Gurbet Hikâyeleri / Yeraltında Dünya Var

Hikâye #2

by Refik Halid Karay

“İstanbul’dan bahsedecektik. Uzakta kalanlar için İstanbul’un kaldırımları bozuk değildir, sokaklarda çamur ve süprüntü yoktur; tramvaylarda ve vapurlarda azap çekilmez. Musluklardan Terkos yerine kevser akar, sersemletici lodos ılık bir buse, dişleyici poyrazı bir serin nefestir. Bilhassa çölde onu konuşurken hep beyaz yelkenlerin kayıp gittiği şurup renkli denizler, avize gibi şıkırdayan pınarlar, ağızlarından şekerleme kadar tatlı sözler dökülen kızlar görürsünüz.”
Refik Halid Karay

Memleket Hikâyeleri’nin devamı niteliğinde olan Gurbet Hikâyeleri’nde ikinci sürgünlüğünü geçirdiği Ortadoğu’yu güçlü kalemiyle resmeden Refik Halid Karay, hatıra karakterindeki satırlarıyla gurbette duyulan vatan hasretini somutlaştırarak okura taşıyor. Yeraltında Dünya Var’da ise memleketlerinin sınırları dışında yaşayan Nihan ve Nebil karakterlerine hayat verirken, aşk, yalnızlık ve macera temalarının arasında İstanbul hasretini işliyor.

Genres: Turkish Literature, Literature, Roman, Turkish

360 pages, Paperback

First published January 1, 1965

About the author

Mudurnu'dan İstanbul'a göçen Karakayış ailesinden Maliye Başveznedarı Mehmed Halit Bey'in oğlu olarak 15 Mart 1888’de İstanbul’da doğdu. Galatasaray Sultanisi'nde ve Hukuk Mektebi'nde okudu. Maliye Nezaretinde memur olarak çalıştı. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra gazetecilik ile uğraşmaya başladı; Tercüman-ı Hakikat gazetesinde mütercimlik ve muhabirlik yaptı. Yazıları yüzünden ilk önce Sinop'a daha sonra Çorum, Ankara ve Bilecik'e sürgün olarak gönderildi. İstanbul'a dönünce bir süre Türkçe öğretmenliği yaptı. PTT (Posta Telefon Telgraf) Genel Müdürlüğü'ne getirildi. Bu sırada Hürriyet ve İtilaf Fırkası'na üye oldu ve İstiklal Savaşı aleyhine yazdığı yazılarından ötürü vatan hainliği suçuyla yüzellilikler listesine girerek Beyrut ve Halep'te sürgün hayatı yaşadı.

Atatürk'e yazdığı şiir ve mektuplarla 150'likler listesindekilerin affedilmesinde çok büyük rol oynadı. Af kanunu ile yurda döndü, daha önceden çıkardığı Aydede adlı mizah dergisini tekrar yayınladı. Türk Edebiyatı'nda ilk defa Anadolu'yu tanıtan eserleri ile ismini duyurmuş, yergi ve mizah türündeki yazıları ile de ün yapmıştır. Gözleme dayanan eserlerinde, tasvirler, portreler, benzetmeler kullanarak, sade, akıcı dili, güçlü tekniği ile 20. yüzyıl romancıları arasında seçkin bir yere sahip olmuştur. İstanbul'u bütün renk ve çizgileriyle yansıtarak Türkçeyi ustalıkla kullanan Refik Halit, Türk edebiyatına birçok eser kazandırmıştır.

Yazar 18 Temmuz 1965’te İstanbul’da yaşamını yitirdi.

Reviews

[İntellecta · Rating 4 out of 5]

Maupassant tekniği kullanılarak yazılan öykülerin Türkiye temsilcilerinden Refik Halit Karay'ın Gurbet Hikayeleri / Yeraltında Dünya kitabını okudum. Eser iki bölümden oluşuyor. Birinci bölüm yazarın Suriye ve Lübnan'da geçirdiği sürgün hayatını yansıtan kısa öykülerden oluşuyor ve buram buram memleket hasreti kokuyor. İkinci bölümde (Yeraltında Dünya Var) ise tek bir hikaye var, psikolojik yönü kuvvetli bir öykü.
Her iki bölümde yazarın tasvirlerine ve diline hayran kalmamak imkansız. Sonlara doğru sürekli değişen olay örgüsü soluksuz okuttu. Hikayenin sonunda okuyucuyla direkt iletişime geçmesi ise kitaba ayrı bir hava katmış.

"İstanbul'un kaldırımları bozuk değildir, sokaklarda çamur ve süprüntü yoktur; tramvaylarda ve vapurlarda azap çekilmez. Musluklardan terkos yerine kevser akar, sersemletici lodos ılık bir buse, dişleyici poyrazı bir serin nefestir."

Ve kitaba son damgayı vuran bitiş cümlesi !

"Roman fena bitmedi, beyim ! Yeraltından hayır gelmedi ama yeryüzünün keyfini süreceğe benziyorsun."

[Banu Yıldıran Genç · Rating 5 out of 5]

şimdi şöyle bir karışıklık var aslında. gurbet hikayeleri’ni bin kez okudum ve bu beş yıldız ona. yeraltında dünya var’ı ise ilk kez okudum ve aslında ona versem versem üç yıldız verirdim :) refik halit beyciğim baya eğlenmiş bizimle. tee ne zaman postmodern dokunuşlu, sonu şaşırtmacalı, okurla konuşmalı roman yazmış.
polisiyelerden etkilendiği besbelli. yine betimleme harikası (kadınlar konusunda mansplaining’in dibine vurmuş olsa da böyle sevdik artık kendisini) cümleler, detaylar, bildiklerini aktarma isteği... refik halit diyince aklımıza gelen şeyler.

[Sine · Rating 4 out of 5]

neden oldu anlamadım, gençliğimde okuduğumda bayılmıştım, ama şimdi bu etkiyi yaratmadı. üzüldüm dolayısıyla. genelde küçükken okuyup büyülendiğim metinleri sonradan tekrar ziyaret ettiğimde o kadar etkilenmesem bile o bağı hatırlarım. gurbet hikayeleri’nde bunu sadece hala pırıl pırıl, az önce okumuşum gibi hatırladığım eskici’de yaşadım. eskici de efsane güzellikte bir öyküdür bu arada, orhan kemal’in çikolata’sı, sabahattin ali’nin ayran’ı gibi. benim sanırım ana karakteri çocuk olan öykülere zaafım var. neyse. bu okumamda aynı tadı alamadım işte. yıllardır bekletiyordum tekrar okumak için. belki sonra tekrar okurum, bakalım bu seferlik bir şey miymiş.

[Zeynep T.]

İki eserin birleştirilmiş hali bu kitap.

Gurbet Hikayeleri, Memleket Hikâyeleri'nin devamı kabul ediliyor. Siyasal yazıları ve görüşleri nedeniyle ikinci kez sürgünde yaşamak zorunda kalan yazar bu dönemde Ortadoğu'yu mesken edinmiş ve hikayeler bu coğrafyada geçiyor. Hayatımda gördüğüm en ırkçı ifadeleri içeren metindi diyebilirim. Dönemin atmosferi deyip görmezden gelinemeyecek kadar üstten bakan, kibir kokan, insanlık dışı uygulamaları alaycılıkla anlatan Refik Halid Karay nezdinde Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili çürümüşlüğü görmek mümkün. Yazarın, bu coğrafyada yaşayanlar da bize neler yaptı demeye getirdiği yerler var fakat bu insanlara reva görülen muameleyi haklı çıkarmıyor. Yalnız anlatım dili çok başarılı.

Yeraltında Dünya Var; 20 sayfa okudum. Bitirmek gelmiyor içimden. Okuduğum kadarıyla anlatım dili yine güzel. Yazar edebi açıdan çok yetenekli.

Beni rahatsız eden ifadeler içerse de okunmasını tavsiye edeceğim bir kitap. Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden günümüzde yaşanan sorunlara kadar epeyce düşündürttü beni. İkinci metni de tekrar ele alabilirim.

[Gün · Rating 5 out of 5]

Kitap iki bölümden oluşuyor. İlk bölümde yazarın alışılageldik harika Türkçesi ile yazdığı birbirinden güzel öyküler var. Özellikle Eskici öyküsünden etkilenmemek elde değil, bu parçayı belki de 25 yıl önce ortaokul Türkçe kitabında okuduğumu da hatırlıyorum. Gerçekten harika bir öyküydü. Bunun yanında Hülle, Gözyaşı, Fener ve Testi öykülerinden de çok keyif aldım. Ancak özellikle en çok gurbette İstanbul hasretinin hissedildiği satırlar çok etkileyiciydi:

"Uzakta kalanlar için İstanbul’un kaldırımları bozuk değildir, sokaklarda çamur ve süprüntü yoktur; tramvaylarda ve vapurlarda azap çekilmez. Musluklardan Terkos yerine kevser akar, sersemletici lodos ılık bir buse, dişleyici poyrazı bir serin nefestir. Bilhassa çölde onu konuşurken hep beyaz yelkenlerin kayıp gittiği şurup renkli denizler, avize gibi şıkırdayan pınarlar, ağızlarından şekerleme kadar tatlı sözler dökülen kızlar görürsünüz."

İkinci bölümde yer alan Yeraltında Dünya Var başlıklı roman ise gerçekten bambaşkaydı. Daha önce yazarın Bugünün Saraylısı romanını okumuştum. Bu defa da gurbette geçen bir aile hikayesi okuyacağım diye beklerken altından soluk soluğa okunan muhteşem bir kurgu çıktı.

Nebil'in yaşadığı gelgitleri, Nihan'ın sözlerini, herkesin şüpheli hal ve tavırlarını okurken bocaladım. Kendi çözümlememi oluşturmuştum ama hikaye bambaşka bir yere evrildi. Neredeyse Shutter Island'ı izlerken yaşadığıma benzer hislerle kitabı tamamladım. Bugüne kadar kesinlikle değeri bilinmemiş bir kurgu. Refik Halid Amerikalı olsa Hollywood 50 yıl önce el atmıştı.

Özellikle Nebil'in aşk-nefret arasındaki hızlı geçişlerinde kendimi gördüm, eminim okuyan her erkek hayatının en az bir döneminde bu sarkaç gibi gelgitleri yaşadığını düşünecektir, bu duygular okuyucuya çok başarılı olarak aktarılmış.

Muhteşem Türkçenin soluk soluğa okunacak kurgu ile birleştiği bu kitap zevkle okunmaz da ne yapılır? Mutlaka okuyun.

[Emir · Rating 5 out of 5]

roman çok iyiydi

[Gürkan Çoşkun · Rating 4 out of 5]

Toplu hikayeleri ve diğer hikayeyi keyif alarak okudum. Ders niteliğinde kısa yazılardı. Yeraltında Dünya Var, sonuna kadar heyecan düşmedi. Beğendiğim bir kitap oldu. Tavsiye ediyorum.

[namıdiğerniçe · Rating 5 out of 5]

Refik Halit Karay'dan okuduğum ilk kitap. Bir ara yasaklanmış, araştırmalarıma göre İttihat ve Terakki tarafınca sürgüne gönderildiği yıllarda Beyrut ve Halep'teki anılarından oluşuyor. Lawrance, Akrep, Kaçak hikayelerinden etkilendim okurken.
"Bana öyle gelir ki seçme adamlar bir olay karşısında sadece etkilenenler, belirsiz şeyler duyup ruhlarından incinenler değildir üzüntüyle beraber bir hüküm verebilenlerdir. Soğuktan ve sıcaktan bitkiler de bir şey duyarlar fakat korunamazlar etkisinde kalmakla yetinirler."
Ama asıl üzerine konuşmak istediğim Yer Altında Dünya Var. Bu nasıl bir roman nasıl bir kurgudur. Değerinin bilinmediğini düşünüyorum. Nihan'ın kim olduğunu Nebil ile beraber ben de merak ettim. Başta odasına otururken içinde bulunduğu durumu, ruh halini dinlerken benden bir parça gördüm yaşadığı "spleen"de. 1.Dünya Savaşı sırasında Filistin cephesinin çökmesiyle Almanlar şimdiki Ferhan çiftliğine altınlar saklıyorlar, olur da ihtiyaç duyarsak diye. Bunun peşinde Nihan Nihan'ın peşinde aşkından tutuşmuş Nebil. Peki ya sonu... İnanılmaz incelikle yazılmış, asla ama asla tahmin edemezdim çok şaşkınım.

[Ferhat Elmas · Rating 4 out of 5]

Halid Karay'in tasvirlerinin baska bir ornegini bulmak zor. Ozellikle, buradaki uzun hikaye; yazilis teknigi, konusu, temposu ve psikolojik derinligi ile bizimkilerin en iyilerinden.

[murekkepkafa · Rating 5 out of 5]

Gurbet Hikayeleri'nden Eskici, Zincir, Gözyaşı, Köpek ve Dişçi beni en çok etkileyenler oldu. Özellikle kederli yanlarıyla... Yeraltı'nda Dünya Var ise gerçekten gizli kalmış bir hazine sanki. Eserin ilk yarısı ile ikinci yarısı bambaşka atmosferlere sahip. Kitabın ortasındaki kırılma noktası ikinci yarıda okuyucuyu sayfalara hapsediyor. Stefan Zweig'in, eserlerinde kadınların iç dünyasını aktarmadaki maharetlerini, erkek bir karakter üzerinden Halid Karay'da da görüyoruz. Anlatımı çok zor olabilecek bir öyküyü tane tane ilmek ilmek anlatan Karay, Türk okurunca, Türk Edebiyatının kıymeti bilinememiş yazarlarından.

Türk Edebiyatı'nın birçok yazarı ölümünden çok sonra kıymeti anlaşılarak, okunmasa dahi bilinir hale gelir. Popüler olur, trend olur vs. Bir kaç yıl önce Oğuz Atay ve Sabahattin Ali'nin kitaplarının, kahveler, kitap ayraçları ve tatil pozlarına meze edilerek sosyal medya esaplarındaki fotoğraflarda kullanıldığı, bununla birlikte eserlerinin içeriklerinin ise edebiyat dergileri haricinde okuyucular tarafından hiç bahsedilmediği zamanlar yaşadık. Refik Halid'in de zamanı gelecek kanımca. Bir nostalji furyası esecek bir gün ve çikolataların yanında, süslü bardaklardaki Türk kahveleri ile Halid Karay kitaplarının fotoğraflarıyla dolacak heryer. Bu bayağılığa malzeme olmadan evvel Refik Halid külliyatını bitirmek için henüz geç değil galiba

[Mert · Rating 4 out of 5]

Refik Halid'in üstün betimleme ve öyküleme gücünü Yeraltında Dünya Var romanında görmek mümkün. Romanın sürükleyici ve iyi düşünülmüş bir kurgusu ve sıradışı bir sonu var. Tahmin edilebilirliği de düşük ve ilgi çekici.

[Deniz · Rating 3 out of 5]

Gurbet Hikayeleri’ne 4, Yeraltında Dünya var 2.

[Hakan · Rating 3 out of 5]

Refik Halid Karay ne yazsa keyifle okunur kategorisinde değerli bir yazarımız. Müthiş bir dili ve anlatım gücü var. İnkılap Yayınları, 1940 tarihli Gurbet Hikayeleri ile 1953 tarihli Yer Altında Dünya Var romanını nedense tek bir cilt olarak basmış yıllardır. Herhalde hem bu hikayelerin, hem de bu romanın Karay’ın Cumhuriyetin ilk döneminde sürgün olarak geçirdiği Lübnan/Suriye’de geçmesinden ötürü. Hikayeler çok iyi, Memleket Hikayeleri’nin devamı gibi görülebilir. Hem bu bölgenin doğasına, insan yapısına ışık tutuyor, hem de gurbet duygusunu için için hissettiriyor. Tabii Karay’dan günümüz değerleri ölçüsünde bir siyaseten doğruluk beklemeyin. Ne farklı etnik gruplara, sosyal sınıflara ne de kadınlara ilişkin yargıları bakımından. Aynı durum Yer Altında Dünya Var için hatta daha fazlasıyla geçerli. Bu romanın elbette fazla bir edebi değeri yok, cinsellik sosu, çapkınlık hikayeleri yoğun eğlenceli bir macera romanı. Ama dili yine Karay’ın dili. Muazzam doğa tasvirleri, eğlenceli karakter tahlilleri var. Post modern tadında düğümlenen kurgusu da artısı. Birbirinden çok farklı bu iki kitabı içeren bu tek cildi ben keyifle okudum.

[atito · Rating 3 out of 5]

refik halid karay'ın o eşsiz dilinden (ne güzel klasik kalıp) ırkçılık, kadın düşmanlığı, kibir payımı aldım oturdum. hikayelerde bir iki etkileyici olanı vardı da bu tür ifadeleri alıp boğuk boğuk millet romantizmi yaşayanları da anlamıyorum. yalnız teşbih/istiare konusunda adamın eline su dökemiyorum, her yazdığı gözümün önünde canlanıp cuk oturuyor, sanki o çöl ışığı sadece o şekilde ifade edilirdi, buhranın duyumsal karşılığı ancak bu olurdu gibi geliyor. çok garip adam refik halid karay. şimdi azcık uğraşılsa "yeraltında dünya var"daki nebil'in kendi değerini kendi belirlediği ulamları esnetebilmesiyle biçmesi (şehzade değilim ama öyle gözüküyorum), bu karakterin içinin aynı ulamları ters yönden yıkıma uğratan bir kadın (sanatçı değilim ama öyle gözüküyorum) tarafından oyulması, böylece ırkçılık/cinsiyetçilik meretlerinin dayandığı kalıpların kendiliğinden çürük olduğunun ortaya çıkması, bu çürüklüğün metnin izleğine yedirilmesi, bunu yavaşça fark eden nebil'in ya delirmesi ya da yazar olması, kısacası romanın türkçe edebiyatta da küresel edebiyatta bir tür sınıflandır(ama)ma uğraşı olması üzerine bir şeyler yazılırdı da kim uğraşacak hocam, benim başka işlerim var

[all good people read good books · Rating 5 out of 5]

Yüreğimi dağladın be adam. İstanbul'u zaten çok özlüyorum ve sen öyle bir yazmışsın ki....Bir de noel zamanı okudum o İstanbul öyküsündeki kadın gibi gözlerimin önünde parlak noel ışıkları... ama ben Aziz İstanbul'un (yoksa Ulan İstanbul mu demeliyim?) hatıralar geçidini izliyordum :'-)
okudumsa da zevk almadım alman kederinden
ruhum bu devirden bu şehirden çok uzakta
istanbulun ruhu var okuduğum satırda

[Esin · Rating 5 out of 5]

Kitabı başından sonuna dek çok severek okudum. Hikayelerden “Gözyaşı” çok etkileyiciydi. Soluğumu tutarak okudum. “Yeraltında Dünya Var” başından sonuna temposunu düşürmeyen ve merak hissi ile bir çırpıda okuyup bitirmek istediğim bir roman oldu. Henüz Refik Halid Karay okumadıysanız tavsiye ederim.

[Theprettyfreckless · Rating 5 out of 5]

O ne güzel bir anlatış, sunuş ve bitirişti öyle. Müthiş senaryolu ve sinematografi kalitesi çok yüksek bir film izlemiş gibi hissettim. Kitabın sonunda 4. duvarı yıkıp sonra geri o duvarı örüp daha sonra da tekrar yıkması müthiş bir detaydı. Yorumumu kitabın son cümlesi ile bitirmek istiyorum: "Roman fena bitmedi, beyim! Yeraltından hayır gelmedi ama yeryüzünün keyfini süreceğe benziyorsun."

[Ömer Oral · Rating 3 out of 5]

Hikayeler güzel. 4/5
Kısa roman "Yeraltında Dünya Var" ise çok iyi bir fikrin üzerine kötü inşa edilmiş. 3/5. Cennet gibi bir bahçeye inşa edilmiş derme çatma bir kulübe gibi. İşi bilen bir Hollywood senaristi bu fikirden ödüllü film çıkarır.

[Timur Oruç · Rating 5 out of 5]

Yeraltında Dunya Var romanı son zamanlarda okuduğum en iyi romanlardan biri oldu.

[Murat çevik · Rating 4 out of 5]

Hikayeler kısmı güzel, romanı okurken Lübnan-Suriye bölgesinde gezip, Nebil ile macera içerisinde dolanıyoruz.

[Gsgs Hshsvzs]

Hhjj