Prozy utajone

by Franz Kafka, Łukasz Musiał (Translator)

Prozy utajone to Kafka trochę inny od tego, z którym polski czytelnik zżył się przez lata i którego nauczył się czytać. Przygotowany przez Łukasza Musiała (i w jego przekładzie) zbiór stanowi kontynuację Opowieści i przypowieści (PIW 2016), prezentując mniej znane i nieznane polskiemu czytelnikowi opowiadania Kafki. Najobszerniejsza część tomu obejmuje ukazane w nowym kontekście prozatorskie fragmenty Dzienników, krótkie prozy i zapiski z tzw. Konwolutu 1920, opublikowanego tu w całości (w nim m.in. dwanaście opowiadań i miniatur znanych z wcześniejszych przekładów).

Ale nie na tym zasadza się nowatorstwo Próz utajonych. Przekładając Kafkę in extenso z edycji krytycznych jego pism, wraz z fragmentami niedokończonymi, brulionami i notatkami – pośród których czytelnik rozpozna znane już polszczyźnie opowiadania (niegdyś wyodrębnione przez strażnika spuścizny Kafki, Maxa Broda) − nie unikając wprawek, rodników, powtórzeń i fragmentów „słabszych”, tłumacz odsłania specyfikę twórczości autora Procesu. Okazuje się nią życiopisanie. Kafka – w interpretacji Musiała – to nie tyle zawodowy autor powieści i opowiadań, ile artysta, który nie uznaje podziałów gatunkowych, ulega kapryśnemu natchnieniu, a to, co pisze, pisze całym sobą.

Genres: Fiction

352 pages, Hardcover

First published January 1, 1920

About the author

Franz Kafka was a German-speaking writer from Prague whose work became one of the foundations of modern literature, even though he published only a small part of his writing during his lifetime. Born into a middle-class Jewish family in Prague, then part of the Austro-Hungarian Empire, Kafka grew up amid German, Czech, and Jewish cultural influences that shaped his sense of displacement and linguistic precision. His difficult relationship with his authoritarian father left a lasting mark, fostering feelings of guilt, anxiety, and inadequacy that became central themes in his fiction and personal writings.
Kafka studied law at the German University in Prague, earning a doctorate in 1906. He chose law for practical reasons rather than personal inclination, a compromise that troubled him throughout his life. After university, he worked for several insurance institutions, most notably the Workers Accident Insurance Institute for the Kingdom of Bohemia. His duties included assessing industrial accidents and drafting legal reports, work he carried out competently and responsibly. Nevertheless, Kafka regarded his professional life as an obstacle to his true vocation, and most of his writing was done at night or during periods of illness and leave. Kafka began publishing short prose pieces in his early adulthood, later collected in volumes such as Contemplation and A Country Doctor. These works attracted little attention at the time but already displayed the hallmarks of his mature style, including precise language, emotional restraint, and the application of calm logic to deeply unsettling situations. His major novels The Trial, The Castle, and Amerika were left unfinished and unpublished during his lifetime. They depict protagonists trapped within opaque systems of authority, facing accusations, rules, or hierarchies that remain unexplained and unreachable. Themes of alienation, guilt, bureaucracy, law, and punishment run throughout Kafka’s work. His characters often respond to absurd or terrifying circumstances with obedience or resignation, reflecting his own conflicted relationship with authority and obligation. Kafka’s prose avoids overt symbolism, yet his narratives function as powerful metaphors through structure, repetition, and tone. Ordinary environments gradually become nightmarish without losing their internal coherence. Kafka’s personal life was marked by emotional conflict, chronic self-doubt, and recurring illness. He formed intense but troubled romantic relationships, including engagements that he repeatedly broke off, fearing that marriage would interfere with his writing. His extensive correspondence and diaries reveal a relentless self-critic, deeply concerned with morality, spirituality, and the demands of artistic integrity. In his later years, Kafka’s health deteriorated due to tuberculosis, forcing him to withdraw from work and spend long periods in sanatoriums. Despite his illness, he continued writing when possible. He died young, leaving behind a large body of unpublished manuscripts. Before his death, he instructed his close friend Max Brod to destroy all of his remaining work. Brod ignored this request and instead edited and published Kafka’s novels, stories, and diaries, ensuring his posthumous reputation.
The publication of Kafka’s work after his death established him as one of the most influential writers of the twentieth century. The term Kafkaesque entered common usage to describe situations marked by oppressive bureaucracy, absurd logic, and existential anxiety. His writing has been interpreted through existential, religious, psychological, and political perspectives, though Kafka himself resisted definitive meanings. His enduring power lies in his ability to articulate modern anxiety with clarity and restraint.

Reviews

[devon · Rating 5 out of 5]

kochałem pewną dziewczynę, która mnie także kochała, lecz musiałem ją zostawić.

dlaczego on jest jak ja

[gabi · Rating 5 out of 5]

„Potrafię pływać jak inni, tylko że mam od innych lepszą pamięć, nie zapomniałem dawnego Braku-umiejętności-pływania. A że go nie zapomniałem, Umiejętność-pływania nic mi nie daje i jednak nie potrafię pływać.”

Uwielbiam Pana Kafkę jeszcze bardziej.

[Jakub Brudny · Rating 2 out of 5]

Totalnie szczerze uważam ze tego nie da się czytać ciurkiem, ani nawet od deski do deski z przerwami dla zdrowia psychicznego. To naprawdę prężny chaos, liczne powtórzenia i urywki, które męczą i irytują. Myślę ze to tylko dla hardkorowych fanów Kafki, niezbyt inspirujące ale z pewnością otwierające nieco szerzej drzwi do świata autora.

[michalina · Rating 3 out of 5]

3.5☆

[usia · Rating 4 out of 5]

byłaby lepsza gdyby nota od tłumacza znajdowała się na początku

[Jan Waliński · Rating 4 out of 5]

Mimo, że odhaczyłem dopiero "Przemianę" i "Proces", czułem się wystarczająco przygotowany, czytając prozę w tak oryginalnej, niekompletnej i trudnej formie. Konieczność odczytywania słów w dwóch płaszczyznach, gdzie każdy fragment, zdanie czy nawet słowo opisuje sytuację kafkowską, weltschmerz, alienację, poniżenie, pogłębia moją fascynację lekturą.

Poza tym oceniam na plus samą formę wydania, oparcie się Łukasza Musiała na edycjach krytycznych i wierny oryginałowi przekład.

[Paulina · Rating 3 out of 5]

geniusz ale wiecie

[florek flo!!!! · Rating 5 out of 5]

no coz ja moge żec….

[kranzfafka · Rating 5 out of 5]

4⅔
Za dużo coś ostatnio dobrych książek przewija się przez moje dłonie. Ale to nie o tym.
Chciałabym, żeby ktoś wierzył we mnie i w moje pisarstwo tak absurdalnie głęboko, jak Max Brod wierzył w Kafkę. Ale to również kompletnie nie o tym.

Do rzeczy więc.

Na wstępie pragnę nadmienić, że Łukasz Musiał jest niesamowicie wprawnym tłumaczem, uważnym czytelnikiem, i w ogóle błyskotliwym człowiekiem, co ujawnia pod koniec książki w swoim wytłumaczeniu, po co i na co w ogóle czytelnikom jest coś takiego jak "Prozy utajone".

Forma jest nietypowa, bo nietypową postacią jest sam Kafka. A raczej bardzo typową, bo jestem przekonana, że więcej było takich pisarzy, którzy palili swoje dzieła, i którzy ogólnie rzecz ujmując ponieśli pisarską porażkę, niż tych, którzy faktycznie na wydaniu swoich dzieł zbili majątek, i którzy po śmierci dalej są opiewani. Kafka jednak miał zaszczyt dołączyć - przynajmniej częściowo - do grona tych drugich JEDYNIE DZIĘKI bardzo nietypowej, bardzo szlachetnej i bardzo bezinteresownej przyjaźni z Maxem. Zestawmy zatem z Kafką nie wszystkich pisarzy ever, czyli wszystkich, którzy kiedykolwiek dotknęli się maszyny do pisania czy kartki, ale innych obok niego najbardziej znanych do dziś pisarzy XX wieku. Z takiego porównania mamy wniosek, że tak, Kafka i jego podejście do pisarstwa było nietypowe.

Napisał, jak wiemy, trzy dłuższe powieści, z których dwie są uważane za absolutne arcydzieło, a "Ameryka" lub też "Zaginiony" - jak kto woli - jest po prostu mniej znana i rzadziej omawiana. Większości tu pewnie to nie zdziwi, ale każda z nich jest tak naprawdę owocem duetu Kafki z Brodem, który nie tylko wypełniał zostawione przez Franza luki, ale też poprawiał pod kątem stylistycznym i gramatycznym, bo notatki Kafki pozostawiały również w tym aspekcie wiele do życzenia. Gdzie więc w tekstach, które czytamy i opiewamy - bo nie sądzę, żeby ktokolwiek sięgał bądź chciał sięgnąć po ten zbiór nie lubiąc prozatorstwa Kafki - kończy się Kafka, a zaczyna się Brod? Ciężko stwierdzić.

Ciężko stwierdzić w prawie każdym jego dziele, ale tu z odsieczą przybiega do nas Łukasz Musiał, z najbardziej chaotycznym owocem pisarskiej weny znanym człowiekowi. Niekoniecznie mojej szafie, dla niej "Prozy utajone" byłyby niezwykle przemyślaną i dopracowaną całością. Ale, wracając.

Jak napisał Musiał, Kafka ma wiele odsłon, z których jedne mają mniej, a inne więcej Kafki w sobie.

Czysto ode mnie, jeśli "Proces" w formie, jaką możemy dziś dostać, mieści w sobie 40% Kafki w Kafce, to "Prozy utajone" mogłyby w porywach dostać 75. Czy więcej znaczy lepiej? - oczywiście w kontekście Kafki w Kafce? Obiektywnie rzecz ujmując może i nie. Ale jeśli naszym celem jest lepsze poznanie Kafki, a nie obcowanie z wybitną literaturą, to wtedy tak, więcej oznacza lepiej. Bardziej przekonywać was chyba nie muszę, jeśli to Franz Kafka jest tym, czym jesteście zainteresowani.

[sancrev · Rating 5 out of 5]

no i w sumie powiedziałbyś, że to ciężkie i że nie rozumiesz, ale ja dalej pamiętam o nieumiejętności pływania, ty nie pamiętasz, to nas różni. przy tym sprawia, że jestem bardziej podobna do Kafki, który żył sto lat temu, niż do ciebie, który żyjesz dzisiaj, obok mnie.

rozumiem, że opowiadanie, które zaczynał pisać nudziło go po jednym słowie, a to przypomina mi mnie i [tekst urywa się]

[Weronika · Rating 5 out of 5]

Ziemia była przeorana [tekst urywa się]

[Julia · Rating 5 out of 5]

Oj ciężko się czyta momentami ale warto