιστρέφει στο Μέτσοβο για την κηδεία της μητέρας της. Τότε αναπολεί τα παιδικά της χρόνια. Η αφήγηση, επομένως, ξεκινά στο «παρόν», δηλαδή το έτος 1908, μεταφέρεται κατόπιν στο παρελθόν, και τελειώνει ξανά στα 1908.

Η Ιφιγένεια είναι ένα ιδιαίτερο κορίτσι στο κατώφλι της εφηβείας. Ζωηρή, πεισματάρα και ισχυρογνώμων, είναι πάντοτε έτοιμη να ξεχωρίσει αλλά και να υπερασπιστεί το δίκιο της. Θα συναντήσει τον Τέγο, τον ταπεινό γιο ενός αγωγιάτη, με τον οποίο θα ζήσει τον πρώτο -και ανεκπλήρωτο-παιδικό της έρωτα. Μοιραία η ζωή και η κοινωνία θα τους χωρίσει, αλλά δεν θα ξεχάσουν εύκολα ο ένας τον άλλον.

Το μυθιστόρημα, δομημένο σε μια σειρά από αντιθέσεις, απεικονίζει εξαίσια τη ζωή στην τουρκοκρατούμενη Ήπειρο και τον κόσμο των γυναικών, των εργαζόμενων ανδρών, των παιδιών, ακόμη και των λήσταρχων που διαβιούσαν στα γύρω βουνά και σκορπούσαν τον τρόμο με τις απαγωγές και τις ληστείες τους.

H υπόλοιπη κριτική στο Literature.gr

[Roula T · Rating 3 out of 5]

3,5/5 ⭐️

Είναι τρίτο βιβλιο της Αβέρωφ που διαβάζω, κυρίως γιατί τα προηγούμενα 2, ηταν καλά βιβλία χωρίς να ειναι αριστουργήματα βέβαια. Κάπως έτσι και ετούτο. Είναι μια ιστορία αγάπης που τοποθετείται στο Μέτσοβο του 1880, αλλά στην πραγματικότητα νομίζω ότι το βιβλιο γράφτηκε με στόχο αφενός την ηθογραφία (γινεται εκτεταμένη αναφορά στα ήθη του Μετσόβου) και αφετέρου την αφήγηση της ζωής ενός παρακλαδιού της μεγάλης οικογένειας των Αβέρωφ, θέματα και τα δυο που από ό,τι καταλαβαίνω είναι πολύ αγαπημένα της συγγραφέως. Το βιβλιο ειναι καλογραμμένο, το πλήθος πληροφοριών το κανει πολύ ενδιαφέρον (τυχαίνει να έχω περάσει λόγω δουλειάς αρκετό χρόνο στο Μέτσοβο), θα ήθελα βέβαια λίγες περισσότερες αναφορές στο κουτσοβλαχικό στο οποίο γίνονται λίγες αναφορές επιφανειακά.

[Eleni · Rating 4 out of 5]

Αν και σε καποια σημεια το βρηκα λιγο κουραστικο, το Ξεφωτο ειναι γενικα ενα ενδιαφερον ιστορικο μυθιστορημα που διαδραματιζεται στο Μετσοβο στα τελη του 19ου αιωνα και βασιζεται σε πραγματικα γεγονοτα και προσωπα.

[Maria Patra · Rating 4 out of 5]

Περίμενα λίγες παραπανω ανατροπές και λιγάκι δράμα. Παρόλα αυτά, δεν με απογοήτευσε ούτε η ιστορία ούτε η γραφή.

[Areti Nasiakou · Rating 5 out of 5]

Γνωριμία με την ιστορία και τα ήθη του Μετσόβου. Όμορφη γραφή που σε μεταφέρει στον τόπο και τον χρόνο του μυθιστορήματος.

[Anna Iakovidou · Rating 1 out of 5]

Η Ισμήνη είναι γόνος της γνωστής αρχοντικής οικογένειας των Αβέρωφ. Ο Τέγος είναι ο γιος του ταχυδρόμου του χωριού. Το θέμα της κεντρικής ιστορίας του βιβλίου είναι ο έρωτας δύο παιδιών που ανήκουν σε διαφορετικές οικονομικές και κοινωνικές τάξεις που μεγαλώνοντας συνειδητοποιούν τα όσα τους κρατάν μακρυά. Ένα θέμα που απαντάνται συχνά στα μυθιστορήματα και ακριβώς γι’αυτό το λόγο χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.

Το βασικό σκηνικό της ιστορίας είναι ένα χωριό στην τουρκοκρατούμενη ακόμα Ήπειρο στα τέλη του 19ου αιώνα. Ένας τόπος σε μία χρονική περίοδο που θα μπορούσε να προσφέρει πάρα πολλά μα που δυστυχώς παρέμεινε απλά ένας χώρος φιλοξενίας καθώς δεν γίνεται καμία περιγραφή.

Η συγγραφέας προφανώς συνεπαρμένη αφενός από τα προσωπικά της συναισθήματα ένεκα της καταγωγής της και αφετέρου από την δίψα της να αναφερθεί κατά κόρον στα ήθη και τα έθιμα του χωριού, καταφέρνει να συναρμολογήσει ένα εν μέρει ιστορικό μυθιστόρημα εν μέρει λαογραφικό οδηγό. Ό, τι συμβαίνει σ’αυτή την ιστορία συμβαίνει μόνο σε μέρες γιορτινές δημιουργώντας την εντύπωση ότι όλες τις επόμενες μέρες του χρόνου οι πρωταγωνιστές πέφτουν σε λήθαργο. Η συγγραφέας υιοθετεί ορισμένες βλάχικες συνήθειες και λέξεις χωρίς καμία προσπάθεια ενσωμάτωσης της βλάχικης κουλτούρας και νοοτροπίας στην ιστορία.

Οι πρωταγωνιστές γεννημένοι σε μία από τις πιο σημαντικές περιόδους, αναφορικά όχι μόνο με το βλάχικο ζήτημα αλλά και για την υπόλοιπη Ελλάδα, δείχνουν να μην έχουν καμία αίσθηση των όσων όντως διαδραματίζονταν εκείνα τα χρόνια στη χώρα. Γίνονται μόνο μερικές ιστορικές αναφορές και αυτές αποσκοπώντας στο να προσδώσουν κύρος και δράμα στην κεντρική ιστορία. Το βλάχικο ζήτημα, η επανένωση της Θεσσαλίας, η πτώχευση του ελληνικού κράτους, οι μάχες κι οι αγώνες παίζουν όλα δευτερεύοντα ρόλο μπροστά στα συναισθήματα της Ισμήνης. Μίας κοπέλας που μοιάζει αδιάφορη για τα πάντα, γιατί ό, τι και να συμβαίνει μόλις εμφανιστεί ο Τέγος με το έντονο και σκοτεινό βλέμμα στη μάτια του η Ισμήνη τα ξεχνάει όλα. Μόνο όταν είναι να διακινδυνεύσει το προσωπικό της συμφέρον ξεχνάει το βλέμμα του αγαπημένου της, αποφασίζει να μη δώσει κανέναν αγώνα για τα συναισθήματα της, και σχεδόν δειλή αποφασίζει να επιλέξει την πιο αναίμακτη γι’αυτή λύση και να ζήσει τη ζωή της μακρυά από της τόσο αγαπημένες βουνοκορφές.

Ένα ακόμα παράλογο του βιβλίου είναι ότι η συγγραφέας αποφασίζει από μόνη της να μην θέλει να διατηρήσει σε καμία αγωνία τον αναγνώστη καθώς ό, τι θα μπορούσε να δημιουργήσει την ανατροπή κατά την εξέλιξη της ιστορίας γίνεται γνωστό από το πρώτο κιόλας κεφάλαιο.

Το Ξέφωτο λοιπόν αν και θα μπορούσε να είναι μια πιο σύγχρονη ιστορία τύπου Ρωμαίου κι Ιουλιέτας, αν και έχει πολλές δυναμικές ανάπτυξης με βάση το ιστορικό και το κοινωνικό πλαίσιο παραμένει μία απλή αφήγηση μιας ακόμα ερωτευμένης χωριατοπούλας που μη ξέροντας πώς να φερθεί αφήνει πίσω της ό, τι έχει αγαπήσει και ξενιτεύεται για να ξαναγυρίσει μετά από χρόνια και να αντιμετωπίσει τις ίδιες της τις επιλογές.

[Julia · Rating 4 out of 5]

Σκέτη μαγεία!

[Christina]

I just remembered I had read this when I was young and lent it to someone 10 years ago...I don't remember who it was or even if I liked the book. Well...