De leeuw van Alpi: Handel en wandel van een beestenman

by Arie van den Berg

Olifanten, neushoorns en roofkatten waren eeuwenlang ‘koninklijke’ dieren. Het volk kreeg ze niet te zien; maar omstreeks 1750 veranderde dit. Kermisgasten trokken met steeds grotere ‘beestenspellen’ door Europa. Een van die reizende menageriehouders was de Parmezaan Antonio Alpi. Hij stelde zijn dieren niet alleen tentoon, maar verkocht ze ook. De handelswaar varieerde van rendier tot neushoorn. In 1799 sleet hij een compleet beestenspel aan de keizer van Oostenrijk, en in 1808 aan koning Lodewijk Napoleon. Een succesvol zakenman dus – maar Alpi was meer dan dat. Hij had ook contact met wetenschappers die de natuur in kaart brachten. ‘De leeuw van Alpi’ is behalve de biografie van een enkeling ook een beschrijving van de kinderjaren van de dierentuin. Vijftien jaar lang onderzocht Van den Berg de geschiedenis van het beestenspel dat hij tegenkwam op kermisdrukwerk. ‘De leeuw van Alpi’ is het fascinerende resultaat van die speurtocht.

Genres: History

224 pages, Hardcover

First published January 1, 2021

About the author

Arie van den Berg (1948) verzamelt al veertig jaar populair drukwerk, zoals straatliedjes en nieuwsbladen. Hij publiceerde drie dichtbundels, recenseerde poëzie voor NRC Handelsblad en schrijft cultuurhistorische essays.

Reviews

[Peter Gijs van Enk · Rating 2 out of 5]

Mwoah. Iets te veel een boek over de passie van de schrijver naar mijn mening. De beschrijving van losstaande (of juist wat geforceerd verbonden) periodes uit zijn leven maakte dat je Alpi aan het eind van het boek eigenlijk nog steeds niet echt hebt leren kennen en dat vond ik jammer. Meer context had misschien al wat geholpen. Zoals het feit dat Alpi's menageries aan de wieg stonden van de 'moderne' dierentuinen: mijn interesse was gewekt, maar over die ontwikkelingen leer je verder weinig. Wel heb ik iets opgestoken over een persoon waar ik nog nooit iets over gehoord of gelezen had. En weet ik hoe ze in 18e eeuw olifanten en neushoorns vanuit Azië naar Europa transporteerden.

[Nick · Rating 2 out of 5]

Met de leeuw Van Alpi brengt Van Den Berg een bij momenten heel interessant boek dat helaas gelimiteerd is door het bronmateriaal en ook de focus van de schrijver. Zoals hij zelf in het laatste hoofdstuk toegeeft; Antonio Alpi is moeilijk te traceren en zijn levensverhaal is met snippers te vertellen in die mate dat zijn laatste neushoorn een makkelijker te vertellen levensloop heeft dan hij zelf (en dat dier heeft wat gezien in diens leven).

Voor mensen die interesse hebben in de aanloop van moderne dierentuinen, natuurwetenschappelijk onderzoek, kermissen en massaentertainment in de late 18de en vroeg 19de eeuw is het een vermakelijk en interessant boek maar met de wens om het boek aan deze éne Alpi te kluisteren heeft Van Den Berg zichzelf nodeloos gehandicapt. De plaatsen waar hij hem op spoor kwam, de menageries van Versailles en die Van Lodewijk Bonaparte van Holland, de Exeter change van London zijn naar mijn mening tellemalen interessanter dan de man zelf. Ten slotte ook de titel is wat misleidend; Waarom nu precies die leeuw? Dit dier is toegeven apart omdat het indruk maakte in zijn tijd met zijn mooie donkere manen en het skelet is ook bewaard gebleven; maar dat is niet waar het boek rond draait de leeuw zelf is een zijsprong en uitweiding in een boek vol uitweidingen aan elkaar gehouden met het ruwe incomplete skelet van het leven van Alpi.

Vlot geschreven en je bent natuurlijk als lezer zelf in staat om die uitweidingen zelf nog meer in te verdiepen; maar ik denk dat er nog veel blijft liggen ten koste van wat al reeds een interessante piste was maar nu niet naar volle potentieel kan opstijgen.

[Peter Altena · Rating 4 out of 5]

Elegant boek over beestenman die slechts een beperkt aantal sporen in de archieven en in geschriften achterliet. Aan de hand van die spaarzame sporen achtervolgt Arie van de Berg de man die in Europa exotische dieren toonde, toen er van officiële dierentuinen nog geen sprake was. Van den Berg laat zien dat in dit kermisachtig vermaak veel verlangen naar Bildung schuil ging, in elk geval een beroep deed op de nieuwsgierigheid van de mensen. Goethe komt ook nog even langs, net als koning Lodewijk Napoleon. Geheel passend komt Alpi te voorschijn uit de schaduw en verdwijnt hij weer in de schaduw. IN het begin van het boek is het wel even wennen, maar als je de helft voorbij bent, is het een heerlijk boek dat veel meer geeft dan de biografie van Alp, de beestenman.

[Alex T. · Rating 4 out of 5]

An account of Antonio Alpi, a man in the 16th and 17th century who kept his own menagerie and sold lots of wild animals. It's not super long (as some information regarding Alpi is a mystery or lost to time) but still rather thorough. I mostly read it to learn more about natural history and the menageries at this time than for Alpi himself, and I wasn't disappointed, as it delivers plenty on all three of these fronts.

[Suzanne · Rating 3 out of 5]

Soms gaat de auteur wat te veel in op details, wat niet ten goede komt aan de leesbaarheid van het verhaal. Achterin staat een stuk opgenomen dat uitlegt hoe het verhaal tot stand is gekomen en welke keuzes de auteur heeft gemaakt en waarom; het zou fijner en logischer zijn geweest als dit vooraan in het boek zou zijn opgenomen.

[Olaf · Rating 4 out of 5]

Interessant boekwerkje wat aan de hand van beestenman Alpi de vroege geschiedenis van dierentuinen en de tentoonstelling van exotische dieren in NL/Europa probeert te duiden. Mooie introductie op dat onderwerp waarbij helaas de dieren niet altijd even goed behandeld worden.