Frictie

by Miriam Rasch

Dataïsme is het geloof dat alles te vertalen is in data. Data leggen de wereld vast en maken haar beheersbaar. Maar voor wie en met welk doel? Ethische dilemma’s rondom data worden vaak gereduceerd tot zaken als privacy en regulering, terwijl de onderliggende aannames van het dataïsme zelden ter discussie staan. Is de mens echt als algoritme te begrijpen? Wat gebeurt er met de dingen die niet in data te vatten zijn? En waarom wordt de dataïstische toekomst voorgesteld als onvermijdelijk?
Tegenover het ideaal van een geautomatiseerde wereld die ons gevangenhoudt in een onzichtbaar net, stelt Miriam Rasch een herwaardering van frictie. Frictie is een geduchte strategie van hen die strijden voor emancipatie of zich teweerstellen tegen de eis van transparantie en constante communicatie. Rasch opent de weg naar ‘de-automatisering’ als mogelijkheid om woorden en dingen weer als nieuw te laten schijnen. Hoe kunnen we in dataïstische tijden ons eigen verhaal blijven vertellen?

Genres: Philosophy, Nonfiction

240 pages, Paperback

First published May 7, 2020

About the author

Miriam Rasch werkt als onderzoeker en docent bij het Instituut voor Netwerkcultuur van de Hogeschool van Amsterdam. Ze schrijft essays en kritieken voor onder meer De Gids, De Groene Amsterdammer, Revisor en het Amerikaanse deep-webmagazine The Torist. In 2015 won ze de Jan Hanlo Essayprijs Klein.

Reviews

[Tomas · Rating 4 out of 5]

Interessant boek. De schrijfster gebruikt zeer verrassende bronnen wat het boeiend maakt. Soms iets te filosofisch en taai woordgebruik maar al met al zet het enorm tot nadenken.

[Koen · Rating 3 out of 5]

Interessante filosofische kijk op de steeds verdergaande dataficatie van de wereld om ons heen. Er wordt niet zozeer gekeken naar de praktische problemen van algoritmes en data, maar meer naar de ethisch filosofische kant, waarbij de auteur pleit voor frictie tussen mens en data om zo keuzevrijheid en onvoorspelbaarheid te vergroten.

Het boek is taai. Ik denk dat interesse in zowel data als filosofie nodig is om dit boek te kunnen waarderen. Ik vond het af en toe nogal vermoeiend om door de hoeveelheid metaforen heen te ploeteren. Die metaforen zijn er overigens niet voor niets, want de metafoor is een belangrijk hulpmiddel om het gat tussen "iets" en de representatie daarvan op te vullen, maar later in het boek neigde het werk in mijn ogen teveel naar poëzie en dat kwam de leesbaarheid voor mij niet ten goede. Ik kan me overigens goed voorstellen dat velen hier anders over zullen denken en kunnen genieten van het woordgebruik en de zinsconstructies.

Overigens wordt Miriam Rasch nergens echt concreet en blijven ook de implicaties vaag, maar dat kan zomaar de bedoeling zijn. Dat wil niet zeggen dat er geen concrete takeaways uit te halen vallen. Zo vond ik het stuk over taalspecifieke woorden ("kawaakari" uit het Japans als voorbeeld) interessant. We zeggen over dit soort woorden vaak dat er geen vertaling van is, maar eigenlijk bedoelen we slechts dat we het niet in één woord kunnen vangen in onze eigen taal. Is het daarmee niet te vertalen? Nee, we hebben er alleen meer woorden voor nodig.

Ook de notie dat data nooit volledig objectief genoemd kan worden, wij hebben immers zelf de meetinstrumenten en -criteria bedacht, kon ik wel waarderen. Overigens betekent dit wat mij betreft niet dat data waardeloos is, maar het benadrukt wel de kier tussen "iets" en de representatie daarvan. Dan blijft het wel een beetje jammer dat we na duizenden jaren filosofie op dit specifieke gebied niet heel veel verder zijn gekomen dan Plato's allegorie van de grot ;)

[Harm Klifman · Rating 4 out of 5]

Hoe open je een bespreking van een boek dat je twee keer hebt gelezen en toch nog niet helemaal begrijpt? Waar je veel uit hebt geleerd en soms geen touw aan vast kon knopen? Nog lastigere: hoe neem ik u als lezer mee in een bespreking van een boek waarvan de auteur zelf al zegt dat het zich ‘moeilijk laat navertellen’? Ik heb het over Frictie. Ethiek in tijden van dataïsme van de Nederlandse filosofe Miriam Rasch. De auteur won er dit jaar de Socrates wisselbeker mee.

Dataïsme

Laat ik beginnen met wat Rasch verstaat onder de drie sleutelwoorden in de titel en ondertitel: frictie, dataïsme en ethiek. Ik begin met het tweede, dataïsme, een begrip dat volgens de Wikipedia in 2013 werd gemunt door de journalist David Brooks in een artikel in de New York Times. Dataïsme veronderstelt dat alles in het universum in data en algoritmen is te vangen. De wereld is uiteindelijk herleidbaar tot getallen. Rasch gaat iets verder in haar omschrijving. Zij noemt het geen veronderstelling maar een geloof dat bovendien ethisch geladen is:

‘Dataïsme is het geloof dat alles wat bestaat te vertalen is in digitale data en dat daarmee de wereld de goede kant op te duwen is. Deze leer brengt zijn eigen geloofsartikelen met zich mee: dat méér data altijd beter is, dat data neutrale elementen zijn, dat er nog zoveel meer te dataficeren is. Dat de toekomst niet te stoppen is en algehele dataficatie dus onontkoombaar zal zijn.’

Dataïsme als een autonome ontwikkeling, niet meer te stoppen. En waarom zou je ook? Want hoe meer data we hebben des te beter weten we wat we moeten doen en kunnen we onszelf en de wereld mooier maken. Het zijn precies deze impliciete vanzelfsprekendheden die ‘een rem zetten op echte ethische reflectie’. En daarmee ben ik bij het tweede begrip uit de titel, ‘ethiek’.

Ethiek

Voor wie zich overgeeft aan het voorgespiegelde heilzame resultaat van steeds meer data, voor wie gelooft in het dataïsme is dit wellicht de meest hinderlijke van de drie (dataïsme, ethiek, frictie). Maar vergis je niet. Wie ethische en filosofische vragen stelt bij de genoemde vanzelfsprekendheden komt in een lastig parket te verkeren. Dit wordt nog erger als je, zoals Rasch ook doet, op zoek gaat naar een tegengeluid, naar mogelijkheden (ankerplaatsen) voor weerstand. Want ga maar na: je hebt zonder meer het tij tegen als je ziet met welk een gemak wij, u en ik, giganten als Google, Facebook etc toestaan om ons te volgen. Hoe gemakkelijk we delen van onze identiteit weggeven aan allerlei gezondheidsapps, sportapps, reisapps, kookapps, en ga zo maar door. We hebben landelijk wel van alles opgebouwd om onze privacy te bewaren, maar laten we, nee: laat ik eerlijk zijn, mijn eigen gedrag is op zijn zachts gezegd nogal laconiek te noemen.

Ethisch gesproken gaat het om meer dan privacy en wat die giganten met onze data doen, het gaat ook om de data zelf: wat zeggen die eigenlijk over ons? En hoeveel invloed hebben we zelf op de algoritmen die met de aangeleverde data aan de gang gaan? Hoe gemakkelijk laten we onszelf niet gepersonaliseerde aanbiedingen doen? Dat lijkt in ons voordeel maar geven we op deze manier niet ook iets van onszelf weg? Onze creativiteit bijvoorbeeld? Of onze wispelturigheid? Of onze spontaniteit? Onze fantasie, onze verbeelding, onze nukkigheid, onze eigen-wijsheid? Is de verleiding niet groot dat onze identiteit gaat samenvallen met de uitkomsten van de algoritmen? Dat die de norm worden waaraan we onszelf gaan spiegelen? Is die (ik noem het maar even) buiten-identiteit niet vooral een commerciegedreven identiteit? Ik bedoel: een identiteit die uitsluitend bedoeld is om aan te verdienen?

Over hoe algoritmen werken wist ik niets tot ik de televisie-uitzending zag waarin Arjan Lubach uitlegde hoe complotdenken tot stand komt. Door de fuik van het algoritme dat steeds dieper gaat maar ook steeds smaller wordt tot de blik volledig verengd is tot een simpele gedachte. Rasch voegt daar in Frictie betekenisvolle reflecties aan toe als het gaat om de waardengeladenheid van algoritmen en over het ongemak dat ze creëren als het gaat om ingewikkelde vragen als: welke toekomst wordt ons toegezegd als we data afstaan? Wie bepaalt die toekomst? Waar zit onze invloed? Wat gebeurt er als ik niet mee doe? Hoe hard zijn de data eigenlijk? Wat pakken ze wel en wat pakken ze niet? Waar zit het verschil en wat kun je daarmee? Is dat een kwestie van onvolkomenheid die op den duur vanzelf opgelost gaat worden, dat wil zeggen, technisch opgelost? Of zit in dit vermeende tekort ook iets positiefs? Iets werkelijkheid-creërends?

Spil in het dataïsme is het herleiden van diversiteit tot gelijkheid. Verschillen wegpoetsen dus want anders kun je er niets mee. Mijn geslacht als ‘man’ wordt dan een functie binnen een bepaald cluster van data en zegt dan weinig meer over mijn ‘man-zijn’. Hetzelfde die je in de statistiek die door Rasch besproken wordt aan de hand van een boeiende geschiedenis van de statistiek door Ian Hacking. In de statistiek heeft het gemiddelde steeds meer het karakter van norm gekregen waar niet van afgeweken mag worden. Hier wordt dus een drempel overschreven: uit het zijn wordt het moeten afgeleid (een filosofische doodzonde).
Rasch noemt dit soort gedrag reductionisme: het herleiden van complexe eenheden in enkelvoudige eenheden die te onderscheiden, te meten en te tellen zijn. Alles wat ingewikkeld is in die complexe eenheid wordt dan zoveel mogelijk geëlimineerd. Hier hebben we te maken met het derde begrip, tevens de titel van het boek, met frictie.

Frictie

Het is een woord om verliefd op te worden, een woord met zoveel potentie! Frictie: je hebt er last van maar je kunt ook niet zonder. Je wilt het niet maar het maakt juist het leven tot ‘leven’. Je hebt het nodig en je wilt het ook weer graag kwijt. Het dataïsme heeft een hekel aan frictie want alles moet glad zijn, rimpelloos, voorspelbaar, hanteerbaar, ik moet me zo comfortabel mogelijk binnen mijn apps kunnen bewegen want anders loopt het vergaren van data spaak en gooi ik als dataverschaffer er het bijltje bij neer. Voor het dataïsme moeten fricties zo snel mogelijk verdwijnen, opgelost worden en daarom heeft het die fricties juist nodig.

Er is ook een creatieve kant aan fricties. Door afstand te nemen bieden fricties ons reflectiemogelijkheden en ethische bezinning. Frictie is ook iets van verzet, van weerstand in plaats van klakkeloze overgave. En dat is precies wat Rasch doet in een aantal hoofdstukken: de ruimte exploreren die er is om niet mee te gaan, plaatsen waar het tegengeluid kan worden gehoord. En dat levert een aantal heel interessante maar voor mij vaak ook lastig te volgen verkenningen op. Laat ik het zo zeggen: de analyses van wat dataïsme is en hoe het werkt en wat er lastig aan is, waren voor mij gemakkelijker te volgen dan haar bespreking van wat ik maar aanduid als ontsnappingsroutes. Ik bedoel dit niet als verwijt maar Rasch maakte het me niet gemakkelijk door allerlei begrippen op te voeren die ik niet kende en die ook na haar bespreking maar moeizaam tot leven komen. Ik denk aan termen als de-automaton, heresiarch, inscape, else, het vijfde kwartier, en dergelijke.

Cesuur

Hoewel het boek zeker een heldere rode draad bevat, lijkt er tegelijk sprake van een cesuur, althans, zo heb ik die beleefd. De eerste hoofdstukken waren een genot om te lezen vanwege de heldere dictie, de scherpe analyses, de aansprekende onderscheidingen, de relevante kritische kanttekeningen. Gaandeweg veranderde dit en las ik een zoekende Rasch, een auteur die ingewikkelde zinnen ging formuleren, auteurs ging bespreken die mij in de genoemde context niet helemaal duidelijk waren en die steeds minder voorbeelden ging geven. Er ontstonden collages van uiteenlopende gedachten waarvan ik de samenhang maar moeilijk kon aanbrengen. En aan haar brede belezenheid schort het bepaald niet! (Of zit die haar hier juist dwars?)

Nogmaals, ik neem het haar niet kwalijk want het zal inderdaad een tour de force zijn geweest om dit zo al op papier te krijgen. Het is niet voor niets een essay: een poging om orde in de chaos te scheppen, om dingen op een rij te zetten, niet om oplossingen te bieden, raadsels te ontsluieren en geheimen te ontraadselen. Dan heb je het verkeerde genre voor ogen. Respect en waardering dus.

Vragen

Blijf ik niettemin zitten met een aantal vragen of verwonderingen.

Eentje die me op verschillende plaatsen in het boek parten speelde is wat Rasch doet met metaforen. Terecht voert zij metaforen op als een prachtige manier om het onzegbare zegbaar te maken, om dingen te benoemen zonder ze daarmee totaal vast te leggen, alleen bij benadering. Inderdaad is dit precies waar metaforen zo handig in zijn: in het ‘toereikend ontoereikend maar daardoor beeldend‘ aanduiden van de dingen. Terecht dat ze hier aandacht aan schenkt. Wat me verwondert, is dat ze geheel voorbij gaat aan de vanzelfsprekende aanwezigheid van metaforen in het gewone taalgebruik. Een groot deel van onze taal heeft een metaforische oorsprong. We spreken ook wel van dode metaforen. Maar door die weer tot leven te werken beschikken we over een fantastische opening voor weerstand, frictie. Ik moet onmiddellijk denken aan Dierbare woorden van Cornelis Verhoeven die oude woorden opnieuw tot leven brengt.

Een andere verwondering: je zou haast denken dat het slechts een kwestie van tijd is dat de mens geheel opgaat in zijn data en ertoe gereduceerd is en leeft in een frictieloze maatschappij. Dat is natuurlijk het schrikbeeld dat de anti-dataïsten voor ogen staat. Ik stel me voor dat de eerste en de laatste frictie toch altijd nog bij de mens zelf zal liggen, bij de wispelturigheid van zijn verstand en handelen (en ik bedoel dat in deze context beslist positief) en in zijn lichaam dat hoe dan ook een eigen koers vaart vol onvoorspelbaarheden.

Een laatste verwondering sluit hierbij aan: de rol van het lichaam. Ik las er zeker passages over (pag 184-187) maar verbaasde me over de invalshoek. Hier zou toch een mooi aanknopingspunt liggen voor een meer persoonlijke reflectie, een persoonlijke ervaring vanuit de omgang met het eigen lichaam. Ik zeg dit (neem het me niet kwalijk) als voormalig hardloper die heeft geleerd dat je lichaam geen object is, geen instrument van de geest. Niet alleen je bewustzijn, je geest, je verstand is subject, ook je lichaam is dat. Anders gezegd, een beetje sporter heeft het filosofische dualisme tussen lichaam en geest allang nietig verklaard.

Ondanks deze vragen, bedankt Miriam Rasch voor dit interessante boek!

Deze bespreking is ook te vinden op https://harmklifman.nl/2021/06/02/fri...

Op www.harmklifman.nl zijn ook allerlei beschouwingen over leesplezier te vinden.

[Ruben Seijbel · Rating 3 out of 5]

Op het einde raakte ik de draad steeds verder kwijt. Een opeenstapeling van concepten waarvan ik het overzicht steeds verder verloor. In het eerste deel was dat nog niet aan de hand, dat was echt goed en interessant. Jammer dat het einde voor mij een brei werd.

[Tobias · Rating 2 out of 5]

Boek was een stuk filosofischer dan ik had verwacht dus wees daarop ingesteld als je het wil lezen. Op zich is het een interessant boek, met een originele kijk op het dataisme, en alle data die steeds meer opdoemt in onze tijd.

Wat ik jammer vind is de filosofische zienswijzen van de schrijfster nauwelijks onderbouwd zijn met concrete voorbeelden. Daardoor is het boek moeilijk leesbaar en nodigt het niet uit tot verder lezen.
Een gemiste kans.

[Derk · Rating 5 out of 5]

Inzichtgevend boek van een geweldige auteur (andere boek: Zwemmen in de Oceaan) over de grote invloed van data op ons dagelijkse leven, onze besluitvorming en over hoe en wie er macht over ons heeft.
De insteek is stevig filosofisch. Ik vond het geen gemakkelijk boek. Het is ook stimulerend als je wilt nadenken over ethische vragen op het gebied van wiskunde (en informatica en andere wetenschappelijke disciplines).

[Marta · Rating 2 out of 5]

Ik geef dit boek twee sterren. Puur en alleen omdat het niet aan mijn verwachtingen voldoet. Als de titel was: "Frictie. Filosofie in tijden van dataisme" en er meer praktische voorbeelden waren, dan zou (ook door de auteur genoemde en beschreven) beoordeling hoger zijn.

[Kai · Rating 4 out of 5]

Goed boek. Interessant, maar soms wel moeilijk te volgen

[Bart · Rating 4 out of 5]

Ik durf dit boek bijna niet verder te datificeren. Ik herken het gat dat bestaat tussen de woorden in deze review en het boek als ding, het hiaat ook tussen het cijfer berekend op basis van een gemiddeld aantal sterren en het idee als boek. 5 is ongeloofwaardig, 4,5 fenomenaal? Toch ga ik ook nu weer mee in de rituele afrekening van een boek, omdat het anders voelt alsof ik niet gestemd heb. Ook al besef ik me dat met dit favoritisme alle boeken gelijken, vergelijkbare objecten zijn geworden in een digitale wereld die niet in de verste verte een betrouwbaar beeld geeft van hoe ideeën zich tot elkaar verhouden.

[Timothy · Rating 4 out of 5]

Toen ik enkele jaren geleden in Harari's Homo Deus voor het eerst geconfronteerd werd met "het Dataïsme" ervaarde ik een gevoel dat ik tot voor kort niet kon verwoorden. Hoewel het niet helemaal overeenkomt met Rasch's gebruik van het woord heb ik er nu wel het juiste woord voor: Frictie. Iets wrong in mij, een gevoel van teleurstelling bij de gewaarwording dat er mensen zijn die denken dat alles reduceerbaar is tot data - "louter" cijfers - én dat dit goed is. Ik ben erg blij dat het boek van Rasch bestaat, het gaf mij een manier om hier op een goede manier mee te worstelen en ik ben ervan overtuigd dat het ook voor anderen zo'n rol kan spelen.

Dit boek van Rasch lijkt uit een soortgelijk ongemak voort te zijn gekomen en stelt kritische vragen omtrent de nieuwste vormen van digitalisatie - Rasch weidt mooi uit dat men al veel langer bezig is met het digitaliseren ofwel "vercijferen" van de wereld - zoals big data, het alomvertegenwoordigde algoritme en het Dataïsme. In mijn lezing kwam het boek neer op twee grote punten: 1) Is het mogelijk om alles in brede zin te digitaliseren (zoals verkondigd in het Dataïsme) en zo ja, is dit wenselijk?; en 2) Wat zegt vraagstuk 1 en het antwoord daarop (en de wens van sommigen op een positief antwoord er op) over het Zijn zelf? Zoals hier al duidelijk wordt, komt de filosofische aard van het boek vooral in het tweede stuk naar voren en dit is hierdoor wellicht ook wat minder toegankelijk dan het eerste stuk (grofweg de eerste 3 hoofdstukken).

Ik heb erg genoten van het boek, van de onderwerpen die Rasch behandelde, de manier waarop ze met complexe vraagstukken en ideeën omging en ook de grote verscheidenheid aan bronnen en stukken waarvan ze gebruik maakte. Rasch's schrijfstijl is uitnodigend zowel in de afwisseling tussen bondige betogen en bijna poëtische beschouwingen als in de verweving van verschillende niveaus van complexiteit in het taalgebruik door het hele boek heen.

Er zijn enkel twee punten waar ik mij een beetje aan stoorde. Ten eerste was het niet altijd even duidelijk hoe en wanneer Rasch specifiek over ethiek sprak in het boek. Hier en daar werd bondig gezegd dat frictie ethiek is, en soms viel de term uit het niets in de tekst maar het had van mij wel wat meer expliciet naar voren mogen komen. Het leek net iets te veel te verwachten dat de lezer zelf het verband tussen verschillende filosofische kwesties, dataisme/digitalisering en ethiek legt. Ten tweede werd er ietwat zwevering over indirect "Oosterse" denkwijzes, zoals Taoisme en Japans denken, gesproken als een soort ontsnapping van directe "Westerse" denkwijzes die snel naar een dataïstische gedachtegoed of verheerlijking van digitalisering leiden. Dit heeft niet alleen een Oriëntalistische nasmaak maar het werd ook niet goed onderbouwd. Maar naast deze twee punten vond ik het zeer de moeite waard!

[Aalt-Jan Van Dijk · Rating 3 out of 5]

Zoals de auteur in het inleidende hoofdstuk zelf al aangeeft - "dit boek laat zich moeilijk navertellen". Het gaat om een 'onderzoek' naar ethiek rond dataficatie, de vaak als onontkoombaar gepresenteerde neiging om alles en iedereen (!) als data te beschouwen en te exploiteren. Zeer relevant onderwerp, ik heb dus ook zeker geen spijt dat ik dit boek heb gelezen. Dataficatie en ethiek daaromheen wordt in het boek vanuit verschillende invalshoeken benaderd. Op zich de moeite waard maar op een bepaald moment vond ik het wel erg van de hak op de tak springen. Een hele waslijst aan auteurs en aan voorbeelden komt voorbij, meestal zonder ver uitgewerkt te worden. Veel van de voorbeelden werken wel om je aan het denken te krijgen (grappig voorbeeld: "'I feel sad'. Google chatbot: 'I wish I had arms so I could give you a hug'. Yandex chatbot: 'No one said life was about having fun'.). Toch zou het voor mij wel iets concreter en gestructureerder hebben gemogen. Overigens kan het ook wel zijn dat ik een beetje buiten de doelgroep val; aan het eind van het boek gaat de auteur bijvoorbeeld te rade bij de object-georienteerde ontologie en dat was voor mij net een brug te ver. Eerst nog maar eens wat studeren dus....

[Mireille · Rating 5 out of 5]

This book really impacted me.
For years I was convinced I was doing the world a favor by enabling ‘the seamless customer experience’ with my job in the field of CRM and Customer Journey design. No I wasn’t saving lives like docters do, but I was driven to make life a little bit easier for the masses. For those people just struggling to get by, how could a little extra ‘ease’, taking out some ‘friction’, not be a force of good? Before this book I had read ‘Scarcity’, by
Sendhil Mullainathan. So many people have a limited bandwith to make good decisions, due to a scarcity of time, money, love, etc. Ofcourse a seamless experience is a good thing, especially if it relieves a sense of scarcity of e.g. time, right?
And given that we are all either consuming or creating stuff to consume most of the working days; wouldn’t this type of work have a huge impact and thus be an honorable way to spend my career? I dreamed of a way to measure my self-imposed personal KPI: the number of smiles (including the small ones) and/or sighs of relieve I would realize.

…. This book made me question my 18 year old career in IT and consumerism.

Ok ok, I haven’t changed my career and behaviour that rigorously yet, but…. awareness is always the first step and there has definitely been a shift in course for me :)

Hahaha. Like, I’m writing this review in an app that’s helping me keep track of all the books I have read or want to read. Great app! … another great example of capturing E V E R Y T H I N G in data….
But this book at least makes me realize and question apps like goodread ;)

And yes!! I’m greatfull for that shift in thinking!! This book is doing exactly what I want a book to do: it makes me think and question.

[Marco · Rating 4 out of 5]

Wat een heerlijk boek om te lezen! Heldere voorbeelden, kritische noten en prachtige citaten. In het begin deed het me een beetje denken aan het boek Het is oorlog maar niemand die het ziet, maar gelukkig gaat Rasch een heel stuk verder.
Eigenlijk is het niet goed uit te drukken met woorden, maar ik heb het vermoeden dat ik het met het uitgangspunt eens ben. Het is inderdaad zo dat hoe meer er met data wordt gewerkt, hoe duidelijker het wordt dat het in het gunstigste geval slechts een abstractie van de verschijning van de werkelijkheid kan zijn. In het slechtste geval worden data het juist als objectieve waarheden gezien.
Dank voor het in boekvorm delen van gedachten, het helpt de wereld weer wat terug te veranderen en een iets magischer oord. Ik geloof dat ik meer frictie zeker op prijs stel.
Ik heb er, voor wat het waard is, vier sterren aan gegeven ;)

[Boudewijn Hogeboom]

Ik geef nog geen rating. Sterren staan voor cijfers, cijfers reduceren de werkelijk. Onze verslaving aan cijfers, linkes, reduceert ons als mens. We dreigen meerduidige en verwarrende ruis van de taal te verliezen. Onze iPads spiegelen ons een frictie loze wereld voor, waarin de werkelijkheid echter verdwenen is. Het boek snijdt veel data kwesties aan zonder met oplossingen te komen. Het laat de kakkerlak zien, geplet tussen deur en deurpost.

[Linda · Rating 4 out of 5]

Filosofische en filologische overdenking over dataïsme, het rubriceren en categoriseren van de wereld in brokjes informatie - data. Tevens een pleidooi van je lostrekken van de massa en je eigen weg gaan, en op die manier zorgen voor frictie.

De auteur maakt goede punten en ik kon haar gedachtengang goed volgen, maar het boek had minstens een kwart korter gekund. Op een gegeven moment leek ze vooral boeken samen te vatten die ze had gelezen.

[LHMetanoia · Rating 5 out of 5]

Interessante invalshoeken en volledig. Je moet je aandacht erbij houden, maar het is goed te doen.

Het commentaar dat het wollig, te metaforisch of ingewikkeld is in taalgebruik valt mee. Om de zoveel alinea grijpt ze terug naar wat er besproken is in redelijke klare taal. De uitdaging zit voornamelijk in concepten begrijpen en de uitbreiding en nuances kunnen volgen. Alles bouwt op elkaar.

[Wilte · Rating 1 out of 5]

Begint met iets over dataïsme en ontaardt daarna in voor mij niet te volgen gefilosofeer met veel citaten (wel een plus voor de referenties) met een hoofdrol voor Audre Lorde, gevolgd door Rafael Capurro

[Dirk Flach · Rating 3 out of 5]

Of het boek is te moeilijk, of ik ben gewoon te dom voor dit boek… ik snap niet precies welk punt de schrijfster maakt.

[DARSHÀN · Rating 3 out of 5]

Een broodnodig boek over de impact van data op onze wereld, ons denken, ons leven.