The Numbered: A Play

by Elias (Ruse CANETTI

A play. Translated by Carol Stewart . 8vo pp. 96 Rilegato tela, sovracoperta (cloth, dust jacket) Ottimo (Fine)

Genres: Plays, Drama

Hardcover

First published January 1, 1964

Reviews

[Το Άθχημο γατί του θενιόρ Γκουαναμίρου]

Γιατί κάτι τέτοιες μέρες σκοτεινές και βροχερές (σήμερα ο ήλιος πάλι μας περιφρόνησε) πέφτω επάνω σε κάτι έργα όπου η αμφιβολία κυριαρχεί όπως τα βαριά, μαύρα σύννεφα στο χειμωνιάτικο ουρανό; (Όσοι ισχυρίζονται πως αγαπούν τέτοιες βροχερές ημέρες πρέπει να φέρουν μέσα τους ένα ίδιον φως το οποίο προσωπικά δεν διαθέτω. Μια ζωή ήμουν ένα ετερόφωτο σώμα που λειτουργεί μονάχα μέσα στην ιδανική ευκρασία του κλίματος).

Έτσι και αυτό το συγκλονιστικό θεατρικό έργο, γραμμένο από τον Elias Canetti στα 1956 (αγγλικός τίτλος: The Numbered - με τον ίδιο τίτλο έγινε και όπερα στα 1965 από την συνθέτρια Elisabeth Lutyens, γερμανικός: Die Befristeten, ελληνικός: Οι αριθμημένοι), ήρθε επάνω στην ώρα, στην κατάλληλη στιγμή για να με γεμίσει, για άλλη μια φορά, με εκείνο το είδος της υπαρξιακής ανησυχίας που απεχθάνομαι. Η ανησυχία για όλα εκείνα τα πράγματα που δεν είναι στο χέρι μας ή έτσι τουλάχιστον νομίζουμε. Ο φόβος του θανάτου, οι συνέπειες της απαγορευμένης γνώσης και το τίμημα της ελευθερίας.

Η ελληνική μετάφραση έγινε από τον Μίνω Βολανάκη ο οποίος το σκηνοθέτησε στα 1975 για την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών και το Εθνικό θέατρο και το ηχογράφησε στα 1983 για το Τρίτο Πρόγραμμα στο ραδιόφωνο (διάβασα πως αυτός είχε κάνει και την πρώτη σκηνοθεσία του έργου στα 1956 στο Oxford Playhouse και έγραψε το λιμπέρτο για την οπερατική μεταφορά της Lutyens). Αυτήν την ηχογράφηση άκουσα κι εγώ - ανάθεμα την ώρα και την στιγμή και την ακόρεστη περιέργειά μου.

Το έργο διαιρείται σε 21 σύντομες σκηνές οι οποίες σκοπό έχουν να παρουσιάσουν, να κριτικάρουν και στο τέλος να αναιρέσουν μια υποθετική κοινωνία στην οποία όλοι οι αρχαίοι θρησκευτικοί και πολιτικοί νόμοι έχουν υποκατασταθεί με κάτι διαφορετικό. Από την ημέρα της γέννησής τους οι άνθρωποι φέρουν έναν αριθμό. Η πολιτεία τους δίνει ένα φυλαχτό με την ημερομηνία της γέννησής τους, την οποία οφείλουν να κρατήσουν μυστική - κανένας (εκτός από τις μητέρες τους ίσως) δεν πρέπει να γνωρίζει την πραγματική τους ηλικία, πέρα από αυτούς τους ίδιους.

Λαμβάνουν επίσης κι έναν Αριθμό. Αυτός είναι το όνομά τους. Συνεπάγεται με τα χρόνια που πρόκειται να ζήσουν, εφόσον τα προσθέσουν στην ημερομηνία γεννησής τους. Έτσι μέχρι να έρθουν εκείνα τα γενέθλια που είναι συνάμα και η ημερομηνία του θανάτου τους, μπορούν να ζουν όπως επιθυμούν. Η συνθήκη αυτή, φαινομενικά, έχει κατορθώσει να νικήσει τον φόβο του θανάτου. Υπάρχει πάντα ένας θεματοφύλακας των φυλαχτών που τα παραλαμβάνει την ώρα που ένας αριθμημένος πέφτει νεκρός και πιστοποιεί το γεγονός, την λεγόμενη Στιγμή (σσ. του θανάτου). Όπως αναφέρει και ο Φύλακας του Νόμου:

Τους βλέπω όλους. Αυτή είναι η εντολή μου. Λάθος, δεν επιτρέπεται. Η ασφάλεια και η σταθερότητα της κοινωνίας απαιτεί κάθε άνθρωπος να σέβεται τη Στιγμή του. Αυτό είναι το συμβόλαιο. Την συνθήκη δένω στον λαιμό του καθενός μόλις γεννηθεί. Ο καθένας μεγαλώνει ανάμεσα στους συνανθρώπους του, ζει ανάμεσά τους, ο καθένας απολαμβάνει τα αγαθά του κοινού βίου. Όχι πως τα αξίζει ο καθένας, αλλά στον καθένα έχει δοθεί ένας αριθμός ετών και ο αριθμός τηρείται [...] Όλοι τηρούν το συμβόλαιό τους. Όλοι. Και όλοι ξέρουν γιατί. Οι άνθρωποι έχουν αναγνωρίσει πως πενήντα σίγουρα χρόνια αξίζουν περισσότερο από οποιονδήποτε αβέβαιο αριθμό.

Μέσα από τα σύντομα επεισόδια προκύπτει μια κριτική, τα θετικά αλλά και οι παθογένειες αυτού του συστήματος. Ο φόβος του θανάτου συνεχίζει να υπάρχει μέσα στους ανθρώπους, ακόμα κι αν οι ενήλικες έχουν συμβιβαστεί με το γεγονός, κυρίως η υπαρξιακή αγωνία εκδηλώνεται ως μία μορφή άγχους μέσα από το στόμα των μικρών παιδιών.

Επίσης οι ταξικοί διαχωρισμοί του παρελθόντος δεν έχουν στην ουσία αρθεί. Απλώς από ταξικοί έχουν γίνει αριθμητικοί αλλά αυτό σημαίνει ακριβώς το ίδιο πράγμα. Όσο μεγαλύτερος είναι ο Αριθμός ενός ανθρώπου, τόσο πιο προνομιούχα και ανώτερη είναι η θέση του μέσα στην κοινωνία. Η τυχαιότητα παραμένει, η αξιοκρατία απουσιάζει και οι άνθρωποι παραμένουν έρμαια αυτής της τυχαιότητας. Φόνος δεν υπάρχει ωστόσο η έννοια του Φόνου παραμένει. Αν κάποιος κλέψει ή καταστρέψει το φυλαχτό το δικό του ή κάποιου άλλου είναι δολοφόνος και αυτομάτως τίθεται στο περιθώριο της κοινωνίας.

Μέσα από όλα αυτά ή ίσως εξαιτίας όλων αυτών προκύπτει και ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας. Ο Αριθμός Πενήντα. Θεωρεί πως όποιο κι αν είναι το έργο του και ο σκοπός του σε αυτόν τον κόσμο δεν μπορεί να το ολοκληρώσει κάτω από αυτές τις συνθήκες. Αμφισβητεί τον αριθμό που του δόθηκε. "Δεν είναι η στιγμή μου" κραυγάζει. "Το πάθος μου είναι να αμφιβάλλω" διατρανώνει. Δεν πιστεύει σε Αριθμούς και Στιγμές και πάνω από όλα θέλει να ανακαλύψει τί βρίσκεται γραμμένο μέσα σε αυτά τα φυλαχτά που κουβαλάνε όλοι επάνω τους και δεν τα ανοίγουν ποτέ ως την στιγμή που θα τα παραλάβει ο Φύλακας για να πιστοποιήσει τον θάνατό τους, βάσει του νόμου.

Έτσι καταστρώνει ένα σχέδιο. Πείθει δυο ηλικιωμένες γυναίκες να του χαρίσουν τα φυλαχτά τους με αντάλλαγμα δυο άλλα, φτιαγμένα από ατόφιο χρυσάφι. Τις ξεγελάει πατώντας στην επιθυμία τους να ζήσουν πέρα από την Στιγμή τους, υποσχόμενος που τα κανούργια φυλαχτά θα τους χαρίσουν ακόμα περισσότερα χρόνια. Κι όταν επιστρέφει στο σπίτι του και με τη απρόθυμη βοήθεια του διστακτικού του φίλου τα ανοίγει... Ανακαλύπτει αυτό που θα οδηγήσει στην περαιτέρω εξέλιξη και το τέλος της ιστορίας:

Πενήντα: Άκουσέ με. Δεν έχω μίσος για κανέναν. Μα και κανέναν δεν πιστεύω. Όχι στα τυφλά. Θέλω να ανοίξω τα φυλαχτά με τα χέρια μου. Θα τα ανοίξω έτσι κι αλλιώς. Αυτό να το χωνέψεις. Κανένας δεν με σταματά. Μα θέλω τη βοήθειά σου.

Φίλος του Πενήντα: Να σε βοηθήσω, μα πώς; Τί είδους βοήθειας ζητάς; Το έχεις κιόλας κάνει...

Πενήντα: Χρειάζομαι τα μάτια σου. Θέλω να κοιτάξεις μαζί μου, δεν πιστεύω πια ούτε τα ίδια μου τα μάτια, είμαι προκατειλημμένος, αν σου πω τί είδα δεν θα με πιστέψεις.

Φίλος του Πενήντα: Κατάλαβα. Θέλεις να είμαι μπροστά όταν θα τα ανοίξεις.

Πενήντα: Μή με εγκαταλείπεις τώρα... Εσύ ξέρεις τί σημαίνει.

Φίλος του Πενήντα: Δεν ξέρω. Ίσως δεν θέλω πια να ξέρω...

Πενήντα: Δεν θα με εγκαταλείψεις μόνο μου;

Φίλος του Πενήντα: Όχι. Δεν σε εγκαταλείπω.

Πενήντα: Ορίστε. Εδώ είναι. Πώς μπορούμε να τα ανοίξουμε;

Φίλος του Πενήντα: Δύσκολο. Ο φύλακας έχει κλειδί.

Πενήντα: Θα αναγκαστούμε να τα σπάσουμε...

Φίλος του Πενήντα: Ω, συμφορά! Δεν υπάρχει άλλος τρόπος;

Πενήντα: Έχεις πουθενά σφυρί;

Φίλος του Πενήντα: Ναι, ορίστε.

Πενήντα: Ευχαριστώ.

Πενήντα: (χτυπάει με το σφυρί το φυλαχτό). Τώρα!

Φίλος του Πενήντα: Όχι.

Πενήντα: Τώρα!

Πενήντα: Πρόσεχε μη τσακίσεις ό,τι έχει μέσα, πρόσεχε!

Πενήντα (με ένα ακόμη χτύπημα) Ορίστε!

Φίλος του Πενήντα: Άνοιξε;

Πενήντα: Όχι λύγισε μονάχα... είναι παράξενα φτιαγμένα.

Φίλος του Πενήντα: Τώρα τί θα κάνουμε;

Πενήντα: Θα το ξαναχτυπήσω. Βρες μου ένα λεπίδι.

Φίλος του πενήντα: Ορίστε.

Πενήντα: Νομίζω έτσι θα τα καταφέρουμε. Στάσου... Μου κάνεις τη χάρη; Το κρατάς;

Φίλος του Πενήντα: Ορίστε κρατάω την αλυσίδα.

Πενήντα: Ωραια. (Ξαναχτυπάει). Άνοιξε! Άνοιξε! Κοίτα μέσα. Κοίταξε πρώτος. Τί βλέπεις;

Φίλος του Πενήντα: Τίποτα!

Κατά την άποψή μου η επαναστατική πράξη έχει ήδη συντελεστεί από τη στιγμή που ο Πενήντα αποφασίζει να ανοίξει τα φυλαχτά. Σε βαθμό όπου η αποκάλυψη του περιεχομένου τους αποκτά δευτερεύουσα σημασία. Ωστόσο ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της παραβίασης του Νόμου είναι όλα όσα διερευνώνται στη συνέχεια του έργου. Πώς μπορούμε να προβάλλουμε ένα μοτίβο μέσα από ένα φαινόμενο τόσο πολυπαραγοντικό που στο τέλος καταλήγει χαοτικό; Τί είναι πιο σημαντικό τελικά; Η ρυθμιστική και κανονιστική δύναμη του Νόμου, η συνοχή που απορρέει από αυτόν ή ελευθερία που απορρέει από την κατάλυσή του; Και τί είδους ελευθερίας είναι αυτή;

Ο Νόμος που περιορίζει τον φόβο εντάσσοντάς τον σε ένα εκ των προτέρων προσδιορισμένο πλαίσιο δεν αποτελεί τον εγγυητή της ανθρώπινης ελευθερίας - υπό προϋποθέσεις; Φόβος και Νόμος είναι έννοιες που ως ένα βαθμό λειτουργούν ταυτόσημα. Η ελευθερία φαίνεται να πραγματώνεται μέσα από τον περιορισμό της, όταν υποβάλλεται σε μία συνθήκη - συμφωνία την οποία όλοι καλούνται να τηρήσουν και να σεβαστούν. Ποια είναι η θέση και ο ρόλος του αμφισβητία μέσα σε όλο αυτό; Όταν στέκεται υπερανω του Νόμου μπορεί να θεωρηθεί ως Εγκληματίας αλλά συνάμα μπορεί να θεωρηθεί ως Απελευθερωτής. Οπότε και αυτές οι δύο έννοιες μοιάζουν να λειτουργούν ταυτόσημα μέσα στο έργο.

Επειδή όλα κρίνονται εκ του αποτελέσματος, φαίνεται πως η κινητήρια δύναμη του ανθρώπου κρύβεται μέσα στην ίδια του την αβεβαιότητα. Κι αυτή η διαδικασία είναι ατέρμονη "Δεν υπάρχει τέλος". Όσο υπάρχει ο άνθρωπος θα υπάρχει πάντα μια συγκρουση και τα αποτελέσματά της θα οδηγούν πάντα σε νέες αμφισβητήσεις και ανατροπές. Κι αυτό γιατί είμαστε πάντα καταδικασμένοι να πολεμάμε τον Φόβο με τον Φόβο.

"Από νεκρούς κι από ευτυχείς, δεν έχει κανείς τίποτα να μάθει".

Δεν ξέρω αν ο συγγραφέας έχει δίκιο. Κατά βάθος επιθυμώ να έχει όλο το άδικο του κόσμου. Ωστόσο ξέρω πως σίγουρα είναι ακόμα νύχτα. Κι όσο άκουγα το έργο αισθανόμουν ακριβώς αυτό το ζοφερό κλίμα. Ενώ αν είχε σήμερα λιακάδα θα είχα βγει να σουλατσάρω στην πόλη μου χωρίς να σκοτίζομαι για όλα ετούτα. Στον καιρό θα ρίξω το φταίξιμο που πάντα θέλω να ονειρεύομαι και πάντα θα ζηλεύω τους ανεύθυνους, ξέγνοιαστους και ευτυχείς νεκρούς που πρέπει να δολοφονηθούν για μπορέσουν έπειτα να υπάρξουν ως ζωντανοί άνθρωποι, με σάρκα και οστά.

[Lisa]

Why Elias Canetti today?

Because he has written the strangest play I have ever read. And I have read a few, many of them strange, like Ionesco's Rhinocéros for example, an all time favourite. But nothing, absolutely nothing comes close to Die Befristeten, or The Numbered.

Elias Canetti is full of strange ideas and voices, as shown in abundance across his fiction and nonfiction oeuvre. In "The Numbered", he tackles the omnipresent human worry: length of life. What if humans knew from the start how long their life would be? What consequence would that have for them?

What kind of society would grow out of that definitive knowledge?

The short, intense and at times hilariously sad play begins with a dialogue between two characters, talking about the "old time" (our reality), before "the moment" was known to people. Of course the moment is another one of our countless euphemisms for the inevitable end of our lives.

The characters almost refuse to believe there was a time when humans lived without knowing the exact date, and they discuss the incredible anxiety they would feel at all times if they didn't know the time of their death.

"Maybe people were stupid, less capable to feel and appreciate the severity of their ignorance", they speculate. The official announcement of the "moment" is considered the most important act of civilisation, and all people living before this era are seen as savages, a quite biting hit at our everlasting belief that technological advances automatically bring culture and education to a wild and unsophisticated population.

It is a quite entertaining and thrilling start, and I was unable to imagine how Canetti would choose to develop the characters' futuristic, fatalistic reality. I like that in plays, when the start makes you sit straight in your chair, not knowing how the knot is going to be untied!

The following scenes introduce different people, a mother and a child, two men, a couple. Their names indicate their age of death. The young boy is called Seventy, and his mother is very pleased, as she foresees a long and fulfilled life for her child. The boy however is worried, as his mother's name is Thirty-Two.

Over the course of the dialogues, we can follow the complicated social issues deriving from the fact that people are officially "Numbered". What looks like bliss in the beginning develops into huge, complicated nets of deception to make life possible.

In the end, we have the whole panorama of human social issues re-established: High Numbers against Low Numbers, collaboration between people with similar numbers, priests celebrating the system and dissidents questioning the truth and logic of it, along with thousands of practical problems deriving from a certainty that makes planning, development and education change in bizarre ways.

Canetti's point is thought-provoking: some things are better left in darkness, as the knowledge creates a brutal environment without any incentive to improve or to change your life, to take chances and embark on adventures. The security of knowing is bought at the price of losing the freedom to dream a future for yourself.

The Numbered is a philosophical play, and it leaves me confused to a certain degree. Do I not embrace ever higher levels of self-awareness and knowledge? So if I had the chance to know, would I say no? Or yes? Or?

I don't know.

[Lover_of_aflaton]

مسرحية ملحمية هادئه..تجسد فكره العقل الحر الباحث عن الحقيقه..ولكن..المعضله هي..ماذا سيفعل بعد ان يجدها!

[Mazzy]

Ein gelungenes Gedankenexperiment über die Sterblichkeit/den Tod und die Neigung des Menschen, gesellschaftlichen Normen ungefragt zu folgen.

[Freedom Breath]

عمل مسرحي بسيط في حواراته وفصوله لكن عميق. وذكي في فكرته. واسلوب الكاتب في ايصال. نقذه الذكي للأستبداد واستعباد الشعوب وايهامهم بأفكار غير منطقية. للسيطرة عليهم ،،،،عمل امتعني جدا لكن نقدي الوحيد. لاستعجال. المترجم في سرد وطرح فصول من المسرحية في المقدمة وتزاحم المواضيع قبل البدء عرض العمل علي القارئ لكن هذا لايمنع شكري لمجهوده وذوقه الرفيع في اختيار هذا العمل وترجمته.

[Maha]

مسرحية تتناول فكرة ماذا سنفعل اذا كانت اعمارنا ذات آجال محددة. هل هذا ممكن؟ هل نقتنع بهذه الفكرة؟ واذا اقتنعنا، هل ممكن اقناعنا بغير ذلك؟ هل نريد ذلك؟ هل سنتصرف بصورة مختلفة؟ وكيف؟

ملاحظة: إحدى الصديقات ذكرتني برواية ضلرب الطبل لاشرف الخمايسي التي تناولت نفس الفكرة. في مسح سريع لمراجعة تلك الرواية لم أجد مقارنة او إشارة إلى مسرحية المرقمون.

[Isaak]

nice plottwists! found the ending a bit weird/ unfitting tho.

[محمد الفره]

سيناريو مكرر لكن جميل

[Anton Segers]

Een origineel en boeiend filosofisch vraagstuk: wat als ieders sterfdag vooraf is bepaald..?
Elias Canetti is helaas meer denker dan theaterman, dit stuk is veeleer in-dialogen-gegoten-filosofie, het komt zelden echt tot leven.