Ο Κολοκοτρώνης στα τελευταία χρόνια της ζωής του υπαγόρευσε στον Γεώργιο Τερτσέτη τα "Απομνημονεύματά" του που κυκλοφόρησαν το 1851 και περιγράφουν τα γεγονότα από τα 1770 έως τα 1836. Με μεγάλη συγκίνηση ο αναγνώστης θα μάθει για τις θυσίες και το αίμα που έχυσαν οι Κολοκοτρωναίοι προ της επαναστάσεως του 1821 και κατά τη διάρκειά της. Οι μάχες που έλαβε μέρος περιγράφονται με ακρίβεια, απλότητα και μετριοφροσύνη.
Ένα βιβλίο που θα πρέπει να το διαβάσουμε όλοι μας, για να διδαχθούμε από τους ήρωες και τα λάθη του παρελθόντος αλλά και να κάνουμε τους συσχετισμούς μας με το σήμερα.
Είχα διαβάσει παντού ότι η αυτοβιογραφία του Κολοκοτρώνη (δια χειρός Τερτσέτη) είναι υποδεέστερη αυτής του Μακρυγιάννη κι έτσι δεν είχα κάνει καμία προσπάθεια να τη διαβάσω στο παρελθόν. Όμως, στη βιβλοθήκη μου βρήκα ένα παμπάλαιο βιβλίο από τις εκδόσεις ΒΙΠΕΡ που είχε φέρει ο πατέρας μου στο σπίτι πριν από τουλάχιστον είκοσι χρόνια και αποφάσισα να το διαβάσω. Πρώτα απ΄όλα, θεωρώ πως ο Τερτσέτης έχει αδικηθεί. Είναι πασιφανέστατο ότι έκανε ό,τι ήταν δυνατό να μεταδώσει τον γλαφυρό λόγο του Κολοκοτρώνη, αν και η λογιοσύνη του τον πρόδιδε αρκετά συχνά (κλασικό παράδειγμα η χρήση του τελικού -ν). Όμως, η γλώσα των απομνημονευμάτων του Κολοκοτρώνη δεν είναι λόγια. Περιέχει πάρα πολλές λέξεις της ντοπιολαλιάς και αυτό της δίνει ζωντάνια. Φυσικά, η γλώσσα του Μακρυγιάννη είναι ακόμη πιο ζωντανή. Όμως, δεν μπορώ να πω πως η γραφή των απομνημονευμάτων του Κολοκοτρώνη με ξένισε ιδιαίτερα. Τα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη δεν έχουν παντού την ίδια ποιότητα. Ο λόγος του είναι αρκετές φορές αποσπασματικός. Μερικές φορές, επουσιώδη γεγονότα εξιστορούνται με υπερβολική λεπτομέρεια, ενώ σημαντικά γεγονότα περιγράφονται ελλειπτικά. Ξεχωρίζω τη διήγηση της περιόδου της εκστρατείας του Ιμπραήμ, όπου σκιαγραφείται εκπληκτικά η απελπισία που είχε κυριέψει τους Έλληνες. Από την άλλη, θα ήθελα να μάθω περισσότερα για τη φυλάκισή του από την Αντιβασιλεία, αλλά και για τους εμφυλίους πολέμους των χρόνων της Επανάστασης. Τέλος, η έκδοση είναι οικτρή. Αν είναι να δώσετε κάποια χρήματα, πάρτε μία καλή έκδοση γιατί είναι κρίμα. Η εισαγωγή είναι γραμμένη σε αυτό το πομπώδες ύφος που είναι στολισμένος με φιοριτούρες, αλλά που ουσιαστικά δεν λέει τίποτα. Υποθέτω πως έχει γραφτεί κάπου στη δεκαετία του 1970, όταν ακόμη είχαμε μάθει να ηρωποιούμε την Επανάσταση, χωρίς να κοιτάζουμε αυτήν και τους πρωταγωνιστές της πιο κριτικά. Το βιβλίο δεν έχει γλωσσάρι, δεν έχει υποσημειώσεις (πολλές φορές δεινοπάθησα να κατανοήσω πρόσωπα και μέρη) και γενικά δεν είναι άξια λόγου. Η δε ποιότητα του χαρτιού αγγίζει το επίπεδο μπακαλόχαρτου. Πάρτε, λοιπόν, μία άλλη έκδοση και δώστε μία ευκαιρία και σε αυτά τα απομνημονεύματα. Αν τα προσεγγίσετε με κριτικό και ανοικτό πνεύμα έχετε πολλά να μάθετε από αυτά.
Το βιβλίο δε διαβάζεται εύκολα μια και είναι μια συνεχή ροη από αριθμούς και γεγονότα. Από ένα σημείο και μετά απλά το ξεφύλλισα. Δεν το συνιστώ εκτός αν κάποιος είναι ιστορικός στο επάγγελμα και θέλει να αντλήσει κάποια πληροφορία από το πρωτότυπο. Αν απλά ενδιαφέρεστε για το 1821 στα πλαίσια γενικών γνώσεων και όχι ως ιστορικός τότε καλύτερα διαβάστε κάτι άλλο. Ως εκ τούτου για το γενικό αναγνώστη (όπως είμαι εγώ) η βαθμολογία μου θα ήταν το πολύ 2 αστέρια.
Βέβαια από την άλλη πρέπει να πούμε ότι ασχέτως με το αν είναι η όχι ευκολοδιάβαστο το έργο αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία ενός μοναδικού ήρωα που χωρίς αυτόν, πιστεύω, ότι η επανάσταση θα είχε χαθεί πολύ νωρίς. Εξού και τα 4 αστέρια. Ενδεικτικά (α) η επιμονή του να πάνε κατευθείαν για Τρίπολη και στη συνέχεια η επιτυχία της εν λόγω εκστρατίας (β) η νίκη στα Δερβενάκια και (γ) ο χειρισμός του Ιμπραΐμ με τον τεράστιο τακτικό στρατό.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στο μεγάλο ήρωα για αυτά που πρόσφερε στην πατρίδα.