'Αν έχεις μόνο ένα σφυρί, τότε τείνεις να βλέπεις όλα τα προβλήματα σαν καρφιά'
Το βιβλίο ήταν πολύ ενδιαφέρον. Ειδικά στο πρώτο μέρος στο οποίο ο συγγραφέας έμενε στο αντικείμενό του ήταν πολύ καλός. Εξηγούσε με πολύ απλά λόγια, αλλά χωρίς να απλουστεύει τα θεωρητικά θέματα με τα οποία καταπιανόταν. Η θεματολογία αφορούσε από επιστημολογικά θέματα, αμιγώς θεωρητικές παρανοήσεις του πως δουλεύει ο μηχανισμός της εξέλιξης, και του τι σημαίνει φυσική επιλογή, μέχρι θεωρητικομαθηματικές φιλοσοφικές προεκτάσεις (αν μπορώ να τις πω έτσι). Το σφυρί του συγγραφέα ήταν πολύ καλοδουλεμένο και εκείνος τα χρησιμοποιούσε με χάρη.
Μετά το δεύτερο τρίτο του βιβλίου, όμως, αποφάσισε να περάσει στην κοινωνική θεωρία. Μας μίλησε για τον κοινωνικό δαρβινισμό, τον γενετικό ντετερμινισμό, μας είπε πως ο πρώτος προέκυψε από μια λάθος επιλογή του Δαρβίνου να αλλάξει μια φράση στο έργο του σε μια αργότερη έκδοση, ενώ αφόρισε τον δεύτερο. Μάλιστα έκανε αναφορές σε ευγονικές θεωρίες και μίλησε για εγκληματίες που δεν πρέπει να σχετίζουμε με τον δαρβινισμό. Μίλησε για τον ανταγωνισμό και την συνεργασία και πως στην θεωρία της εξέλιξης δε πρέπει να βάζουμε μόνο το πρώτο αλλά και το δεύτερο στοιχείο.
Κάπου εκεί όμως ο συγγραφέας άρχισε να κραδαίνει το σφυρί του απέναντι σε πράγματα που δε θα έπρεπε.
Για παράδειγμα, παρά την κριτική του στον γενετικό ντετερμινισμό (π.χ. θεωρία ανταγωνιστικού γονιδίου) ο ίδιος δε φαίνεται να έχει ξεμπερδέψει με το θέμα. Στην κριτική που ασκεί στον λαμαρκισμό (κεφάλαιο 13) και ακόμα περισσότερο στις αναφορές στον μαρξισμό και την κοινωνιοβιολογία (σ. 186) εκδηλώνεται μια θεωρία βιολογικού προκαθορισμού (δαρβινικού). Αυτό όχι απλώς φαίνεται, αλλά είναι γενετικός ντετερμινισμός. Αυτός διακατέχει όλο το βιβλίο, παρά την κριτική που ασκεί ως απλή αναφορά. Απλά είναι ένας ντετερμινισμός σε χαλαρή μορφή, η μάλλον καλύτερα σε λανθάνουσα μορφή. Τουλάχιστον, αντιτίθεται στην 'φυσιοκρατική πλάνη' (σ. 196) οπότε αποφεύγει ευγονικές ή αντιδραστικές τοποθετήσεις.
Ας δούμε, όμως, ένα απόσπασμα από αυτά τα άτσαλα χτυπήματα:
(σ. 204)
"Μήπως ας πούμε, ο πουριτανισμός και η υποδεέστερη θέση της γυναίκας είναι πολύ πρόσφατα φαινόμενα στην εξελικτική ιστορία μας και δεν έχουν αποκτήσει γερές βιολογικές βάσεις;" Αναρωτιέται ο συγγραφέας, ίσως στο πλέον έντονο σημείο που βγαίνει από τα νερά του.
Τέλος, αν κάτι έλαμψε δια τις απουσίας του από ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 2021, είναι αναφορές, υπερασπίσεις ή κριτικές στη θεωρία τρανσισμού.
Σε κάθε περίπτωση ακόμα και στο τρίτο μέρος, έχει πράγματα να πει, παρά τα άτσαλα χτυπήματά του, το ευρύτερο σχήμα του έχει ένα κάποιο ενδιαφέρον. Όμως η ανάγκη του να επιστρέφει πάντα στην βιολογία και την εξελικτική θεωρία είναι προβληματική. Ο ίδιος σε κάποιο σημείο σημειώνει πως οι σκέψεις του είναι πιο κοντά στον διαλεκτικό υλισμό από ότι οι μαρξιστικές θέσεις (κριτικές στην κοινωνιοβιολογία) με τις οποίες συνομιλεί. Όμως, παρά το ότι επιδιώκει να αποφεύγει τους αναγωγισμούς, κάνει αρκετούς. Εν συντομία το σχήμα του παρά την όντως διαλεκτική του διάσταση ερωτοτροπεί με τον μηχανιστικό υλισμό.
Το βιβλίο το προτείνω ανεπιφύλακτα για όποιον ενδιαφέρεται με το θέμα, ειδικά αν δεν είναι ειδικός (όπως άλλωστε είμαι και εγώ). Θα πρότεινα όμως ειδικά στο τέλος κάποιος να κρατήσει τις αποστάσεις του από το κείμενο, να μην επιτρέψει στον συγγραφέα να τον συναρπάσει με τα καλοζυγιασμένα του χτυπήματα ώστε να μπορέσει να διακρίνει πότε ο συγγραφέας καρφώνει πρόκες και πότε θρυμματίζει κρύσταλλα.