Hitler in de polder & Vrij van God

by Joost Zwagerman

Ooit stond religiekritiek in hoog aanzien bij de culturele elite. De 'toon van het debat' kon niet hard en beledigend genoeg zijn. Het was de tijd dat je bewondering oogstte als je een CDA-politcus vergeleek met de nazi-officier Adolf Eichmann. Tegenwoordig geldt nog steeds: wie het christendom en de kerk bekritiseert, is een held en wordt op het schild gehesen, want dat is gezonde en vooruitstrevende religiekritiek. Maar wie de islam en de moskee bevraagt, is volgens die culturele elite al snel een racist of ten minste een benepen conservatief.
Waar komt die dubbele standaard vandaan? In Hitler in de polder & Vrij van God legt Joost Zwagerman de morele verwarring en verdooldheid bloot van een belangrijk deel van de Nederlandse opiniemakers en publicisten.

Genres: Religion, Politics, Nonfiction

71 pages, Hardcover

First published January 1, 2009

About the author

Joost Zwagerman was a popular Dutch writer.

Joost Zwagerman debuteerde in 1986 met de roman De houdgreep, die door Carel Peeters in Vrij Nederland werd bestempeld als 'het meestbelovende debuut sinds jaren'. Zijn doorbraak naar een breed publiek kwam met de roman Gimmick! (1989), die in 1996 voor het theater bewerkt werd door Theatergroep De Kwekerij. Het boek geeft een beeld van de trendy uitgaanscultuur en kunstenaarswereld van Amsterdam, waar hij in die tijd veel in verkeerde. In 1991 verscheen Vals licht, dat werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en in 1993 werd verfilmd door Theo van Gogh. Ook De buitenvrouw (1994), over een liefde in multiculturele tijden, bereikte de longlist van de AKO Prijs. Nadien volgden de romans Chaos en rumoer en Zes sterren.
Zwagermans werk verscheen in vertaling in twaalf landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Japan en Hongarije. In 2000 werd de Duitse vertaling van De buitenvrouw (Die Nebenfrau) genomineerd voor de Nordrhein-Westfalen Literaturpreis. Ook ontving Zwagerman voor Die Nebenfrau de Literaire Prijs van de stad München.
Zwagerman behoort inmiddels, samen met auteurs als Connie Palmen en Arnon Grunberg, tot de meest gelezen Nederlandse schrijvers van zijn generatie. Dat bleek eens te meer toen hij in het najaar van 2003 veertig jaar werd: zijn uitgeverij De Arbeiderspers maakte bij die gelegenheid bekend dat van zijn boeken in totaal meer dan 1.100.000 exemplaren waren verkocht, exclusief vertalingen.
Behalve romans publiceerde Zwagerman ook gedichten en essays en was hij actief als columnist.

Zwagerman leed aan depressies. Op 8 september 2015 maakte zijn uitgeverij, De Arbeiderspers, bekend dat Zwagerman op 51-jarige leeftijd in zijn woonplaats Haarlem een eind aan zijn leven had gemaakt.

(Bron: Wikipedia)

Reviews

[Jeroen Decuyper · Rating 4 out of 5]

Iemand zou deze denkoefening eens moeten maken voor Vlaanderen. Ook al is dit kleinood een kleine vijftien jaar geleden geschreven, het blijft een pertinente publicatie over thema's die brandend actueel blijven in 2023. Zijn er grenzen aan de vrije meningsuiting en zo ja, waar liggen die? Kan er in deze tijden nog aan religiekritiek gedaan worden zonder meteen in een (extreem-)rechtse hoek geduwd te worden en de facto monddood gemaakt worden? Wie bepaalt de toon van een debat en wie beslist wie recht van spreken heeft en wie niet? Waarom wordt er een verschil gemaakt tussen kritiek op het katholicisme in de tweede helft van de vorige eeuw en kritiek op andere godsdiensten tijdens de eerste twee decennia van de eenentwintigste?

Je hoeft niet met alles in deze twee essays akkoord te gaan - ik bevind me in dat geval - om de beide tekstjes naar waarde te kunnen schatten en zelf even kritisch na te denken over de zaken die Joost Zwagerman aanraakt. En los van de inhoud en de thematiek: Zwagerman is een meester in het de kunst van het essay, of het nu over kunst gaat in de breedste zin van het woord of over actualiteit en politiek. Hij heeft niet alleen een mening, maar slaagt er in om die op een gestructureerde manier en met (enige) zin voor nuance neer te pennen. Zonder dat hij vergeet om nu en dan zijn scherpe pen te gebruiken om de stok in het hoenderhok te gooien. Respect.

[Edwin Pietersma · Rating 3 out of 5]

Dit boekje van Zwagerman is interessant, als een tegenwoordige kritiek op de manier waarop de linke elite de islam zo tegenstrijdig behandelt, beïnvloed door de erfenis van de oorlog - met name de transcendentale betekenaar van het woord 'Jood' als slachtoffer en de notie van 'goede Nederlander' als opspoorder van trekken van facisme. Zwagerman laat zien dat hierdoor, paradoxaal, de ruimte voor 'tolerantie' ontzettend beperkt wordt, met name op het vlak van de Islam. Wat ik ontzettend jammer vind is dat Zwagerman eigenlijk hetzelfde doet als wat hij anderen beticht en eigenlijk een analyse mis van waarom deze dynamiek zo ontstaan is en hoe de logica van deze paradox ontmanteld kan worden. Daarom is dit boek interessant, ook voor onze tijd, maar zorgt eigenlijk alleen maar voor meer olie op het vuur in plaats van vooruitgang of ontwikkeling van het debat.