Dumanlı Təbriz

by Məmməd Səid Ordubadi, Aysel Məmmədova (Corrector), Rahilə Şamilqızı (Text design)

Aysel Məmmədova (Corrector)
Rahilə Şamilqızı (Text design)
Rafael Qasım (Cover design)
M.S.Ordubadi “Dumanlı Təbriz” əsəri ilə Azərbaycanda tarixi rоman janrının ilk gözəl
nümunəsini yaratmışdır. XX əsrin ilk inqilablar dövrünün mənzərəsini müəllif məhz bu
əsərində canlandırmışdır. Ümumiyyətlə, Şərq həyatı haqqında ilk həqiqi və dоlğun
təəssürat, bədii, əfsanəvi dоna bürünmüş zəngin, hərtərəfli məlumat bu əsərdə
vеrilmişdir.
M.S.Ordubadinin Cənubi Azərbaycandakı inqilabı təsvir edən “Dumanlı Təbriz”
romanı Səttar xan və Bağır xanın qəhrəmanlığından, eyni zamanda Cənubi
Azərbaycan inqilabçılarının öz ölkələrini İran mürtəceləri və xarici imperialistlərinin
zülmündən qurtarmaq üçün apardıqları mübarizədən bəhs edir.
Əsərin əsas mövzusu Məşrutə hərəkatıdır. Məşrutə hərəkatı XX əsrdə baş vermiş
azadlıq və demokratik inqilablar üçün ilk cığır açmışdı. Bu mənada Məşrutə
hərəkatını Yaxın və Orta Şərq ölkələrində keçən yüzillikdəki milli azadlıq və
demokratik hərəkatların “pioneri” adlandırmaq olar. 1905-1911-ci illərdə baş vermiş
Məşrutə hərəkatının məqsəd və məramı yolunda canlarını qurban verənlərin sayı
çoxdur. Əslində bu hərəkata pak vicdanla qoşulanlar, onu uğurlu qələbəyə çatdırmaq
istəyənlərin hamısı qəhrəmandır, tariximizdə və yaddaşımızda həmişəyaşar
insanlardır.

Genres: History

880 pages, Paperback

First published January 1, 1948

About the author

Şair Fəqir Ordubadinin oğludur. Fəqirin ailəsi həmişə çətinliklə dolanmışdır. Sonralar gözləri tutulmuş şairin ömrünün son günləri xüsusilə ağır ehtiyac içərisində keçmişdir. Atasının ölümündən sonra 7 yaşlı Məmmədi və bacısını bir müddət əmiləri saxlamış, lakin onun da imkanı olmadığından az sonra Ordubadi iş axtarmalı olmuşdur. O özünün ilk əmək fəaliyyəti haqqında belə yazır:

"Mən Karapet Babayevin fabrikinə girdiyim vaxt on dörd yaşım var idi. Bir il ipək mövsümünü ayda manat yarım maaşla işlədim. Mən bu mövsümün altı ayını çalışıb, altı ayını oxudum".

Ordubadi ilk təhsilini molla yanında, sonra isə Mirzə Baxşı adlı bir müəllimin məktəbində almışdır. Şeir və ədəbiyyat maraqlısı olan Mirzə Baxşı Ordubadinin istedadını və oxumağa böyük həvəsi olduğunu görərək ona daha artıq diqqət verir, hətta ondan təhsil haqqı da almır. Lakin əsil təhsilini Ordubadi dövrünün qabaqcıl maarifpərvərlərindən olan şair Məmməd Tağı Sidqinin açmış olduğu yeni tipli məktəbdə - üsuli-cədid məktəbində alır. Öz dövrunə görə geniş məlumat və dərin bilik sahibi olan Sidqi Ordubadinin müasir dünyəvi elmlərin əsaslarına yiyələnməsində, beynəlxalq ədəbi hadisələr, elm və mədəniyyət yenilikləri ilə tanış olmasında, onun demokratizm və maarifçilik ruhunda tərbiyə almasında mühüm rol oynamışdır.

Məktəbdən kənar vaxtlarını Ordubadi mədrəsəyə gedərək ərəb və fars dillərini, sərf-nəhv və məntiqi öyrənməyə sərf edirdi.

Dördsinifli şəhər məktəbini bitirdikdən sonra daha oxumağa imkanı olmayan Ordubadi biliyini şəxsi mütaliə yolu ilə artırmaqda davam etmiş, eyni zamanda fabrik və zavodlarda çalışaraq ailəsini dolandırmışdır. Əvvəllər siyasi şüuru aydın olmadığından o istismarı və onun səbəblərini hələ dərk etmirsə də, getdikcə istismarçı quruluşun bütün ağırlıqlarını öz üzərində hiss edərək etiraz səsini qaldırmağa başlayır. Bu barədə xatirələrində yazır:

"...Sağlam bədənim var idi, yorğunluq nə olduğunu bilmirdim. Hər kəsdən əvvəl işə gəlib, hər kəsdən də sonra gedirdim. Zavod sahibi Karapet Babayev də "sağ ol" deyə hey fəaliyyətimi tərifləyirdi. Mən də bundan xoşlanırdım, çünki istismarın və istismarçının nə olduğunu bilmirdim... Mən 1901-ci ildən Rzayevin zavodunda çalışırdım... Rzayev çox böyük istismarçı idi. İşi illik olduğundan bütün əziyyətlərə dözməyə məcbur olurduq... Bu barədə mən bir şeir də yazmışdım:

Qorxuruq küləkdən, qorxuruq yeldən,
Ruzumuz asılmış incə bir teldən.
İşə çağırırlar ulduz batmamış,
İşdən buraxmazlar şəhər yatmamış.

Sahibkarların zülm və haqsızlıqlarını fəhlələrə başa salıb etiraz çıxışları təşkil etdiyindən Ordubadi tez-tez işdən qovulur və yeni iş yeri axtarmağa məcbur olurdu. Bu vəziyyət 1907-ci ildə Culfaya köçdüyü zamana qədər davam edir. Culfaya köçməsinə isə onun ədəbi fəaliyyəti səbəb olur.

Reviews

[Mahdi Lotfi · Rating 3 out of 5]

تبریز مه آلود، رمان عاشقانه آذربایجانی است که توسط سعید اردوبادی نوشته شده است. داستان اصلی این رمان در تبریز، در شمال غرب ایران، و در طی انقلاب مشروطه در اوایل قرن بیستم اتفاق می افتد. عمده تمرکز کتاب شامل وقایع انقلاب مشروطه است و نه داستان اصلی. این رمان در اصل به آذربایجانی نوشته شده است و سپس دو بار به فارسی ترجمه شده یک بار توسط سعید منیری و پس از آن توسط رحیم ریسی نیا. در ترجمه ریسی نیا مترجم روایت داستان را با منابع معتبر تاریخی مقایسه کرده برخی از مطالب کتاب را مورد انتقاد قرار داده. به جز اغراق افراطی تاثیر انقلاب سرخ کمونیستی روسیه بقیه کتاب بیشتر با شواهد تاریخی برابری میکند.
.
اردوبادی همچنین تلاش و نقش معلم آمریکایی مدرسه مموریال تبریز، هوارد باسکرویل، در جنبش های آزادی بخش مردم آذربایجان ایران نادیده گرفته است. تبریز مه آلود اثر محمد سعید اردوبادی رمانی تاریخی است . این کتا ب با ترجمه زیبای سعید منیری از ترکی به فارسی برگردانده شده است . این اثر بیش از انکه جنبه رمانتیک داشته باشد دارای جنبه تاریخی است
.
. وقایع ان از سال های انقلاب مشروطه در تبریز حکایت دارد . مولف که خود یکی از آزادیخواهان بوده به خوبی از عهده توصیف و تعریف وقایع بر امده است او که با نام مستعار در انقلاب تبریز شرکت داشته نامش در میان کتابهای تاریخ دیده نمی شود . در پیشگفتار مترجم می خوانیم : اردوبادی در داستان تبریز مه الود علاوه بر اینکه عظمت انقلاب مشروطیت ایران را با عمق و وسعتش به خوانندگان القا کرده سیمای زشت و کریه دشمنان انقلاب را که در راس انان امثال محمد علی شاه قاجار ،میلر کنسول روسیه تزاری و فئودال ها و کلان سرمایه داران و عوامل سر سپرده انان قرار داشتند با همه رنگ و نیرنگهایشان به تصویر می کشد و نیز استراتژی متفاوت و تضاد فکری جناح های داخلی انقلاب را در اتخاذ روش و تاکتیک مبارزه با دشمنان مشروطیت و انتخاب راهی که باید انقلاب بپیماید به خوبی نشان می دهد همچنین انگیزه های اصلی فرصت طلبان را در اتخاذ مواضع طرفداری از انقلاب با دلیل و برهان توضیح می دهد این رمان چیزی جز بیان واقعی تاریخ نیست . با کمال تاسف به صفحاتی از تاریخ ایران بر می خوریم که عوام بی خبر از همه جا سران مشروطه را به تمسخر گرفته به انان به دیده تحقیر می نگرند .

[Tahmineh Baradaran · Rating 4 out of 5]

این کتاب سالها درکتابخانه من خاک میخورد تا نوبت خواندنش درایام ملال قرنطینه خانگی رسید.
رمان تاریخی دوجلدی و حدودهزارودویست صفحه ای که داستان آن در دوران مشروطیت تبریز آغاز و همزمان با پیروزی انقلاب بولشویکی روسیه پایان می پذیرد.داستان اززبان "ابوالحسن بیک " ، سوسیال دموکراتی روایت می شود که درهمه وقایع از دورونزدیک حضوردارد. داستانی طولانی ، با چاشنی چند رابطه عشقی ازنوع آنچه دراوایل قرن بیستم متداول بوده است .شرح خوبی از جغرافیا ی اذربایجان بویژه تبریز میدهد . نقطه پررنگ یا بقول معروف " گل درشت " کتاب ، بهادادن بیش ازاندازه به نقش سوسیال دموکراتهای روسی دروقایع مشروطه است . کتاب بابیانیه ای در مدح انقلاب اکتبر روسیه پایان می پذیرد که البته باتوجه به تاریخ نگارش وچاپ کتاب عجیب نیست . ترجمه خوبی دارد ، به ویژه درمورد اشعار ترکی به فارسی . لهجه ولحن گویش آذری مترجم دربعضی نقاط کتاب محسوس است که البته برای من دلنشین بود. کتابی خوش خوان ، علیرغم طولانی بودن و تجربه خوبی برای منِ علاقه مند به تاریخ مشروطیت وآذربایجان بود . فراغت ازافکاراین ایام ، سفر به تبریز صدسال پیش و درک مصایب نیاکانم در آذربایجان وتبریز پرآشوب ، قحطی زده وموردهجوم روسها که بسیارازمادربزرگ دراین باب شنیده بودم .

[Asad Asgari · Rating 4 out of 5]

تبریز مه آلود یک رمان تاریخی است که به روایت وقایع انقلاب مشروطه در تبریز پرداخته است. کتاب از کشش مناسبی برخوردار است و نویسنده ضمن آنکه حوادث پرهیجانی را برای مخاطب خود در نظر گرفته به نظر همواره سعی داشته به مهمترین وقایع تاریخی آن دوره بدون دست بردن در تاریخ و تحریف آن اشاره کند. از این نظر این کتاب می تواند اطلاعات زیادی از تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوران مشروطه، استثمار ایران توسط دیگر کشورها، فقر و ناآگاهی غالب مردم، فساد دستگاه حاکمه و ... به مخاطب عرضه کند. علی رغم تعداد صفحات نسبتاً بالای کتاب، اثر بی هیچ عنوان خسته کننده به نظر نمی رسد و شاید تم عاشقانه‌ای که نویسنده در آن گنجانده در ایجاد این حس بی اثر نبوده است هرچند گاهاً احساس می کردم که تدابیری که شخص اول داستان در هر رخدادی اتخاذ می کند اغراق آمیز بوده است. من کتاب را با ترجمه سعید منیری خواندم که ترجمه نسبتاً روانی بود. در کل از خواندن کتاب لذت بردم و تجربه ارزشمندی بود.

[Mahdi Lotfi · Rating 3 out of 5]

تبریز مه آلود، رمان عاشقانه آذربایجانی است که توسط سعید اردوبادی نوشته شده است. داستان اصلی این رمان در تبریز، در شمال غرب ایران، و در طی انقلاب مشروطه در اوایل قرن بیستم اتفاق می افتد. عمده تمرکز کتاب شامل وقایع انقلاب مشروطه است و نه داستان اصلی. این رمان در اصل به آذربایجانی نوشته شده است و سپس دو بار به فارسی ترجمه شده یک بار توسط سعید منیری و پس از آن توسط رحیم ریسی نیا. در ترجمه ریسی نیا مترجم روایت داستان را با منابع معتبر تاریخی مقایسه کرده برخی از مطالب کتاب را مورد انتقاد قرار داده. به جز اغراق افراطی تاثیر انقلاب سرخ کمونیستی روسیه بقیه کتاب بیشتر با شواهد تاریخی برابری میکند.

[Tahmineh · Rating 4 out of 5]

داستان تبریز مه آلود در بستر یک داستان عاشقانه تاریخی در تبریز از زمستان 1286 همزمان با انقلاب 1905 در روسیه آغاز می شود و تا انقلاب اکتبر 1917 و سرنگونی تزار نیکلای دوم به پایان می‌رسد.

اردوبادی حوادث و وقایع این سال ها در تبریز مه آلود را با ذکر روز و تاریخ آن نگاشته‌ و مترجم کتاب آن را با منابع معتبر تاریخی مقایسه کرده..
همچنین توصیفات زیبایی از تبریز و اطراف آن ، مهمان نوازی گرم و پرمحبت مردمان تبریز و رسومات آنها گفته...

از بزرگمردی های ستارخان و باقرخان و جان فشانی ها و از خودگذشتگی های مردان و زنان تبریز در جریان انقلاب مشروطه خواندیم.

از اینکه این قهرمانان در برابر ضد انقلابیون داخلی ، قشون شاهان و حکام مستبد و نیروهای روس و انگلیس مردانه ایستادگی و مقاومت کردند و از استقلال و آزادی خود دفاع کردند و در این راه قربانی های بی شماری دادند.

از اینکه دولت های استعمارگر روس و انگلیس چطور سال ها به سرنوشت مردم ایران چنگ انداخته و آن را در استعمار خود قرار داده اند و آنها را با شعارهایی مثل شرقی های وحشی ، بی تمدن و اخلالگر قلمداد می کردند خواندیم.

از همکاری روس و انگلیس و قرارداد 1907 و تقسیم ایران به مناطق تحت نفوذ خود و اینکه این دولت ها در تمام امور مملکت دخالت می کردند و از شاه تا تمام رجال مملکتی و حاکمان محلی گوش به فرمان آنها بودند.

از فساد و فسق و فجور شاهان تا جنایات و بی رحمی های روس و انگلیس و صمدخان و شجاع الدوله و سردار رشید و ... خواندیم.

در تمام این سالها تبریز چه روزهای تاریک و پرآشوب و مه آلودی را میگذروند
خواندن غارت و چپاول و جنایات حکام و روس ها در تبریز حالم رو دگرگون میکرد💔

[Haleh · Rating 5 out of 5]

*پیش گفتار کتاب را به هیچ عنوان قبل از اتمام کتاب نخونید که اسپویل بدی داره*
۴.۵
تبریز مه‌آلود کتاب خیلی خوبیه. ولی به نظر من می‌تونست یه شاهکار عالی باشه ولی نیست و من منتقد و یا کتابخون حرفه‌ای نیستم که بتونم بگم اگه در چه مواردی بیشتر پرداخته شده بود، تبدیل به شاهکار میشد. ولی واقعا فکر می‌کنم اونقدر پر محتوا بود و نویسنده‌‌ش هم اونقدر استعداد داشته که اگه بیشتر روش کار می‌کرد، یه شاهکار میشد.

تقریباً نصفه جلد اولش جذابیت کمتری داشت و طول کشید تا شخصیت ‌های اصلی داستان جان بگیرن و جذب کتاب بشم. و حتی چند بار فکر کردم رهاش کنم. از نیمه دوم جلد اول کم کم کتاب جذاب شد و جلد دوم دیگه واقعا با اشتیاق می‌خوندمش.
زمان داستان مربوط به حدود ۱۰۰ سال پیش زمان انقلاب مشروطه است و داستان از زبان فردی با نام مستعار ابوالحسن بیک که در جنبش ستار خان در تبریز مشاور و معاونش بوده و بعد از اینکه ستارخان تبریز را ترک می‌کنه، رهبری تشکیلات مخفی و مبارزان تبریز را بر عهده می‌گیره. چیزی که ابوالحسن بیک را از رهبرانی چون ستارخان و باقرخان متمایز می‌کنه، اینه که علاوه بر جسارت و شجاعت، خیلی با فکر سنجیده و برنامه ریزی شده جلو می‌ره و صفت بارزش کاردانی هست. البته نه اینکه هیچ خطایی هم نداشته باشه. ولی خب نشون میده که سنجیده عمل کردن چقدر مهمه و فقط شجاعت و جسارت همیشه کافی نیست. و ابوالحسن بیک با تصمیمات سنجیده کارای بزرگی کرده.

چیز دیگه ای که تو کتاب جلب توجه می‌کنه اینه که عامه مردم خیلی با باد همسو میشن و بسته به اینکه چه کسی در چه زمانی پیروز باشه، طرف اون را می‌گیرن.
و یه وقتهایی آدم فکر می‌کنه جانفشانی عده‌ای مبارز برای اکثریتی ترسو و قدرناشناس و نادان شاید کار خوبی هم نباشه.

مطلب دیگه ای که حائز توجهه اینه که اونایی در قدرت هستند، که در این زمان و مکان تاریخ این کتاب شامل حاکمان ایرانی، عوامل روسی، انگلیسی، آلمانی، آمریکایی در ایران، چقدر از اعتقادات مذهبی مردم سو استفاده می‌کنند و بواسطه این اعتقادات مذهبی فریبشون میدن تا سیاست‌های خودشون را پیش ببرن و مردم هم همیشه فریب می‌خورن.

نکته‌ی دیگه که قابل تأمله اینه که همزمان با این انقلاب مشروطه در ایران و تبریز، انقلابی هم در روسیه بر ضد تزار روس نیکلای دوم در جریان بوده، در این میان مجاهدان ایرانی و قفقازی بهم دیگه در جریان مبارزه با استبداد کمک می‌رسوندن.
وقتی در اواخر کتاب نیکلای دوم تزار روس سرنگون میشه، این مجاهدین برای روسیه چشم امیدبزرگی به آمدن لنین و بلشویک‌ها و حکومتی بر اساس افکار لنین دارن که حکومتی بر مبنای عدالت داشته باشن. و ما کم و بیش میدونیم (در مورد شوروی بهم کتاب معرفی کنید ) لنین با تشکیل شوروی کمونیستی بد فلاکتی به سر مردم اون منطقه آورد.
و این یه حس نومیدی تلخی در من به وجود میاد که اونهمه تلاش و مبارزه مجاهدان روسی و قفقازی در نهایت با سرنگونی حکومت تزاری نیکلای دوم به یه بدبختی دیگه با حکومت کمونیستی لنین در شوروی ختم شد. و یه جورایی میشه گفت هدر شد.
و باز حداقل خوبه ما در ایران با همه فراز و نشیب‌ها و بدبختی‌هایی که در تاریخ مملکتمون گریبان مردم ایران را گرفته، دچار فلاکت کمونیسم نشدیم و این یکی را دیگه تجربه نکردیم.

در آخرم به نظرم کتاب یهویی تموم شد.

ولی خوندنش توصیه میشه

[Hoora · Rating 4 out of 5]

داستان این کتاب که می توان آن را یک رمان تاریخی عاشقانه دانست، در طی یک دوره هفت ساله رخ می دهد.

جلد اول به قیام ستارخان و باقرخان و همراهی مردم و حوادث دوران مشروطه می پردازد.

جلد دوم زندگی روزمره شخصیت های اصلی داستان و فعالیت های انقلابی(شناسایی و حذف جاسوسان و خائنان، فراری دادن مبارزان و... )که انجام می دهند، بیان می شود.

کتاب علاوه بر اشاره به حوادث سیاسی اون دوران، روایت جالبی از حضور و فعالیت خارجی ها در تبریز و زندگی گروه های مختلف مردم نشان می دهد.

تبریز مه آلود، محمد سعید اردوبادی، رحیم رئیس نیا، انتشارات نگاه، چاپ پنجم 1395

شهریور 1399

[Reihaneh · Rating 3 out of 5]

ژانر کتاب، ژانر مورد علاقه من بود. رمان تاریخی! اما تا جایی که خبردار شدم، وقایع توصیف شده صددرصد مستند نیست.که برای من اونقدری مهم نبود! من از فضای رمان تاریخی به خاطر حسی که انگار تاریخ رو بصورت داستان مطالعه میکنی لذت میبرم وازین کتاب هم این لذت رو بردم. خیلی خوب فضای اجتماعی اون دوران از تاریخ ایران رو ترسیم کرد. شخصیت سازی ها کاملا واقعی بود تاجایی که من تصورم اینه که این افراد حقیقی بودند. ایراد بزرگی که به نوشتار وارده-با توجه به شهرت رمان به رمان عاشقانه تاریخی!-، کم‌توجهی به جزییات احساسی و درونی شخصیت‌هاست. این میتونه به دلیل نوع روایتگری داستان باشه که بین اول شخص و سوم شخص ابجکتیو(عینی) در تناوبه و باعث میشه نویسنده اجازه سخن گفتن از درونیات شخصیت‌ها رو نداشته باشه و صرفا به توصیف رفتار و وجهه بیرونیشون بسنده کنه. در نهایت خوندن این کتابو توصیه میکنم :)

[Pərviz Əlyaroğlu · Rating 5 out of 5]

Məmməd Səid Ordubadi qələmi ilə ilk tanışlığa iri həcmli əsərlə başlamaqdan nə qədər ehtiyat etsəm də yaddaqalan bir tanışlıq oldu. İran həyatı, 20ci əsrin əvvəllərində İran və dünya siyasi durumu, inqilab, insanların yaşayışı ilə tanış olmaq üçün mükəmməl əsər. Kitab İran ilə tanışlıq, Azərbaycanın o övrdəki vəziyyəti haqqında əvəzolunmaz vasitədir. Bir-birindən maraqlı fəlsəfi fikirləri ilə Ordubadi oxucunu cəlb edir, din haqqında gözəl izahlar verir, sevgi hisslərini təsvir edir. Həmin dövrün ictimai siyasi vəziyyətini oxucuya çatdırır, Rusiya mənafeyini, İngiltərə, Almaniya, Osmanlı kimi böyük dövlətlərin İranda birləşən mövqeləri çox gözəl izah edilir. Bir sözlə kitabda hər şeydən bir az olduğunu demək olar. Tarix, siyasi roman oxumağı sevənlər sevərək oxuyacaq.

[Nil Azim · Rating 4 out of 5]

Nə qədər qəribə səslənsə də tarixi romanlara tarix kitablarından daha çox inanıram. Çünki burda daha çox araşdırılmış detallar, sənəd nümunələri, oxucunun daha çox maraqlanıb öyrənməsi üçün mühim tarixi anlar var. Həm də tarixin səhifələrini görən 1insanın xatiratı o dövrün daha real təəssüratını yaradır nəyinki, tarixin siyasi mövqeyinə uyğun olaraq aktlaşdırılmış bir xranalogiya.

Evimizdə Ordubadinin "Qılın və qələm" kiabını daima kitab rəfində görsəm də yaradıcılı ilə tanışlığım bu günə təsadüf etdi. Mart ayı boyunca birlikdə tarixin qanlı səhifələrinə səfər etdik. Qəribədir, məktəb tarix dərslərində cənub qonşumuzun tarixinə nə qədər az yer verildiyini xatırladım.

Maraqlı romandır, bədii dili çox qarışıq gəldi mənə. Roman bir casusun xatirat dəftəri üzərindən oxucuya təqdim olunur, qəhrəmanın öz dilindən. 1905-1917-ci illər Təbriz inqilabından bəhs edir.

[Omid Rezaee · Rating 4 out of 5]

تبریز مه‌آلود / ترجمه رحیم رئیس‌نیا / نشر نگاه
داستان که از زبان اول شخص روایت می‌شود (اما گاهی راوی تا حد دانای کل پیش می‌رود) با تحولات تبریز از زمان قیام ستارخان (و باقر خان) علیه محمدعلی شاه در زمان استبداد صغیر (حدود ۱۹۰۸) آغاز تا انقلاب اکتبر در روسیه (۱۹۱۷) پیش می‌رود.
راوی که از انقلابیون تبریز است، در اردوی ستارخان می‌جنگد و بعدها در سازماندهی مقاومت زیرزمینی علیه حاکمان تحمیلی آذربایجان و وابستگان تزار روسیه نقش مهمی دارد.
تحولات سیاسی و اجتماعی در کنار داستان‌های عاشقانه راوی، که از خودش تصویری جنتلمن، فرنگی‌مآب و محبوب زنان ارائه می‌دهد، روایت می‌شوند.
راوی ضمن این که وقایع آذربایجان را کم‌وبیش با دقت و جزئیات ارائه می‌دهد، عقاید و باورهای سیاسی و اجتماعی و تحلیل‌های خودش را هم در متن می‌گنجاند. یک سوسیالیست کلاسیک قرن بیستمی‌ است که تحولات را با نگاه طبقاتی تحلیل می‌کند.
به وضوح منتقد دین و مذهب است، اسلام را مانع توسعه و پیشرفت ایران و آذربایجان می‌بیند و مذهب را وسیله‌ای در اختیار حاکمان برای مقابله با فرودستان توصیف می‌کند.

در ترجمه نقش نگاه تحلیل‌های انتقادی راوی از مذهب به‌شکلی ناشیانه و گل‌درشت حذف شده.
بدون مقایسه با نسخه‌های دیگر هم قابل تشخیص است که فصل‌هایی از کتاب به طور کامل حذف شده (از جمله فصل‌هایی در نقد انجمن اسلامیه تبریز که در جبهه محمدعلی شاه و روس‌ها می‌جنگید، همین‌طور فصل یا فصل‌هایی از تسویه‌حساب انقلابیون با مذهبی‌ها). با حذف این بخش‌ها یک‌دستی و همبستگی متن دچار مشکل شده و خواننده ناآگاه به جزئیات تحولات آذربایجان دچار سردرگمی می‌شود.

درباره هم‌خوانی داستان با واقعیت:
روند کلی داستان با وقایع آن سال‌ها همخوانی دارد. اما در جزئیات نویسنده مثلا در ذکر اسامی اشخاص یا تاریخ‌ها اشتباهاتی دارد که مترجم بیشتر آن‌ها را تصحیح کرده. مترجم همین‌طور تلاش کرده برخی از وقایع و رویدادها و شخصیت‌ها را در پانویس‌ها شرح و بسط دهد تا مخاطب ناآشنا با وقایع آذربایجان سردرگم نشود.
راوی برای خودش - که هویتش را در آخرین صفحه کتاب افشا می‌کند - نقشی بسیار فراتر از یک مبارز انقلابی در وقایع تبریز و به‌خصوص مقاومت زیرزمینی قائل می‌شود، انگار بدون او هیچ کدام از اقدامات مشروطه‌خواهان تبریز به نتیجه نمی‌رسید.

از نظر تحلیلی، راویِ سوسیالیست به وضوح طرف بلشویک‌ها را گرفته و منتقد بازاری‌های مشروطه‌چی است. نقش جنبش ۱۹۰۵ روسیه در وقایع ایران را بیش از پیش پررنگ کرده و همین‌طور به مبارزان قفقازی که به تبریز آمده بودند بیش از واقعیت بها داده و همراهان آمریکایی مشروطه‌خواهانِ تبریز را تا حدود زیادی حذف کرده.

نشر نگاه حتی در چاپ ششم نتوانسته اشتباه‌های چاپی و املایی را تصحیح کند. پانویس‌های هر دو جلد در پایان جلد دوم آمده که خودش به اندازه کافی خواندن کتاب را سخت می‌کند. از میانه جلد دوم شماره پانویس‌ها با محتوا هم‌خوانی ندارد (انگار چند پانویس عمدا یا سهوا حذف شده‌اند).
اهمیت پانویس‌ها در این است که توضیحات معنی‌دار و گاه ضروری به متن داستان اضافه می‌کنند.

در مجموع یک روایت تاریخی و دراماتیک درخشان از دورانی عجیب و درتلاطم در آذربایجان.

[Elnaz · Rating 5 out of 5]

بسیار جالب. از دست ندهید.

[Mehrzad · Rating 5 out of 5]

قوجامان تبریز. یارالی تبریز.
تبریز و اذربایجان همیشه در خط مقدم تمام نهضتهای ترقی خواه و ازادی خواه ایران زمین بوده و خواهد بود. با تمام بی انصافی ها و بی وفایی های دیگران در حق مردم تورک این دیار تبریزی ها و اذربایجانی ها همیشه در راه ایران جانبازی کرده اند. تبریز مه الود داستانی با نگاهی متفاوت به یکی از این جانبازی ها و فداکاری های ملت قهرمان تورک اذربایجان و تبریز است. تبریز مه الود (دومانلی تبریز) کتابی است که تمام عاشقان ایران عزیز باید بخوانند.

[Reza]

What really happened during the constitutional revolution of Iran? What a major role played Tabriz during this era! Heydar amoghlu, Sattar khan, Bagher khan, who were these brave men? Why should one call Azerbaijan as the head of Iran? I am really interested in devouring this book to get a realistic view on all of aforementioned comments and so many others...

[منوچهر محور · Rating 1 out of 5]

مفت نمی‌ارزید؛ نه از نظر تاریخی سندیت دارد و نه به عنوان رمان، ارزش ادبی. مقداری داستان عاشقانه هم در آن گنجانده شده، برای جلب مخاطب بیشتر. از خودمحوری هم که کم نگذاشته است...۰

[Ayvaz Akbarian · Rating 5 out of 5]

کتاب با ژانر تاریخی و درام و عاشقانه می باشد که در درجه اول از لحاظ تاریخی بودن اهمیت دارد وسلطه دولت استثمارگر ، خونخوار، ویرانگر و کثافت روسیه را به تصویر می کشد. تصویری که در آن هویت آذربایجان تحت این سلطه و ضعف قدرت مرکزی در حال نابودی است. هرچندی در بعضی موارد
وجود برخی رفتارها مانند مهمانی هایی شبیه اروپاییان و برخی موارد اندک دور از شرایط زندگی آنزمان مردم می نماید ولی در کل کتاب فوق العاده ای است برای کسانی که به تاریخ آذربایجان علاقه مند هستند.

[Pouya · Rating 3 out of 5]

رمانی درباره وقایع تبریز در دوران مشروطیت تا انقلاب روسیه ار نویسنده اهل جمهوری آذربایجان ، سبک نوشتاری رمان مثل پاورقی های مطبوعاتی است کشش دارد و جذب میکند اما نثر فوق العاده و .... ندارد . از لحاظ تاریخی نیز ایرادات و اشتباهاتی دارد که در پاورقی های رحیم رئیس نیا به تطابق وقایع تاریخی با کتب مهم انقلاب مشروطه مثل : مشروطه کسروی یا کتابهای طاهرزاده بهزاد که او نیز مانند کسروی در وقایع حضور داشته پرداخته است

[Gh.Salehi · Rating 4 out of 5]

1520 pages

[Roxana · Rating 5 out of 5]

جز بهترین کتابهایی بود که تا حالا خوندم

[Seyed · Rating 3 out of 5]

به نظر ميرسه كه اين كتاب بيان خاطرات خودِ اردوبادي باشه٠ جالب اينه كه كتاب ترجمه شده (از چه زبوني مطمئن نيستم! شايد تُركي)٠ ولي بطور كلي، كتاب بدي نيست به خوندنش ميارزه٠ به خصوص ميشه مطالبش رو با مشروطيت كسروي هم مقايسه كرد كه عموما مطابقت ميكنن٠

[Mehrdad · Rating 5 out of 5]

کتاب بسیار ارزنده ای است و قصد دارم در اولین فرصت منبع اصلی آنرا نیز مطالعه کنم.