بسیاری از علاقهمندان به فلسفه در ایران که با فضای مجازی بیگانه نیستند نام دانشنامه فلسفه استنفورد را شنیدهاند و چه بسا از این مجموعه کم نظیر بهره هم برده باشند. این دانشنامه حاصل طرحی است که اجرای آن در سال ۱۹۹۵ در دانشگاه استنفورد آغاز شد و همچنان ادامه دارد. این مجموعه از مدخلهای مناسبی برای ورود به گسترههای متنوع فلسفی برخوردار است و کسی که میخواهد برای اولین بار با مسأله یا مبحثی در فلسفه آشنا شود، یکی از گزینههای راهگشایی که پیش رو دارد این است که ابتدا به سراغ مدخل یا مدخلهای مربوط به آن در این دانشنامه برود.
نگارش، تدوین و انتشار مدخلهای دانشنامه فلسفه استنفورد به سرپرستی «دکتر ادوارد. ن. زالتا» افزون بر اینکه پیوندی فراگیر میان فضای دانشگاهی و عرصه عمومی برقرار کرده، ویژگیهای درخور توجه دیگری هم دارد و آن اینکه این دانشنامه به ویژه به کار دانشجویان و محققانی میآید که میخواهند در زمینهای خاص پژوهش کنند.
ترجمه و انتشار تدریجی این دانشنامه به زبان فارسی و فراهم کردن امکان مواجهه شمار هرچه بیشتری از خوانندگان علاقهمند با آن از جمله اهدافی بوده که چه بسا مورد نظر بانیان این طرح بوده لذا «انتشارات ققنوس» با همکاری گروهی از مترجمان به سرپرستی «دکترمسعودعلیا» و با کسب اجازه از گردانندگان دانشنامه فلسفه استنفورد (SEP) اقدام به ترجمه و انتشار این دانشنامه مینماید و امیدوار است چاپ این مجموعه استمرار پیدا کند.
کتاب را اتفاقی هنگامی که در قفسۂ کتابها، بی هدف کتاب نگاه می کردم و قطعه ای از گروه متالیکا گوش می دادم، پیدا کردم؛ گفتم «خب ببینیم این آهنگای لعنتی که موقع شکست عشقی گوش میدیم، فلسفش چیه؟!» و خریدمش! در مقدمۂ ترجمۂ مجموعۂ دانشنامۂ فلسفی استنفورد، دبیر مجموعۂ محترم فرموده که کتاب مدخلی بس مناسب است برای ورود به هر مبحثی از فلسفه که افراد علاقه دارند؛ حال آنکه اینطور نیست؛ باید ابتدا دانشی در رابطه با موضوع داشت وگرنه نکتۂ خاصی نصیب خواننده نمی شود. زبانش سخت بود و ترجمه هم دستکمی نداشت؛ البته بازهم ترجمۂ این کتاب بسی بهتر از کتاب های دیگر این دانشنامه (مثل هرمنوتیک) است. ولی باز هم می توانست روانتر باشد؛ بنظرم اگر کلا با ترجمه مشکل دارید و می توانید، زبان نسخۂ زبان اصلی را بخوانید. کتاب شامل پنج فصل است؛ در فصل اول دربارۂ تعریف موسیقی و اینکه موسیقی چیست، حرف زده می شود؛ جز گنگی اندک متن، که بر سراسر کتاب سایه افکنده و باعث شد مجبور شوم بعضی قسمت ها را چندباری بخوانم، این فصل خوشخوان بود و جالب. حداقل چارچوبی کلی دربارۂ موسیقی می دهد. فصل دوم دربارۂ هستی شناسی موسیقی می دهد، که گمان کنم جز خود نویسنده و افرادی که در این زمینه تخصص دارند، کسی نمی فهمد در مورد چه چیزی حرف می زنند! البته سخنم اندکی اغراق انگیز است، چون در این بخش در رابطه با مباحث جالبی مانند اینکه موسیقی "اصیل" چیست و اینها، بحث شد تا حدی قابل فهم اند؛ اما چون تنها به بیان تیتروار نظرات در این زمینه پرداخته بود، براستی خواننده نکته ای خاص نصیبش نمی شد؛ در کل این فصل آزاردهنده ترین بخش کتاب بود. جذابترین قسمت کتاب، فصل سوم بود که دربارۂ موسیقی و عاطفه حرف می زند. اینکه چگونه و چرا یک موسیقی بیانگر عواطفی خاص مثل اندوه یا شادی است و چگونه و چرا چنین احساسی در شنونده ایجاد می شود؛ مطالب جالبی حول بحث عاطفه عنوان شده بودند که خواننده علاقه مند قطعا دوست خواهد داشت. فصل چهارم، این پرسش را مطرح می کند که موسیقی چگونه فهم می شود و پاسخ فیلسوفان را در این زمینه بیان می کند. در آخرین فصل نیز، نویسنده به ارزش موسیقی می پردازد و اینکه آیا ارزش موسیقی در خود قطعه نفهته یا در حسی که در خواننده ایجاد و می کند و اینها. شاید بیشتر مطالب کتاب، با یکبار خوانش قابل فهم نباشند، اندکی فهم و دوباره خوانی در فهم بیشتر بی تأثیر نیست. چون حجمش اندک است و زمان زیادی نمی طلبد، ارزش خواندن را با وجود معایبش دارد.
اگر توجه خود را از مزایای واقع در اثر بیانگر برگیریم و بر مزایای واقع در شنونده عاطفی قرار دهیم انگاه قدیمی ترین نظریه نطریه پالایش ارسطوست.بر اساس این دیدگاه واکنش منفی ما به هنری که که به شکلی منفی بیانگر است منتج به تصفیه روانی عواطف منفی میشود..رویکردی که وجه درمانی کمتری دارد این عقیده است که چون این عواطف فاقد استلزامات زندگی واقعی هستند میتوانیم از واکنش هایمان در جهت لذت بردن از این عواطف..به دست اوردن فهمی از انها....و کسب اطمینان از اینکه قابلیت احساس انها را داریم بهره ببریم
برای افرادی که چندان با متون فلسفی اشنایی ندارن خیلی پیشنهاد نمیشه..با وجود نکات خوبش متن خیلی دشوار و خسته کننده بود.
مدخلی بسیار موجز و در عین حال مهم به فلسفهی موسیقی با ترجمهی روان. برای آشنایی با فلسفهی موسیقی شروع بسیار خوبیست. هرچند برای دقیق شدن در زیر مجموعههای فلسفه موسیقی باید به مقالههای ارجاع داده شده در کتاب مراجعه کرد. اگر نیاز به جرقهی ذهنی در زمینههای اصالت موسیقی، موسیقی و عواطف، ارزش موسیقی و ... دارید، این کتاب به طور جدی شما را در مسیر صحیح قرار میدهد، با اشاره به این مسئله که خواننده باید توان خوانش متن فلسفی را دارا باشد.