Beelden van Paaseiland

by Jan Boersema

Paaseiland is het meest afgelegen bewoonde plekje op aarde. Hoe Polynesische kolonisten het tien eeuwen terug hebben kunnen bereiken is nog steeds een raadsel. Op dit kleine eiland – het is weinig groter dan Texel – hebben de bewoners een spectaculaire beeldencultuur tot stand gebracht. Maar tegen welke prijs? Toen onze landgenoot Jacob Roggeveen het eiland op eerste paasdag 1722 als eerste Europeaan zag, bleek het landschap geheel ontbost. Ook de cultuur leek op haar retour. Was er een verband? Clive Ponting, Jared Diamond en vele andere wetenschappers vonden van wel. Paaseiland groeide uit tot de icoon van de milieugeschiedenis, hét voorbeeld van een maatschappelijke collaps door verkeerd gebruik van natuurlijke hulpbronnen, en een waarschuwing voor de hele aarde. In Beelden van Paaseiland wordt deze gangbare opvatting tegen het licht gehouden en na grondige analyse van het meest recente feitenmateriaal verworpen. Er moet een ander verhaal verteld worden.

Genres: History

438 pages, Paperback

First published April 1, 2011

Reviews

[Maxim Vandaele · Rating 5 out of 5]

Dit zalige boek vertelt het verhaal van Paaseiland ('Rapa Nui' in de lokale Polynesische taal), het meest afgelegen bewoonde eiland ter wereld. De eerste mensen op Paaseiland, hoe de zoete aardappel over duizenden kilometers zee op dit eiland is beland, de fascinatie die de oude Paaseilanders hadden voor hoeden, vanzelfsprekend ook de grote standbeelden (moai's): dat zijn maar enkele van de meer opvallende onderwerpen waarover je in dit boek iets leert.

De focus van het boek is Boersema's weerlegging van de theorie dat wanbeheer van de natuur geleid heeft tot de dramatische ondergang van de Paaseilandse samenleving. Wie wil te weten komen wat er dan wel gebeurd is, kan dit boek lezen, al geef ik hier alvast mee dat de schrijnende gebeurtenissen veel weg hadden van wat de oorspronkelijke bewoners van Amerika te verduren gekregen hebben. In het laatste hoofdstuk plaatst de auteur de geschiedenis van Paaseiland tegenover de discussies over klimaatverandering, ecologie en het milieu.

Vanuit (politiek) filosofisch en wijsgerig antropologisch standpunt lijkt er weinig aandacht te zijn voor Paaseiland. Dit vind ik enigszins verbazingwekkend, wetende dat deze zeer geïsoleerde plek, waar mensen bijna uit het niets een samenleving en cultuur hebben opgebouwd, vóór het contact met de Europeanen een zeer goed voorbeeld vormde van wat moderne filosofen de 'natuurstaat' noemen. Dit zal deels ook te maken hebben met het gebrek aan kennis over de Paaseilandse geschiedenis, iets waar Boersema in zijn boek steeds eerlijk over is, zonder dat dit ooit iets afdoet aan het pageturnergehalte van dit unieke boek.

Ik raad dit boek aan aan iedereen met interesse in geschiedenis, cultuur en ecologie.

[Rob Adams · Rating 4 out of 5]

Mooi gedocumenteerd verhaal over de geschiedenis van het fascinerende Rapanui. Het schetst een goed beeld van verleden en heden. Er is veel veranderd sinds ik er zelf in 1997 ben geweest. Het boek geeft ook goed tegenwicht aan het idee wat oa door Jared Diamond ea wordt geponeerd dat Rapanui een snelle ineenstorting heeft gekend door overexploitatie van natuurlijke bronnen. Goed geschreven wel af en toe herhalend. Zeker een aanrader voor iedereen die meer wil weten over dit eiland wat een fascinerende cultuur heeft gekend.

[Peer · Rating 1 out of 5]

Interessant maar wat te droge opsomming van feitelijkheden, soms feiten die er helemaal niet toe doen voor het verhaal, en soms wat gammel- onvoldoende - onderbouwde hypothesen, waardoor ik het gevoel kreeg van klopt dit wel. Legt soms teveel uit en op schoolmeesterachtige (belerende) manier, dan weer te weinig. Laat veel vragen onbeantwoord. Ik had een iets meer doorwrochte en wetenschappelijke beschouwing verwacht van iemand die nb hoogleraar is.
Al met al een betuttelend en onevenwichtig relaas waarin de hoofdvraag nogal eens ondergesneeuwd dreigt te raken in de ditjes en datjes.

[Frank Rensen · Rating 5 out of 5]

Dit extreem zorgvuldig samengestelde boek gaat over meer dan alleen de complete nu bekende geschiedenis van Paaseiland. Het gaat over de veerkracht van culturen en levert verder een complete kritiek op de lang dominant gebleven geschiedschrijving over het eiland. Deze drie dingen zijn in mooi samenspel met elkaar gebracht en de totaalsom is een boek dat geweldig leest. Ten slotte geeft het een gigantische verzameling bronnen en literatuurverwijzingen, waardoor het avontuur nooit ophoudt.

[Koen van Damme · Rating 5 out of 5]

Interessant boek waarin verschillende mythen over Paaseiland (op vele manieren) worden ontkracht. Het leest fijn weg maar is wel erg wetenschappelijk geschreven.