On Difficulty and Other Essays

by George Steiner

Eight essays by the literary critic probe the history and formal structure of inward speech as well as the relationship between linguistics and poetics and between language and literature

Genres: Essays, Nonfiction, Criticism, Philosophy, Linguistics, Literary Criticism

224 pages, Paperback

First published January 1, 1978

About the author

George Steiner was a French and American literary critic, essayist, philosopher, novelist, and educator whose work explored the relationship between language, literature, and society, with a particular focus on the moral and cultural consequences of the Holocaust. Multilingual from an early age, Steiner grew up speaking German, English, and French, and studied the classics under his father, while overcoming a physical handicap with his mother’s encouragement. His family relocated to the United States during World War II, an experience that shaped his lifelong reflections on survival, morality, and human cruelty. He studied literature, mathematics, and physics at the University of Chicago, earned an MA at Harvard, and was a Rhodes Scholar at Oxford. Steiner held academic posts across Europe and the United States, including Professor of English and Comparative Literature at the University of Geneva, Fellow at Churchill College, Cambridge, the first Lord Weidenfeld Professor of Comparative European Literature at Oxford, and Norton Professor of Poetry at Harvard, teaching in multiple languages. A prolific writer, he produced influential works in criticism, translation studies, and fiction, including Tolstoy or Dostoevsky, The Death of Tragedy, After Babel, and The Portage to San Cristobal of A.H., blending historical insight with philosophical reflection. His essays and books explored the power and ambivalence of human language, the ethical responsibilities of literature, and the persistence of anti-Semitism, while his fiction offered imaginative examinations of moral and historical dilemmas. Steiner was celebrated for his intellectual breadth and lecturing style, described as prophetic, charismatic, and sometimes doom-laden, and he contributed extensively to journals such as The Times Literary Supplement, The Guardian, and The New Yorker. He was married to Zara Steiner, with whom he had two children, David and Deborah, both of whom pursued academic and public service careers. Steiner’s work remains widely respected for its integration of rigorous scholarship, ethical inquiry, and literary sensitivity, marking him as one of the foremost thinkers in twentieth-century literature and comparative studies.

Reviews

[Φώτης Καραμπεσίνης · Rating 5 out of 5]

Υπάρχουν δύο τρόποι να προσεγγίσεις τον Steiner (ομοίως και τον Bloom κ.ο.κ.). Ο πρώτος είναι αυθόρμητος και κοινότοπος: Να τον χαρακτηρίσεις "ελιτιστή" "σχολαστικό", "ακαδημαϊκό" και να ξεμπερδεύεις μαζί του. Ο δεύτερος είναι πιο απαιτητικός, καθότι προϋποθέτει να αφήσεις στον "περίβολο του ναού" το περίτεχνο πλην επαχθές ένδυμα του εγωισμού σου και να προσέλθεις ολόγυμνος, "σαν έτοιμος από καιρό, σαν θαρραλέος", στο εκκλησίασμα - ταπεινά θα παραχωρήσεις στον Δάσκαλο τον λόγο, ευελπιστώντας πως διαθέτεις τα εφόδια για να κατανοήσεις, το έλασσον έστω. Και πάλι κερδισμένος θα είσαι.

Γνωρίζω πως ακούγομαι υπερβολικός, αλλά δεν έχω επιλογή. Κάθε επαφή μου με τον Λόγο του Δασκάλου με αφήνει ενεό, δημιουργώντας μου από τη μία αισθήματα ενοχής και θλίψης κι από την άλλη απελευθερωτικά και λυτρωτικά (αναφέρομαι στο τέλος σ' αυτά). Η μεν ενοχή οφείλεται στη συνειδητοποίηση της προσωπικής μου διανοητικής μειονεξίας, αδυναμίας παρακολούθησης του στοχασμού του σε όλο το εύρος του. Η δε θλίψη οφείλεται στην κατανόηση του γεγονότος πως όσα περιγράφει με την αναγεννησιακού ανθρώπου ευρυμάθειά του φαντάζουν παντελώς αδιάφορα και περιττά στην εποχή της ημιμάθειας και των "αριστουργημάτων ημέρας".

Στην ουσία τώρα του θέματος. Το "Περί δυσκολίας" είναι ένα απαιτητικό βιβλίο, το οποίο δεν χαρίζεται ιδιαίτερα στον αναγνώστη του. Προϋποθέτει πολλά από αυτόν, και ως εκ τούτου η ανάγνωσή μου υπήρξε αποσπασματική και ανολοκλήρωτη, καθότι μου έλειπαν τα απαραίτητα εργαλεία, σε φιλοσοφικό, γλωσσολογικό, σημειολογικό, φιλολογικό επίπεδο. Υπήρξαν βέβαια αρκετά σημεία που με επιμονή και προσοχή μπορεί κάποιος να ξετυλίξει το νήμα των συλλογισμών και να ακολουθήσει τα γραφόμενα.

Το βασικό ερώτημα (έχει πολλά) του βιβλίου είναι σε γενικές γραμμές και απλουστευτικά: "Γιατί δυσκολευόμαστε με ένα ποιητικό ή πεζό έργο;" Παραδείγματος χάρη, τι είναι αυτό που καθιστά τη "Θεία Κωμωδία" ένα ακατάληπτο για τους περισσότερους έργο, την "Έρημη χώρα" του Έλιοτ ή τον "Οδυσσέα" του Τζόυς παντελώς απρόσιτα χωρίς τα "ξυλοπόδαρα των σημειώσεων"; Γιατί το σύγχρονο "εγγράμματο" κοινό δεν αποτελεί παρά σκιά εκείνου της εποχής προ του 1ου Παγκοσμίου, το οποίο κατανοούσε με περισσή ευκολία τις όποιες βιβλικές αναφορές, καθώς και εκείνες που παρέπεμπαν στην ελληνική και λατινική γραμματολογία (για εκείνους τα ελληνικά και τα λατινικά μόνο νεκρές γλώσσες δεν ήταν); Τι έχει αλλάξει και πόσο σημαντικό είναι αυτό;

Οι κάποιες απαντήσεις που επιχειρεί να δώσει ο συγγραφέας δεν είναι δημοφιλείς, δεν προσφέρουν λύτρωση, καθότι δεν κολακεύουν το σύγχρονο αναγνωστικό κοινό. Κατά μία έννοια δεν απευθύνονται καν σε αυτούς που αποκαλεί Επιγόνους. Κι εδώ είναι το δεύτερο σημείο στο οποίο θα ήθελα να σταθώ. Είχα καθ' όλη τη διάρκεια την εντύπωση πως ο Steiner συνομιλούσε -με κάθε λέξη του- με τους ομογάλακτούς του των προηγούμενων γενεών, έχοντας κατά νου ένα ιδεώδες κοινό πεφωτισμένων αναγνωστών, στους οποίους οι πυκνές αναφορές στη συσσωρευμένη γνώση του δυτικού κανόνα είναι ήδη οικείες.

Αν θα έπρεπε να το θέσω ευθέως και ανυπόκριτα, η άποψη του Steiner φαντάζει στην εποχή του εκδημοκρατισμού της παιδείας και της μαζικής συμμετοχής στα κοινά, σαφέστατα συντηρητική (καθότι προασπίζεται ένα ευγενές παρελθόν), ξεκάθαρα ολιγαρχική (αναφέρεται σε μια μειοψηφία αρίστων) και μάλλον ρομαντική/ουτοπική (απαιτεί μια κοινωνία πιστών που επενδύει στη σιωπή, μακριά από οχλήσεις και μαζικές συναναστροφές). Τίποτε κακό σε αυτό, κατά την άποψή μου, δεδομένου πως εάν αποδέχομαι να επικροτήσω κάποιου είδους ολιγαρχία είναι αποκλειστικά εκείνη του πνεύματος.

Ο Steiner δεν είναι αφελής ώστε να προτείνει κάποια αδύνατη επιστροφή σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν όπου Συγγραφέας και Αναγνώστης κοινωνούσαν από κοινού στο Δισκοπότηρο της Γνώσης, αντιπαραθέτοντάς το με τη συγκαιρινή του διχοτόμηση μεταξύ ενός "ιερατείου" ειδικών και της πλειονότητας που μπορεί να "διαβάσει" αλλά όχι να αναγνώσει. Από την άλλη όμως, δεν δύναται να μην εκφράσει τη συγκρατημένη (και συγκροτημένη) θλίψη του για μια εποχή που χάθηκε ανεπιστρεπτί, μολονότι προφανώς αναγνωρίζει πως υπήρξε το απαραίτητο τίμημα που συνοδεύει τη μαζική κουλτούρα, την είσοδο των μαζών στην ιστορία και της εργαλειακής λειτουργίας της εκπαίδευσης (τα κείμενα γράφτηκαν στη δεκαετία του '70 προτού ο ατελεύτητα ανερμάτιστος θόρυβος των social media κατακλύσει και τα τελευταία οχυρά της επιλεκτικής απομόνωσης που προϋποθέτει η Ανάγνωση).

Γιατί λοιπόν ο σύγχρονος αναγνώστης να διαβάσει μια συλλογή κειμένων που όχι μόνο δεν έχει σκοπό να τον κολακεύσει, αλλά του υπενθυμίζει συνεχώς τις ελλείψεις του, τις ατέλειες και την μετριότητά του όσον αφορά τα πρότυπα που έχει θέσει; Σε τελική ανάλυση, η άγνοια είναι όντως ευτυχία κι είναι απόλυτα ικανοποιητικό για εμάς τους ημιμαθείς να βαυκαλιζόμαστε ως μονόφθαλμοι εν μέσω τυφλών. Η απάντησή μου σε αυτό είναι απλή: Όχι, κάτι τέτοιο δεν είναι αρκετό, για μένα τουλάχιστον, και γι' αυτό διαβάζω αυτό το βιβλίο ή παρόμοια.

Μολονότι έχω πλήρη επίγνωση πως ποτέ δεν θα αγγίξω το μεγαλείο, με ικανοποιεί το γεγονός πως κάπου εκεί έξω υπάρχουν απάτητες κορυφές στις οποίες μπορώ πάντα να στραφώ για ενθάρρυνση, όταν το βάρος της άγνοιας (του κόσμου και της δικής μου) με τραβάει συνεχώς προς τον βούρκο.

https://fotiskblog.home.blog/2019/04/...

[James Henderson · Rating 4 out of 5]

Steiner covers a variety of topics with the essays in this collection ranging from linguistics and the nature of the text to the status of the book. Focusing on the underlying theme of the status of the classical ideal essays such as the titular "On Difficulty", "Eros and Idiom" and "After the Book?" provide a broad perspective of thought that only Steiner can assay. Consideration of aspects of Freud, Whorf, Chomsky and Dante are included demonstrating the breadth of Steiner's typical eclectic erudition. As with all of Steiner's writings the difficulty is worth the challenge.

[Arie]

I think it's very rewarding to read something by a total polymath and be at a point of about 80-85% understanding and still commit to finishing, which I did this morning. I read a lot of it on trams home from work at midnight, which is not what the author had in mind for me or any 'serious' reader, a species he worries is going extinct 1978 (bad news for you there Prof. Steiner.) as Shae pointed out, it's very savvy to declare your book of essays as "provisional" and "working papers" in the intro, which tickled me. he is dismissive of freud and Marx (in that breezy offhand professorial way) but he loves holderlinn and specifically heidegger ON holderlin, neither of which I have read which may have limited my comprehension further. I recommend the essays Eros and Idiom, especially to Fergus if he reads this, and also the Distribution of Discourse, about 'inward speech' which rocked...

[Thomas · Rating 4 out of 5]

Those who knew him well called George Steiner a polymath. He certainly seems to have read everything in the fields of literature, linguistics, and the older, broader field of philology. On Difficulty and Other Essays is a follow-up to After Babel (1975), his major work on hermeneutics and translation. The essays, written between 1972 and 1978, argue that “the private sectors of personality and speech,” on which, he says, deep reading depends, are being eroded by the openness of our culture. In “After the Book?” he predicts that the replacement of the book with electronic texts will radically change our interaction with information. Reading, as we have known it, will become the province of specialists.

[Liz Cohen · Rating 4 out of 5]

It is perhaps ironic that the reason I was able to read this book was because I was stuck on a plane, on the tarmac, for 3.5 hours yesterday. Without distraction, without music or television. Which, of course, is precisely one of the points Steiner makes in these essays - that we have lost the ability to read, to be truly, deeply literate. He’s right, and he’s also a snob. Some of these essays are so dense I honestly don’t know what he’s saying, though I read all the words. Some of his arguments are spot on, and were prescient in the 1970s - or perhaps where we are now as a culture is simply a continuation of what he saw 50 years ago.

[Daniel]

The Difficulties of George Steiner