Türk Metinlerinde Kostantiniye ve Ayasofya Efsaneleri

by Stefanos Yerasimos

n/a

Genres: History

295 pages, Paperback

First published January 1, 1990

About the author

Stefanos Yerasimos (1942-2005) Yunan asıllı Türk ve Fransız tarihçi.
İstanbul'da 1942 yılında doğan Yerasimos, 1966 yılında Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin Yüksek Mimarlık Bölümü'nden mezun oldu. “Paris Institut d'Urbanisme de l'Universite”den şehircilik diploması alan Yerasimos, 1973 yılında Sorbonne Üniversitesi'nde ”Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye” konulu doktora tezi verdi. Yerasimos, 1986 yılında ise “Osmanlı İmparatorluğu'nda Gezginler” konulu ikinci bir doktora tezi yazdı. Paris Üniversitesi'nin Şehircilik Bölümü'ne 1972 yılında öğretim görevlisi olarak giren Yerasimos, 1989 yılında aynı üniversiteden profesör unvanı aldı.
Yerasimos, 1994-1999 yılları arasında İstanbul'daki Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü'nün müdürlüğünü yaptı. Stefanos Yerasimos, yakalandığı kanser hastalığına 20 Temmuz 2005'de Paris'te yenik düştü.
Çok sayıda Fransızca ve Türkçe araştırma ve makaleleri bulunan Yerasimos'un Türkiye'de yayımlanan başlıca eserleri şunlar:
“Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye”
“Türk-Sovyet İlişkileri, 1917-1923”
“Türk Metinlerinde Kostantiniye ve Ayasofya Efsaneleri”
“Milliyetler ve Sınırlar”
“İstanbul: İmparatorluklar Başkenti”,
“Süleymaniye”
“Sultan Sofraları”

Reviews

[Caterina · Rating 4 out of 5]

4,49

Öncelikle yazardan bahsetmek istiyorum biraz. Stefanos Yerasimos alanında herhangi biri değil. Saygı duyulası bir akademik geçmişi ve değerli eserleri var. Eğer bir kitabını okumaya niyetlenirseniz yaşam öyküsüne göz atmadan geçmeyin

Profesör'ün okuduğum ilk eseri. İçeriğin özenle hazırlandığı belli. Öyle ki paylaşılanlara dair kaynakça kitabın sonuna değil de ilgili sayfaların altına eklenerek akla takılabilecek şeylerin çözümüne yol açılmış.

Ögretci bir eser. Söyle ki sadece okumakla yetinmiyor, yetinemiyorsunuz. Paylaşılanlar sizi araştırmaya da itiyor. Takıldığım konularda eşimin rehberliğine baş vurduğum için çok sıkıntı çekmedim. Sadece Süleyman Peygamber ve Aydıncık ile ilgili kitabı bitirince araştırma yapmaya niyetlendim. Zira konu oldukça derin geldi.

Efsaneleri çeşitli bakış açılarından değerlendirip rasyonel analizlerle hem nalına hem mıhına vuran bir içerik hazırlanmış Ben her zamanki gibi not tutmadan edemedim. :) Eseri e kitap olarak okuduğum için yer imlerini biriktirmek kendi adıma daha kolay oldu. Basilı okuyacaksanız yanınızda bol bol postit bulunsun derim.

Ayasofya'nın inşası sırasında Mikail ile ilgili geçen bölümü çok sevdim. Mitolojik kısmı çok eğlenceliydi.

Niye 4 yıldız verdim? Kitaba değil kendi bilgi eksikliğime diyebilirim. Bir süre sonra eksiklerimi giderip yeniden okumaya niyetliyim.

[Mehmet Dönmez · Rating 4 out of 5]

"çok iyi bilindiği gibi bir caminin 'helâl' olabilmesi ve kurucusuna beklenen dünyevî ve uhrevî kazançları sağlayabilmesi için düzenli biçimde kazanılan parayla inşa edilmesi gerekir. Söz konusu olan bir imparatorluk camii ise, yapılan harcamaların, 'dış hazineden' yani devlet gelirinden değil, 'iç hazineden' yani sultanın, esas olarak ganimetten ona düşen pay -beşte bir-ve kendi mülkünde olan araziden elde ettiği gelirlerden oluşan kişisel gelirlerinden karşılanması gerekir. Hatta bir imparatorluk camiini gerçekten helâl kılan şey, bir fetihte elde edilen ganimet parasıyla yapılmasıdır. Oysa anonim yazarımız II. Mehmed'i [Fatih] camiini yalnız vilayetlerden gelen parayla inşa ettirmekle kalmayıp, bir de üstüne üstlük bu amaç için olağanüstü bir vergi salmakla suçlamaktadır" (s.165)

Fatih Sultan Mehmet, İstanbulu fethettikten sonra Bizanslı tarihçilere, şehrin tarihinin yazdırılmasını emreder. Ortaya çıkan metin zaman içerisinde farklı alternatif tarih yazımlarıyla çeşitlenecek, ve çarpışan metinler üzerinden imparatorluk ideolojisi; bu ideolojinin tecessüm ettiği yapı olarak Ayasofya ve bu yapınının dinler tarihindeki önemi tartışmaya açılacaktır.

Stefanos Yerasimos, hazmı benim için biraz ağır bu eserinde (bir yıldızı ondan kırdım ama tarih formasyonu alanlar muhakkak çok daha rahat anlayacaktır), İstanbulun tarihine dair efsanenin orjinal versiyonu ve zaman içerisinde ilham verdiği farklı metinleri karşılaştırmalı olarak incelerken, Ayasofya özelinde, bu bazilikanın yapım aşamasından, onun sebep olduğu çatışmaya sanat tarihi ve kronoloji açısından da bakıyor.

Sayfaların arasında gezindikçe şehrin kurucusu olarak geçen hayali karakter Yanko Bin Madyandan Justinyanusa, Hz. Muhammedden Mimar Sinana, Fatih Camisi Ayasofyanın yanında sönük kalınca idam edilen mimardan Hz. Süleymana, bu şehrin ve bu bazilikanın üzerinden tarih boyunca ne fırtınalar koptuğunu okumak benim için çok heyecan vericiydi. Dilinin ağır ve akademik olduğunu tekrarlıyorum, ama kitap sırf şu alıntısı için bile okunur: "ve Galata İstanbuldan evvel yapılmışdır amma istanbul'un yeri Galata'dan evvel beğenilmişdir."

[Zafer Kurdakul · Rating 4 out of 5]

Önemli bir referans kitabı.

[Elif Derin · Rating 5 out of 5]

Kolay kolay bulamayacağınız bir kalite. Yazar bir çok Türk tarihçinin okuyamayacağı kaynağı karşılaştırmış, bütün efsanelerin kaynağına inmiş, adım adım değişimini ve dönüşümünü takip etmiş. İlk kısımda Ayasofya ve şehrin kuruluşu ile ilgili efsaneler, ikinci kısımda Türkler tarafından fethi ve kıyamet efsanelerinin kaynağına iniyor. Dipnotlar ve bibliyografyasıyla eşsiz bir İstanbul tarihçesi kaynağı.