De ommuurde stad Geschiedenis van een stadsverdediging

by René de Kam

Eeuwenlang lagen veel Nederlandse steden verscholen achter muren, torens en poorten. Als 's avonds de klok klonk omdat de stadspoorten gingen sluiten, moesten de stedelingen zich haasten om op tijd binnen te zijn. De bouw van een stadsverdediging was een groot en duur karwei. Maar wie niet investeerde, was kwetsbaar en soms zelfs reddeloos verloren.


Als eerste Nederlandse stad startte Utrecht in 1122 met de bouw van haar verdediging. Wat begon als een gracht, vier poorten en enkele natuurstenen torens, veranderde na de uitvinding van de baksteen in hoge stenen muren met ruim vijftig torens. Dat was nodig ook, want de belegeringstechnieken werden steeds geavanceerder. Toen in 1345 de graaf van Holland met een leger van 30.000 man en grote werptoestellen (blijden) voor de muren van de stad verscheen, gaven de Utrechters echter geen krimp. Beschermd door hun stadsmuren en torens bouwden ze hun eigen blijden en trakteerden de belegeraars die te dichtbij kwamen op een pijlenregen.


In De ommuurde stad vertelt René de Kam de meeslepende geschiedenis van de Utrechtse stadsverdediging als voorbeeld van veel andere steden. Hij laat de betekenis van de ommuring zien in al haar facetten: de bouw, bezetting, belegeringen, aanpassingen, het verval en ten slotte de sloop in de negentiende eeuw. Ook gaat hij in op de rol die de middeleeuwse burgers speelden in het eigen stadsleger, dat er met zijn vele kleurrijke banieren veelvuldig op uit trok. En het was elke keer maar weer de vraag wie er na de strijd levend naar de stadspoorten terugkeerde…


• Het officiële boek bij de grote tentoonstelling De ommuurde stad van het Centraal Museum Utrecht, najaar 2020

Genres: History, Archaeology

336 pages, Paperback

Published September 1, 2020

Reviews

[Ruben de Gruijl · Rating 5 out of 5]

Wat een ontzettend leuk en informatief boek! Zeker als je uit Utrecht komt, maar eigenlijk voor iedereen die van geschienis en boeken over bouwkunst houdt.

[Sanne Hoepel · Rating 4 out of 5]

Vlotte geschiedenis van (de muren van) Utrecht

[maarten mellegers · Rating 3 out of 5]

leuk boek.
veel plaatjes zoals mijn huisgenote zou zeggen.
Het is nu moeilijk voor te stellen, maar in 1663 was Amsterdam omsloten door een vijf meter hoge stadsmuur. De acht kilometer lange vestingwal telde 26 bolwerken en 8 stadspoorten langs de huidige Singelgracht. Hier en daar zijn in de stad nog sporen te vinden. De muur diende als verdedigingslinie en werd omgeven door een zestig meter brede gracht. Op de bolwerken stonden zware kanonnen en vanwege de ligging aan de rand van de stad waren de meeste ook voorzien van een molen. In de 19de eeuw verloren de muur en de bolwerken hun militaire functie en vanwege de stadsuitbreiding werden ze één voor één afgebroken. Daarmee verdwenen ook de molens. De bekende mimespeler en amateur-historicus Rob van Reijn raakte gefascineerd door de verdwenen vestingwal en spande zich ervoor in dat er plaquettes werden gelegd op de plekken van de voormalige bolwerken. Hij legde samen met Maarten Hell de geschiedenis ervan vast in de vorm van een wandeling op de grens van de oude en de nieuwe stad. Rob van Reijn was mimespeler en oprichter van het Rob van Reijn Theater. In 2000 publiceerde hij Voetlicht en vetpotten. Roman over Jan van Well in en om de schouwburg. Maarten Hell publiceert over de geschiedenis van Amsterdam, en schreef onder andere (samen met Emma Los) het succesvolle Amsterdam voor vijf duiten per dag.

[Erik Snel · Rating 4 out of 5]

Mooi boek om via de geschiedenis van de stadsmuren de geschiedenis van Utrecht te bestuderen. Mooie uitgave, en heel toegankelijk geschreven. Roept de vraag op of de stadsmuren mensen beschermen of buitensluiten, of allebei. Waarom zetten we zo graag een muur om ons heen. Of het nou Fort Europa, Amerika tegen de Mexicanen of Israël tegen de Palestijnen is. Uiteindelijk heeft Utrecht aan de sloopt een mooi wandelpark overgehouden.

[Marc · Rating 3 out of 5]

Leuk om te lezen als alternatieve insteek voor de geschiedenis van de stad Utrecht, soms wat kort door de bocht. De (kleuren)plaatjes en kaartjes in de aparte katernen zijn echter onleesbaar klein. Het verbaast me dat er niet (veel) (schematische) tekeningen zijn opgenomen in de tekst in het zwart-wit gedeelte om de struktuur van muren, torens en bolwerken om het verhaal te verduidelijken.

[Bianca · Rating 5 out of 5]

Wat een geweldig goed boek! Absoluut één van mijn favorieten dit jaar.

[Tijs · Rating 3 out of 5]

Mooi compleet boek als je in detail alles wilt weten over de geschiedenis van de stadsverdediging van Utrecht. Voor mij té gedetailleerd.

[Linda Dielemans]

As I read this book before it was published (and did a little bit of copyediting), I might be a bit biased, but this historical nonfiction is a true gem. It's not just the story of Utrecht as a fortified city, but it also offers glimpses into the wider world of Medieval technology, war and politics, within and without the city walls. At the same time, it makes you think about human nature, the role of violence in society and how we've dealt with it through the ages. It's rich, it's eye-opening, go read it!