Το βιβλίο της αυτοκράτειρας Ελισάβετ

by Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, Constantin Christomanos

Ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος (1867-1911), φύση ευαίσθητη, μελαγχολική, ρομαντική, αποζητούσε τη ρέμβη και τη μοναξιά και τρεφόταν από τους καρπούς των κήπων του αισθητισμού. Η ωραιοπάθεια και ωραιολατρεία του, η εκλογή της σπάνιας λέξης και το κυνήγι του περίτεχνου ή του ασυνήθιστου στην έκφραση φανερώνουν πολύ καλά τι οφείλει το πνεύμα του και το ύφος του στους συγγραφείς του καλλιτεχνικού αυτού κινήματος, που βρισκόταν στην ακμή του ακριβώς στα χρόνια που αυτός διαμορφωνόταν πνευματικά: στα 1891-1895 π.χ. ο Wilde και ο D' Annunzio είχαν φτάσει στο απόγειο της λογοτεχνικής τους δόξας. Έτσι, η ωραιολογία και η απαισιοδοξία αποτέλεσαν τα κύρια γνωρίσματα που σφράγισαν "Το βιβλίο της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ" και την "Κερένια Κούκλα" - τα δύο βασικά δηλαδή βιβλία του.

(από την εισαγωγή του Απόστολου Σαχίνη)

Genres: Biography Memoir, Biography, Historical

190 pages, Paperback

First published January 1, 1899

About the author

Ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος υπήρξε λογοτέχνης, καθηγητής Πανεπιστημίου, μεταφραστής και θεατρικός σκηνοθέτης, μεγάλος ανανεωτής του ελληνικού θεάτρου. Έχει τιμηθεί με τον τίτλο του Βαρώνου και Ιππότη του τάγματος του Αγίου Ιωσήφ.

Γιος του Αναστασίου Χρηστομάνου, καθηγητή της Χημείας (και αργότερα πρύτανη) του Πανεπιστημίου Αθηνών και της κόρης του αυλικού Βαυαρού γιατρού Λίντερμάγιερ, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1867. Σε ηλικία τεσσάρων περίπου ετών είχε ένα σοβαρό ατύχημα από πτώση που τραυμάτισε τη σπονδυλική του στήλη -και τον ψυχισμό του- και του προκάλεσε κύφωση.

Φοίτησε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, διέκοψε όμως τις σπουδές του το 1887 και έφυγε για σπουδές Φιλολογίας στη Βιέννη. Το 1891 αναγορεύτηκε διδάκτωρ στο πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ και διορίστηκε δάσκαλος ελληνικών και συνοδός της αυτοκράτειρας της Αυστρίας Ελισσάβετ, θέση την οποία διατήρησε ως το 1893 συνεχίζοντας παράλληλα τις μελέτες του. Το καλοκαίρι του 1892 ασπάστηκε το καθολικό δόγμα κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψής του στη βιβλιοθήκη του Βατικανού και ακολούθησαν πέντε μήνες μοναστικής ζωής (από το Νοέμβριο του 1892 ως το Μάρτιο του 1893) στο Μόντε Κασσίνο. Από το 1895 ως το 1899 παρέμεινε στη Βιέννη, όπου πραγματοποίησε πανεπιστημιακή καριέρα, αρχικά ως λέκτορας της ελληνικής γλώσσας και στη συνέχεια ως καθηγητής στο Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών.

Έφυγε από τη Βιέννη έχοντας αποκτήσει τον τίτλο του Βαρώνου-Ιππότη του τάγματος του Αγίου Ιωσήφ και δημοσιεύσει δύο έργα στα γερμανικά: την ποιητική συλλογή "Orphische Lieder" και το δράμα "Die graue Frau", και τα δυο έντονα επηρεασμένα από το ρεύμα του συμβολισμού. Λόγος της αναχώρησής του από τη Βιέννη σε μια περίοδο κατά την οποία είχε αρχίσει να γίνεται γνωστός στους εκεί λογοτεχνικούς κύκλους ήταν η δημοσίευση του έργου του "Tagebucher". Ο Χρηστομάνος δημοσίευσε το έργο μετά το φόνο της Ελισσάβετ από έναν Ιταλό αναρχικό στη Γενεύη, γεγονός που προκάλεσε τη δυσαρέσκεια της Αυλής και την παραίτησή του από το πανεπιστήμιο.

Ταξίδεψε στη Γαλλία και την Ιταλία και εγκαταστάθηκε το Νοέμβριο του 1901 στην Αθήνα, όπου ίδρυσε τη "Νέα Σκηνή", θίασο που συνέβαλε ουσιαστικά στην ανανέωση της ελληνικής σκηνικής πράξης (εισήγαγε την έννοια του σκηνοθέτη και τις σύγχρονες τεχνικές της υποκριτικής, ανανέωσε το ρεπερτόριο παρουσιάζοντας στο αθηναϊκό κοινό έργα του Ίψεν, του Τολστόι, του Τουργκένιεφ, όλα μεταφρασμένα από τον Χρηστομάνο, καθώς και Έλληνες συγγραφείς, όπως Κορομηλά, Άννινο, Καμπύση, Ξενόπουλο κ.ά. Επίσης, παρουσίασε μεταφράσεις αρχαίας τραγωδίας στη δημοτική γλώσσα). Η "Νέα Σκηνή", αν και καλλιτεχνικά αποτέλεσε σημείο αναφοράς του νεοελληνικού θεάτρου, κατέστρεψε οικονομικά τον Χρηστομάνο, εξωθώντας τον να εγκαταλείψει την προσπάθειά του το 1905 και να αφοσιωθεί έκτοτε στη συγγραφή.

Το 1908 κυκλοφόρησε στα ελληνικά το έργο του για την Ελισσάβετ με τίτλο "Το βιβλίο της αυτοκράτειρας Ελισσάβετ: Σελίδες ημερολογίου" με πρόλογο του Μ. Μπαρρές και άρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες το μυθιστόρημα "Η κερένια κούκλα" στην εφημερίδα "Πατρίς", το οποίο εκδόθηκε αυτοτελώς το 1911. Την ίδια χρονιά ο θίασος της Μαρίκας Κοτοπούλη ανέβασε χωρίς επιτυχία το έργο του "Τα τρία φιλιά".

Πέθανε στην Αθήνα το 1911.

Reviews

[Maria Bikaki · Rating 3 out of 5]

Όχι ακριβώς αυτό που θα περίμενα για να είμαι ειλικρινής. Αν από μικρούλα είχα μια αγαπημένη τηλεοπτική φιγούρα ήταν αυτής της Ρόμι Σνάιντερ ως αυτοκράτειρας Ελισάβετ. Περνούσα ώρες ατελείωτες βλέποντας και ξαναβλέποντας τις ταινίες ενώ φανταζόμουν ότι φορούσα εγώ η ίδια αυτά πανέμορφα μακριά της φουστάνια και ότι χόρευα βάλς με τον πρίγκηπα Φραντς. Ενταξει ακομα το φαντασιώνομαι αυτό δηλαδή. Θέλω με αυτό να πω ότι σιγά σιγά μεγάλωνα τρέφοντας παθολογική αδυναμία στο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο οπότε κάθε φορά που έπεφτε στα χέρια μου υλικό που αφορά το βίο και την πολιτεία της έσπευδα να το διαβάσω. Εντάξει σε ορισμένα σημεία ομολογώ μου ψιλοκατέρρευσε το είδωλο αλλά αυτό δεν είναι της παρούσης. Το συγκεκριμένο λοιπόν βιβλίο το επέλεξα με την ελπίδα ότι θα ήταν περισσότερο ένα πορτραίτο της αυτοκράτειρας, ένα ψυχογράφημα αν θέλετε μέσα από το οποίο θα μαθαίναμε περισσότερα πράγματα για κείνη και τη ζωή στο παλάτι. Δεν εννοώ απαραίτητα ότι περίμενα κάτι πιο juicy να το πω έτσι απλά νομίζω ότι ο συγγραφέας περισσότερο το έγραψε για να το μάθει παρά στην ουσία μας παρουσίασε κάποια σημαντική πληροφορία από όσα ήδη ξέραμε, ούτε σου τραβάει ιδιαίτερα την προσοχή. Μάλλον θα την χαρακτήριζα μια flat διήγηση που λίγο πολύ θα μπορούσε να γράψει οποιοσδήποτε και χωρίς να χρειαστεί να βρεθεί στο πλευρό της αυτοκράτειρας. Διάβασα ότι μετά το συγκεκριμένο έργο ο Χρηστομάνος εκδιώχθηκε από το παλάτι και τη Βιέννη αν και προσωπικά δε βρήκα κάτι στο βιβλίο τουλάχιστον σε τούτη την έκδοση του ιδιαίτερα πιπεράτο για να προκαλέσει τη μήνη του παλατιού εκτός αν θεωρείται προσβολή ο πλατωνικός έρωτας του καθηγητή Χρηστομάνου προς την ακατάδεκτη και μάλλον ψυχρή βασίλισσα του.

[Manolis P. · Rating 4 out of 5]

Έργο άλλης εποχής αλλά ενός πολύ ταλαντούχου συγγραφέα και νεωτεριστη στο χώρο του θεάτρου. Στην αρχή δεν μπορούσα να το πάρω στα σοβαρά αλλά όση ώρα παίρνουμε τόσο έμπαινα στο νόημα.
Το κατά πόσον είναι πλαστό όσον αναφορά την βασίλισσα Ελισάβετ που εμφανίζεται ως οξύνους πνεύμα και δεν ξέρω και εγώ τι είναι άλλη ιστορία.

[Γιώργος Μπελαούρης · Rating 3 out of 5]

η πρόζα του χρηστομάνου είναι από άλλον γαλαξία
πανέμορφη χρήση της γλώσσας
σε γενικές γραμμές, ίσως να φανεί πολύ συναισθηματικό ή μελό σε κάποιους
εγώ με κάτι τέτοια πεθαίνω (αν σκεφτούμε πότε γράφτηκε)
ανυπομονώ να διαβάσω την κερένια κούκλα

[Dora · Rating 2 out of 5]

Ενδιαφέρον με την πρώτη ματιά αλλά εξελίσσεται σε χαιρετισμούς της Ελισάβετ 😥😥

[Demetrios · Rating 3 out of 5]

Ο Χρηστομάνος, το 1891 φοιτητής στη Φιλοσοφική Σχολή της Βιέννης, είχε την τύχη να περάσει σχεδόν ένα χρόνο κοντά στην Αυτοκράτειρα Ελισάβετ, την περίφημη «Σίσσι», ως δάσκαλός της στα Ελληνικά και ως συνοδός της σ' ένα ταξίδι της στην Κέρκυρα την άνοιξη του 1892. Από το βιβλίο αυτό (στην ουσία το ημερολόγιό του από αυτή την περίοδο) είναι φανερό ότι η εμπειρία του αυτή τον σημάδεψε βαθιά κι ότι η Αυτοκράτειρα τον καταγοήτευσε, κυρίως σαν προσωπικότητα αλλά και σα γυναίκα. Μια γυναίκα έντονα μελαγχολική και απαισιόδοξη, με τάση για απομόνωση και για απομάκρυνση από τον πολιτισμό, βρίσκοντας τον εαυτό της μόνο κοντά στη φύση.

Πρόκειται για ένα κείμενο που ξεπερνά κατά πολύ μιαν απλή καταγραφή εντυπώσεων και γεγονότων, ξεχειλίζοντας από λυρισμό, ίσως πολλές φορές υπέρμετρο (το μοναδικό στοιχείο που ομολογώ ότι μερικές φορές με κούρασε). Οι περιγραφές της φύσης αλλά και της ίδιας της Αυτοκράτειρας είναι γεμάτες από ποιητικές εικόνες. Εκτός από αυτό, όμως, θα βρούμε και πολλούς φιλοσοφικούς στοχασμούς για την ανθρώπινη ψυχολογία, για τον θάνατο, για τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, για την τέχνη. Το κείμενο είναι γραμμένο σε μια πολύ γλαφυρή δημοτική (ο ίδιος ο Χρηστομάνος μετέφρασε το βιβλίο του στα Ελληνικά το 1908, από τα Γερμανικά στα οποία το είχε πρωτογράψει την προηγούμενη δεκαετία).

Ακόμα κι αν δεν σας πετύχει στην πιο λυρική διάθεση, το βιβλίο είναι ένα εξαίρετο ιστορικό, λαογραφικό, και φυσιολατρικό ντοκουμέντο, και θα σας αποζημιώσει με τις αρκετά ενδιαφέρουσες περιγραφές του βιεννέζικου ανακτόρου, της ζωής και των συνηθειών μέσα σ' αυτό, αλλά (από τη μέση και μετά) και της κερκυραϊκής υπαίθρου, και φυσικά του διάσημου «Αχιλλείου» — ειδικά αν έχετε επισκεφτεί αυτά τα μέρη. Τέλος, με έκπληξη εντόπισα δύο σημεία τα οποία, είμαι σχεδόν βέβαιος, ότι αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για το απροσδόκητο φινάλε της πολύ καλής ταινίας «Κορσές» της Μαρί Κρόιτσερ, με τη Βίκι Κριπς στον ρόλο της Αυτοκράτειρας.

[Yamaguchi · Rating 3 out of 5]

Anyone who knows me, knows I've always been obsessed with Sissi. Apparently I'm not the only one. Christomanos was quite obsessed too... He reminds me of these fake-deep dudes that write poetry for the girl they love and then drink while watching the moon after she said no. But still, it was quite interesting seeing her under such light.

[Στέλιος · Rating 2 out of 5]

Το βιβλίο στην αρχική του έκδοση είχε τον υπότιτλο Φύλλα ημερολογίου και αυτό είναι. Υπερβολικά λυρική και ρομαντική γλώσσα για τα γούστα μου και μου έλλειπε η συνοχή.

[Σταύρος Παυλίδης · Rating 3 out of 5]

Διακοπές στην Κέρκυρα.Δεν γίνεται να μην πας στο Αχίλλειον ,το παλάτι της Σίσσυς.Το παλάτι είναι υπέροχο και προτείνω σε όποιον πάει στο νησί να το δει οπωσδήποτε.Βέβαια ένα τέτοιο ξεχωριστό σπίτι πρέπει να το δημιούργησε ένας ξεχωριστός άνθρωπος.Όταν κατάλαβα πως το βιβλίο μιλά για τη Σίσσυ (ομολογώ πως στην αρχή δεν το κατάλαβα πως η Ελισσάβετ είναι η Σίσσυ...) ενθουσιάστηκα.Το βιβλίο μας δίνει αρκετά στοιχεία για την Αυτοκράτειρα αλλά ο τρόπος που μας τα περιγράφει είναι πολύ ποιητικός και μελοδραματικός κι έτσι σε κάποια σημεία με κούρασε.