قصههای هزار و یک شب گنجینهایست از عرف و آداب و رسوم و عادات و عقاید و خلقیات مردم جوامع اسلامی در سرتاسر «قرون میانه» و در آن نکتههای آموزندۀ بسیار در باب زندگانی روزانۀ عامه و خاصه میتوان یافت، از بادهخواری و علاقه به آواز و موسیقی و ذوق عشرت جویی و تجملطلبی امرا و خلفایی که مال خلایق بیپناه را دلخواهانه خرج میکردند، تا چارهگریهای تنگدستانی که در برابر آن مایه ثروت و تجمل که مایۀ ناز عدهای بود، از درد دنیا و ستم اغنیا، رنج میبردند.
ازین جهت هم کتاب هزار و یک شب یکی از منابع عمدۀ مطالعه و تحقیق در فرهنگ مردم برای شناخت جزئیات حال و روزگار عوام و خواص آن روزگارانست، الا آنکه افسانههای کتاب غالباً رنگی از مبالغه و گزاف بدانها زده است.
اینها همه آگاهیهاییست که از بررسی کتاب هزار و یک شب به دست میآید و انگیزههای اصلی نگارنده نیز در تألیف این کتاب یکی شوق شناخت فرهنگ مردم از طریق پژوهش در قصهها بوده است و دو دیگر شگرفی کار زنی چون شهرزاد که پیروزیش در بیدادستیزی، فرآوردۀ کارگاه صدفه و بخت و از دولت دلفریبی و کرشمهناکی نیست، زیرا از آنچه به قول میگوید، به فعل نمیکنند، بلکه زادۀ سخندانی است که سخنی دارد چون سحر و این خود جلوهایست از هوشیاری و کاردانی.
جلال ستاری ( ۱۴ مرداد ۱۳۱۰ - ۹ مرداد ۱۴۰۰) محقق، اسطوره شناس و اندیشمند ایرانی است، وی بالغ بر ۹۰ جلد کتاب در زمینههای اسطوره شناسی، ادبیات نمایشی و نقد فرهنگی در طی ۵۰ سال به رشته تحریر در آورده، این کتب بعضاً از کتابهای مرجع و شاخص در زمینههای تخصصی خود هستند وی در سال ۸۴ به پاس عمری تلاش فرهنگی نشان آفیسیه (نشان ادب و هنر فرانسه) را دریافت کرد. . از جمله آثار آقای ستاری میتوان به «چشم انداز اسطوره»، «زبان رمزی افسانهها»، «زبان رمزی قصههای پرشور»، «رمز پردازی آتش»، «اسطوره و رمز»، در زمینه اسطوره و روانشناسی، «حالات عشق مجنون»، «افسون شهرزاد»، «درد عشق زلیخا»، «عشق صوفیانه»، «پژوهش در قصه اصحاب کهف»، «پژوهش در قصه یونس و ماهی»، «پژوهشی در قصه شیخ صنعان و دختر ترسا»، «پژوهشی در قصه سلیمان و بلقیس»، «گفت و گوی شهرزاد و شهریار» و آثاری دیگر در این زمینه اشاره کرد.
وی همچنین در زمینه تحلیل مباحث ادبی و اسطورهای ادبیات و فرهنگ ایران کتابهای «نمایش در شرق»، «نماد و نمایش»، «آیین و اسطوره در تئاتر»، «تراژدی و انسان»، «پرده داری و شبیه سازی»، «تقلید و تماشا»، تالیف و انتشار داد.
کتاب «در بیدولتی فرهنگ» وی نیز از جمله معدود تحلیلها در زمینه وضعیت فرهنگ در دوره پهلوی است که از سوی نشر مرکز (ناشرعمده آثار آقای ستاری) به بازار کتاب عرضه شده بود
An academic research and analyses on 1001 nights and Shehrezade. پژوهشی فراگیر در هزار دستان (هزار و یک شب)، شخصیت و خصلت های راوی (شهرزاد) و زمینه های کتاب و قصه ها و عقاید مختلف در مورد قصه های متفاوت، و زبان هزار دستان. گستردگی کار جلال ستاری در آن است که از بسیاری صاحبنظران غیر ایرانی در این کتاب بهره جسته و اثرش بر خلاف بسیاری از کتبی که در ایران منتشر می شود، دارای شناسنامه و فهرست منابع و ماخذ و یادداشت های مفصل است، تا در صورتی که علاقمندان مایل به مطالعه بیشتری در این زمینه باشند، کارشان ساده تر شود.