Στα χρόνια που η Αυτοκρατορία καταρρέει οι κάτοικοι των ακριτικών χωριών δοκιμάζονται. Μπροστά στους εισβολείς θα ξεχωρίσουν οι ήρωες από τους δειλούς. Ο χρόνος τελικά σβήνει τα πάντα. Όταν όμως το κρίμα είναι μεγάλο, το Ψηφιδωτό του Χρόνου διαλύεται και η λύτρωση αργεί... Μια ιστορία του φανταστικού, με αφήγηση κατακερματισμένη σε χρωματιστά κεφάλαια-ψηφίδες.
Ο Τάσος Ζαφειριάδης (1981), γνωστός και ως ΤΑΖ, είναι Έλληνας σεναριογράφος και, ενίοτε, σχεδιαστής κόμικς. Με τίτλους όπως οι Σπιφ & Σπαφ, Χαρακώματα - Ιστορίες από την Οδό Γάγγραινας και Το Πτώμα, έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους και πιο παραγωγικούς δημιουργούς της ελληνικής σκηνής. Ωστόσο, η κύρια δουλειά του Ζαφειριάδη είναι αυτή του ορθοδοντικού, καθώς είναι πτυχιούχος της οδοντιατρικής του ΑΠΘ και έχει ειδικευτεί στην ορθοδοντική, κάνοντας μεταπτυχιακές σπουδές στο ΕΚΠΑ.
Στην αρχή ήμουν πολύ επιφυλακτική, εδικά με την εκτός χρονικής σειράς αφήγηση. Όχι ότι δεν μου αρέσει σαν αφηγηματικό τέχνασμα, αλλά όταν μου μυρίζει βαριά κουλτούρα, κλωτσάω λιγάκι. Είμαι λαϊκό ζωάκι τελικά.
Όσο προχωρούσε όμως, και η ιστορία απλωνόταν, σαν πραγματικό ψηφιδωτό, τόσο δεν ήθελα να τελειώσει κι ας είχα διαβάσει μέρος του τέλους της νωρίτερα.
Αγάπησα σταδιακά το λεπτό απλό σχέδιο, και σχεδόν αμέσως το επίσης λεπτό, απλό αλλά καθόλου απλοϊκό σενάριο, σε σημείο που το διάβασα δεύτερη φορά, στα καπάκια.
Κρατάω σε ένα ράφι πίσω μου μια χούφτα κόμιξ που ξέρω ότι θα τα διαβάσω σε μια στιγμή δύσκολη. Στο πατρικό μου είχε Αστερίξ, Λούκυ Λουκ, Λεονάρντο και Αχιλλέα Ταλόν. Στο Σπίτι Μας έχω True Story της Δήμητρας Αδαμοπούλου, Μελισσαρόπουλο, Beelzebubs, Πόναν φυσικά και τώρα και το Ψηφιδωτό.
"Το Ψηφιδωτό του χρόνου έσπασε. Η ιστορία που διηγείται ανακατευτηκε..." Το οποίο καθόλου δε με χάλασε.( τ έχω συναντήσει κ άλλες φορες). Το λάτρεψα έτσι όπως είναι...κ το διάβασα ξανά με την σειρά που δείχνουν τα ψηφιδωτά στην αρχή... Απλό όμορφο σχέδιο, διαφορετικά χρώματα ( σαν τις ψηφίδες..)... Θα βρεις πολλά στοιχεία της παράδοσης διάσπαρτα εδώ κ εκεί,. Κ η ιστορία από μόνη της πολύ δυνατή..
Από τις εκδόσεις Jemma Press μας έρχεται Το Ψηφιδωτό, σε σενάριο του Τάσου Ζαφειριάδη και σχέδιο του Πέτρου Χριστούλια. Το Ψηφιδωτό συνεχίζει την τάση των τελευταίων χρόνων με δημιουργούς που στρέφονται στην ιστορία του ελλαδικού χώρου για να αντλήσουν έμπνευση. Η τάση αυτή είναι έντονη ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια και φαίνεται να αγκαλιάζει όλες τις ιστορικές περιόδους -από τον εμφύλιο μέχρι τους Βαλκανικούς και από την επανάσταση του 1821 μέχρι την αρχαία Ελλάδα- και όλα τα είδη, από χιουμοριστικά μέχρι επικής φαντασίας. Αν η αρχή φαίνεται να έγινε με το κόμικ Δημοκρατία από το 2016, έκτοτε έχουμε δει διάφορα παραδείγματα.
Ταυτόχρονα, όπως είναι λογικό, οι προσεγγίσεις ποικίλλουν και περιλαμβάνει προσπάθειες επιβεβαίωσης της υποτιθεμένης τρισχιλιετούς συνέχειας του ελληνικού πολιτισμού μέχρι αναδρομικές προβολές των παθογενειών του σύγχρονου ελληνικού κράτους στο «ελληνικό πνεύμα». Από την άλλη, έργα όπως το 1800 του Θανάση Καραμπάλιου είναι η απόδειξη ότι μπορεί κάνεις να εμπνευστεί από οποιαδήποτε ιστορική περίοδο χωρίς να αναπαράγει εθνικιστικές κορώνες και τμήματα της πολιτικής μυθολογίας (όπως το Κρυφό Σχολειό) που συγκροτούν τη σύγχρονη εθνική ταυτότητα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και το Ψηφιδωτό και αυτό δεν αποτελεί έπαινο για την πολιτική τοποθέτηση του κόμικ αλλά πρωτίστως για τη δημιουργικότητα και την προσπάθεια ευρηματικής επεξεργασίας του παρελθόντος.
Αυτή τη φορά ακολουθούμε τον Σέργιο, έναν κάτοικο μίας ακριτικής περιοχής στα χρόνια παρακμής της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (γνωστή και ως Βυζάντιο…). Αντιμέτωπος με εισβολείς, ο Σέργιος θα πάρει κάποιες αποφάσεις που θα μετανιώσει και το ταξίδι της εξιλέωσης θα αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο και πολύ μεγαλύτερο από ότι θα περίμενε κανείς. Εδώ έρχεται βέβαια και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της δουλειάς του Ζαφειριάδη: η αφήγηση δεν ακολουθεί μία γραμμική πορεία αλλά χωρίζεται σε 14 ενότητες, η καθεμία με το δικό της κυρίαρχο χρώμα που τη διακρίνει από τις υπόλοιπες. Τα κεφάλαια-ψηφίδες έχουν ανακατευτεί, αποτυπώνοντας τη διάρρηξη της ενότητας του χρόνου που τη βιώνει πρώτα και κύρια ο ίδιος ο πρωταγωνιστής που αναζητεί στα τυφλά ένα δρόμο για να επανορθώσει τα λάθη του και να μπορέσει, πρώτα από όλα, να συγχωρέσει ο ίδιος τον εαυτό του. Στην αρχή του κόμικ, υπάρχει ένας οδηγός για τη γραμμική ανάγνωση του ψηφιδωτού αλλά το καλύτερο για κάθε αναγνώστη και αναγνώστρια θα ήταν να ψάξει βρει μέσα από την ανάγνωση τις συνδέσεις και να απολαύσει το ανακάτεμα της ιστορίας.
Πάνω από όλα, όμως, το έργο των Ζαφειριάδη και Χριστούλια δεν εξαντλείται σε ένα –ιδιαίτερα έξυπνο- αφηγηματικό τρυκ. Μας ταξιδεύει στο μεσαίωνα στην νοτιο-ανατολική μεσόγειο, στην 4η εκστρατεία των Σταυροδόρων και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, στην επιδημία της μαύρης πανώλης που τσάκισε την Ευρώπη τον 14ο αιώνα αλλά και στα παράλια της Μέσης Ανατολής. Μεταφυσικά στοιχεία δένονται με την ιστορική περιπλάνηση σε περιοχές που στο σύγχρονο φαντασιακό έχουν συνδεθεί με καταστροφές και τραγωδίες. Ο Σέργιος βιώνει κάθε περιπέτεια όντας ταυτόχρονα αποστασιοποιημένος · είναι υποχρεωμένος να αγωνιστεί για τη ζωή του και για ό,τι θεωρεί δίκαιο αλλά την ίδια στιγμή δεν μπορεί να δεθεί με ανθρώπους και καταστάσεις. Το δικό του ταξίδι είναι πρώτα και κύρια ατομικό και υπερβατικό, βρίσκεται καταδικασμένος να ζει ανάμεσα σε δύο κόσμους κυνηγώντας έναν αντίπαλο που ξέρει ότι δεν μπορεί να νικήσει.
Είναι μια κατεξοχήν τραγική φιγούρα που αποδίδεται εξαιρετικά χωρίς φλυαρίες και πομπώδεις διαλόγους. Συγχρόνως, τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο φανταστικό και το ιστορικό στοιχείο την κρατάει το σχέδιο του Χριστούλια που αποδίδει την κάθε ψηφίδα με διαφορετικό χρώμα αλλά και με έμφαση στη λεπτομέρεια και με ρεαλισμό. Η αίσθηση που αφήνει είναι ένα παραμύθι που μας φαίνεται συγχρόνως μακρινό, μαγευτικό αλλά και τόσο πιστευτό.
Το Ψηφιδωτό είναι ένα ακόμα κομμάτι στην πορεία δημιουργικής ωρίμανσης των ελληνικών κόμικ που είναι ιδιαίτερα αισθητή τα τελευταία χρόνια. Είναι ένας πρωτότυπος τρόπος αφήγησης που διαλέγεται με το παρελθόν χωρίς να νιώθει το άγχος να το διεκδικήσει στα πλαίσια μίας φανταστικής «ελληνικότητας».
Εδώ λοιπόν είναι απλά τα πράγματα: μου άρεσε η ιστορία, συρραμένη κάπου μεταξύ ιστορικής καταγραφής, μύθου και λαϊκής νουβέλας, όπως μου άρεσε πολύ το σχέδιο και η χρωματική "κωδικοποίηση" της κάθε "ψηφίδας". Δεν μου άρεσε ιδιάιτερα ο κατακερματισμός της ιστορίας, παρόλο που ήταν χαριτωμένο να βρει κανείς το τέχνασμα που τοποθετεί τις ιστορίες στη σωστή σειρά.
Δεν ένιωσα ωστόσο πως εξυπηρετεί κάτι ουσιώδες. Ίσως σε ένα άλλο πλάισιο, με μια άλλη ιστορία να περιλαμβάνει τις υπόλοιπες, ίσως στη διαδικτυακή μορφή που αρχικά δημοσιεύτηκαν; Ίσως αν η εναλλαγή στη σειρά σχημάτιζε μια διαφορετική ιστορία;
Ίσως απλά ως γνήσιος ψυχαναγκαστικός να θέλω τα πράγματα τακτοποιημένα.
Αναγνωρίζω τα potentials αυτουνού του βιβλίου. Όπως αναγνωρίζω και το ότι σαν ιστορία, έχει σημεία που παρουσιάζουν ενδιαφέρον.
Το ότι η αφήγηση, δεν ακολουθεί μια "λογική" χρονική ακολουθία, έχει επίσης ενδιαφέρον, όμως θα ήθελα παραπάνω στοιχεία, ώστε να μπορέσω να "κολλήσω" τα κομμάτια του ψηφιδωτού στη σωστή σειρά.
Θα ήθελα επίσης να έχει γίνει και περισσότερο fleshing out της ιστορίας, γιατί νιώθω ότι πιο πολύ διάβασα την περίληψη της ιδέας που έχει κάποιος για μια τέτοια ιστορία, παρά την actual ιστορία.
Το αποτέλεσμα δυστυχώς, ήταν να τελειώσω το βιβλίο και να έχω μείνει με ένα μεγάλο "Μεχ, αυτό ήταν;"
If you made it this far, congratulations! 'Til next time, take care :) :) :)
Το είχε πάρει το μάτι μου σε κάποιες εκθέσεις κόμικ αλλά δεν είχα αντιληφθεί ότι είχε ως κεντρικό θέμα μια φανταστική Βυζαντινή αφήγηση. Θα το είχα πάρει χθες. Συνυπολογίζοντας το κόστος του βιβλίου θα έλεγα ότι είναι vfm. Μια εξαιρετική ιστορία που ανακατεύει χρονικές αφηγήσεις και ένα σχέδιο που δεν με συγκίνησε αλλά και ούτε με ξένισε εντός της ιστορίας.
'Ένα από τα ωραιότερα ελληνικά κόμικ που έχω διαβάσει. Ενδιαφέρουσα ιστορία, πολύ καλό σχέδιο. Μου αρέσει που δεν χρειάζεται να διαβάσω τα κεφάλαια στην σειρά. Σίγουρα θα το ξαναδιαβάσω! Το προτείνω ανεπιφύλακτα.
Φοβερό κόμικ από κάθε άποψη! Εξαιρετική ιστορία, πλοκή και δομή δίνει τη δυνατότητα να διαβαστεί με 2 τρόπους ως προς την χρονική παράθεση των γεγονότων - ψηφίδων.