«Ονόμασα την αφήγησή μου μυθιστορία γιατί γράφοντας κατάλαβα ότι η ανάπλαση των περασμένων δεν στηρίζεται μόνο στη μνήμη, μα και στη φαντασία, μια φαντασία ενεργή, που μπορεί να ανασκαλεύει τα συναισθήματα χωρίς όμως να ψεύδεται για τα γεγονότα».
Ο Απόστολος Δοξιάδης εξιστορεί τη ζωή του από τα πρώτα παιδικά χρόνια μέχρι την ενηλικίωση. Στο επίκεντρο της αφήγησης βάζει την πολιτική, την παρατήρηση, το βίωμα και αργότερα την πράξη. Σε ένα περιβάλλον που συνεχώς αλλάζει προς το χειρότερο, ένα παιδί προσπαθεί να καταλάβει αυτό που οι μεγάλοι γύρω του βιώνουν ως μια άστατη κοινοβουλευτική δημοκρατία, διαμορφώνοντας τον χαρακτήρα και τις ιδέες του σε συνεχή διάδραση με τα γεγονότα. Το πραξικόπημα του Απριλίου του 1967 φέρνει δραματικές αλλαγές στον τόπο αλλά και στην οικογένεια του αφηγητή. Η κορύφωση του φοιτητικού κινήματος τον βρίσκει ενεργό στην αντίσταση κατά της δικτατορίας, σε μια Αριστερά με μεγαλεπήβολα οράματα και ατέλειωτες έριδες, δοσμένο σε έναν αγώνα που άλλοτε φαίνεται συγκλονιστικός και άλλοτε χωρίς ελπίδα, αλλά συνεχώς αναγκαίος και επικίνδυνος.
Ο Απόστολος Δοξιάδης (English: Apostolos Doxiadis) γεννήθηκε το 1953 στο Μπισμπέιν της Αυστραλίας, αλλά μεγάλωσε και ζει στην Αθήνα. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών έγινε δεκτός στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης για να σπουδάσει μαθηματικά, ενώ συνέχισε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στα εφαρμοσμένα μαθηματικά στην Ecole Pratique des Hautes Etudes στο Παρίσι. Ο Απόστολος Δοξιάδης έχει γράψει 4 μυθιστορήματα, "Βίος παράλληλος", "Τα τρία ανθρωπάκια", "", και πιό πρόσφατα το μυθιστόρημα Ο θείος Πέτρος και η εικασία του Γκόλντμπαχ το οποίο κυκλοφόρησε στην Αγγλία και στην Αμερική, σε μετάφραση του συγγραφέα, και επίσης έχει μεταφραστεί σε 22 συνολικά γλώσσες. Το 2008 μαζί με τον καθηγητή Χρίστο Παπαδημητρίου εξέδωσε το εικονογραφημένο μυθιστόρημα Logicomix που έχει λάβει αρκετές διεθνείς διακρίσεις. 'Εχει ασχοληθεί επίσης με τον κινηματογράφο και το θέατρο.
Άργησε πολύ αυτή η κριτική, αλλά ήθελα να γράψω μια πρόταση (ή και δύο) για αυτό το βιβλίο από την ώρα που το τέλειωσα (και πιο πριν). Γιατί όσο προχωρούσα τον Ερασιτέχνη Επαναστάτη, τόσο πιο έντονα αισθανόμουν ότι ερχόμουν σε επαφή με κάτι γνώριμο, κάτι σαν λογοτεχνικό déjà vu. Φλας μπακ 17-18 χρόνια πριν, λοιπόν, και στο πρώτο βιβλίο χωρίς εικόνες που διάβασα ποτέ: τα "Γενέθλια". Εκείνο το βιβλίο το είχα λατρέψει τότε, το είχα διαβάσει έκπληκτη καμιά δεκαριά φορές για να χωνέψω ότι υπήρξε Δικτατορία στην Ελλάδα, ότι κράτησε επτά ολόκληρα χρόνια, ότι οι γονείς μου ήταν μικρά παιδιά κατά τη διάρκειά της ή ότι οι άνθρωποι δεν πέρασαν επτά χρόνια στο Πολυτεχνείο αλλά μάλλον στα βολικά σαλονάκια τους, λέγοντας ανέκδοτα για τη Χούντα. Και πάμε χωρίς πολλά πολλά στο σήμερα: ο Ερασιτέχνης Επαναστάτης έρχεται κατά ένα μυστήριο τρόπο να συμπληρώσει μέσα μου αυτό το βιβλίο (τουλάχιστον σε λογοτεχνικό επίπεδο). Η αφήγηση ξεκινά λίγο πιο πριν, στις αρχές της δεκαετίας του '60, και προχωρά μέχρι το τέλος της Επταετίας. Και στις δύο περιπτώσεις όμως, η ιστορία παρουσιάζεται υπό το πρίσμα ενός ατόμου, το οποίο μάλιστα βιώνει τη Δικτατορία αρχικά σαν παιδί, στη συνέχεια σαν έφηβος/ενήλικας. Κι αν τα Γενέθλια είναι ένα βιβλίο γραμμένο για να "μπάσει" τα παιδιά με ήπιο τρόπο σε ένα κομμάτι της νεοελληνικής ιστορίας που ακόμα προκαλεί μίση και πάθη, ο Ερασιτέχνης Επαναστάτης είναι (για μένα τουλάχιστον) ένα βιβλίο ΚΑΙ για παιδιά: για την ακρίβεια, είναι ένα απίστευτα προσπελάσιμο, ευκολοδιάβαστο πολιτικό εγχειρίδιο, όμοιο με αυτό που περιγράφει ο συγγραφέας στην αρχή του βιβλίου του. Ταυτόχρονα, η δομή του είναι (όπως έχει γραφτεί ήδη) αυτή ενός Bildungsroman, καθώς αφηγείται την ιστορία της πολιτικής ενηλικίωσης του συγγραφέα της. Και το κάνει μέσα από κείμενα, τραγούδια, εικόνες της εποχής (μοιάζει λίγο σε αυτό με τη Μυστηριώδη φλόγα της βασίλισσας Λοάνα, αν και αυτό είναι καθαρά υποκειμενικό και το ξέρω) - καθώς και μέσα από τους υπαρκτούς ανθρώπους που παρελαύνουν μέσα στις σελίδες του, με τα πραγματικά τους ονόματα και (στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό) τα πραγματικά τους λόγια. Αυτό δε σημαίνει ότι αφηγείται την ιστορία "αντικειμενικά" (pun intended) - στο κάτω κάτω, το βιβλίο περιγράφεται ως "μυθιστορία", και δη "προσωπική". Αλλά δίνει σίγουρα μια αίσθηση της εποχής, όπως τη βίωναν άτομα με το υπόβαθρο του συγγραφέα. Δε μπόρεσα να μη συγκινηθώ, όταν έπεσα στις αναφορές στο Δάσκαλό μας, τον κύριο Τσακυράκη - τον άνθρωπο που απέφευγε κάθε συζήτηση για την περίοδο με ένα ανυπόμονο κούνημα του χεριού του, σαν όλα αυτά να μην είχαν καμία σημασία. Και δε θα μπορούσα να μην πω ότι αυτό είναι μάλλον το καλύτερο *ελληνικό* βιβλίο που διάβασα τον τελευταίο χρόνο (ή και παραπάνω). Αφήγηση ρέουσα, διακριτικό χιούμορ, στέρεη δομή, απουσία μανιέρας - δε χρειάζεται κάτι παραπάνω, αλήθεια. Για να μη γράφω άλλα (και επειδή αυτό το βιβλίο έχει αναλυθεί και θα αναλυθεί από πολύ ειδικότερους), κάντε ένα δώρο στον εαυτό σας και, αν έχετε μία μόνο επιλογή από το ράφι "Νεοελληνική Λογοτεχνία", ας είναι αυτή.
Τα πέντε αστεράκια είναι πολύ λίγα. Η ιστορία της επταετίας από κάποιον που την έζησε με γλώσσα ζωντανή και σύγχρονη. Ταλέντο στην αφήγηση, ψύχραιμη ματιά και ευγένεια.
Μυθιστορία τιτλοφορεί ο Απόστολος Δοξιάδης την κατάθεση αναμνήσεων και συναισθημάτων της πολιτικής του συνειδητοποίησης από την παιδική ηλικία μέχρι την πτώση της χούντας το καλοκαίρι του 1974. Και αυτό γιατί, πολύ ορθά, γνωρίζοντας εκ των υστέρων την εξέλιξη της Ιστορίας, είναι πολλές φορές παραπλανητικό (και άδικο) να εξηγείς συναισθήματα και συμπεριφορές πρότερων χρόνων και καταστάσεων. Και μάλιστα καταστάσεων φόβου, πολιτικής σύγχυσης και οικογενειακών ιστοριών που τόσο έντονα αφήνουν αποτυπώματα σε έναν έφηβο.
Το βιβλίο είναι μια απρόσκοπτη κλωστή-σταυροβελονιά της νεότερης πολιτικής Ιστορίας με τα προσωπικά βιώματα του συγγραφέα γραμμένο σε ένα ρέοντα, γάργαρο χείμαρρο χιλίων σελίδων.
Υπάρχουν διαολεμένες διασκεδαστικές ιστορίες όπως "αντικειμενικά" η επαφή του με το αχτίφ (συγκέντρωση κομματικού πυρήνα) του ΚΚΕ Εσωτερικού στη Βοστόνη, έξοχα αναλυμένες συναρπαστικές ιστορίες όπως η προσκόλλησή του στον μετεφηβικό ιδεασμό του πως δρούσε ως διπλός πράκτορας καθώς η διάσταση της μαθηματικής προσέγγισης της κομμουνιστικής θεωρίας από την πράξη διαρκώς φύτρωνε μέσα του τα ζιζάνια της αμφιβολίας, ιστορίες που γνήσια συγκινούν όπως η περιπέτεια με μια φίλη του που χρησιμοποίησε ως ταχυδρόμο παράνομου υλικού στην Ελλάδα, ιστορίες που πάλλονται από το πνεύμα μιας όχι και τόσο μακρινής Ελλάδας φοβισμένης και μοιρολατρικά παραδομένης στο θεριό της ανελευθερίας, ιστορίες γεμάτες σφύζοντα νεανικά πρόσωπα.
Η πικρή διαπίστωση πως η Αντίσταση στην χούντα ήταν έργο λίγων-ελαχίστων σε σχέση με αυτούς που την ιδιοποιήθηκαν μετά γλυκαίνει με τη νοσταλγία της νιότης και της αίσθησής της πως ο κόσμος μπορεί να αλλάξει.
Επειδή αρέσκομαι στα δύσκολα, τα χωρία του βιβλίου που ο Δοξιάδης προσπαθεί με τις αρχές, τις συνθήκες και τα αξιώματα της μαθηματικής επιστήμης να ξεδιαλύνει μέσα του την μαρξιστική και λενινιστική θεωρία και πράξη, τα βρήκα αφάνταστα ιντριγκαδόρικα.
Μακάρι το βιβλίο να έπεφτε στα χέρια των millenials και να άκουγα μετά την άποψή τους σε μια κουβέντα. Το χρωστάμε στην προσωπική μας μυθιστορία.
Μου αρέσουν αυτου του είδους τα βιβλία, ιστορικά, αλλά από ανθρώπους που ζούσαν την εποχή που περιγράφουν από πρώτο χέρι. Γιατί κάπως έτσι μαθαίνεις την ιστορία καλύτερα. Από τα διαφορετικά βιωματα και οπτικές γωνίες. Δύο λέξεις μου έχουν μείνει έντονα από τις 1000 και σελιδες, Εαυτουλης και αντικειμενικα. Κάπως έτσι περιγράφει ο Δοξιαδης την ιστορία του στα χρόνια της Χούντας και την θητεία του στο ΚΚΕ εσωτερικού. Το μόνο που ήθελε ο Δοξιάδης είναι να πέσει η Χούντα και να πάρει μέρος σε δράσεις εναντίον της. Κάπως έτσι ξεκινά το ταξίδι του με τον αριστερό χωρό.
Νιώθω σαν να έζησα και εγώ λίγο εκείνη την εποχή μέσα από το βιβλίο του. Σημαντικό να στο προσφέρει αυτό ένας συγγραφέας.
Τι βιβλίο... Οι χίλιες τόσες σελίδες του φεύγουν τρέχοντας. Πιστεύω ότι οι περισσότεροι από εμάς που είχαμε μια πορεία στην αριστερά θα αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας. Τις αναζητήσεις, τις απογοητεύσεις, την αποστασιοποίηση. Καταφέρνει ο συγγραφέας να τα διηγείται με την τόυε ματιά και μόνο αργότερα να βάζει τις καινούργιες του εκτιμήσεις ΄. Και το καταφέρνει πολύ καλά.
Ο Απόστολος Δοξιάδης έγραψε ένα από τα καλύτερα ελληνικά πολιτικά βιβλία όλων των εποχών. Ένα βιβλίο αυτοβιογραφικό, αλλά -όπως πολλάκις τονίζει ο συγγραφέας- αναφερόμενο μόνο στο πολιτικό κομμάτι της ζωής του.
Το "πολιτικό" αυτό νήμα αρχίζει από το νηπιαγωγείο κιόλας, όταν πρωτακούει τη λέξη "ΕΔΑ" και συνεχίζεται με τα πρώτα αναγνώσματα και τις γελοιογραφίες που άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στο παιδικό μυαλό του. Στη συνέχεια παρακολουθούμε την εξέλιξη της πολιτικής του σκέψης ταυτόχρονα με τους βασικούς σταθμούς της ζωής του. Στο παρασκήνιο, εξελίσσονται οι ταραχώδεις δεκαετίες του '50 και του '60 που κορυφώνονται με την επταετία της Χούντας που είναι και το βασικό κομμάτι του βιβλίου.
Ο Δοξιάδης -μέσω της προσωπικής του ιστορίας- καταρρίπτει πολλά από τα ταμπού της μεταπολίτευσης και αρνείται να κάνει μία μονόπλευρη, στρατευμένη και μονολιθική διήγηση των συμβάντων. Αντίθετα, μας εξηγεί αναλυτικά τα άτομα που τον επηρέασαν και τη διαδρομ�� που ακολούθησε η (μαθηματική) σκέψη του. Ορίζει, δε, με τον καλύτερο τρόπο την ιδέα του κεντρώου πολιτικού χώρου στον οποίο ανήκει (κάτι που φαίνεται και από τις εύστοχες σημερινές πολιτικές του παρεμβάσεις). Προσεγγίζει όλα τα συμβάντα με ένα γράψιμο απλό και κατανοητό που διευκολύνει την ανάγνωση ενός μεγάλου σε μέγεθος βιβλίου.
Ο αναγνώστης του έργου αυτού καταλήγει όχι μόνο σοφότερος πολιτικά, αλλά και κάτι απείρως πιο ουσιαστικό: λιγότερο φανατισμένος.
"Αυτό ακριβώς προσέφερε μία μετωπική οργάνωση: ένα πλαίσιο που μπορούσε να χωρέσει πολύ περισσότερους απ'όσους ένα κομμουνιστικό κόμμα. Γιατί ολοφάνερα οι φοιτητές που ήταν κατά της Χούντας ήταν πολύ περισσότεροι απ'όσους ήταν κομμουνιστές. Όμως, χωρίς μία μετωπική οργάνωση που θα τους καθοδηγούσε, το Κόμμα όλους αυτούς δεν θα είχε ελπίδα να τους προσεγγίσει"
Πολύ όμορφη αφήγηση με φοβερή γραφή μιας περιόδου δύσκολης για την ελληνική ιστορία, ιδωμένη από τα μάτια ενός εφήβου, με το κατάλληλο φιλτράρισμα του ενήλικα πια συγγραφέα. Αν κάτι θα χαρακτήριζα αρνητικό είναι ίσως οι χίλιες και πλέον σελίδες, αλλά με τον τρόπο αυτό μας φέρνει πιο κοντά στην προσέγγισή του στην καθημερινότητα αλλά και στην ιστορικότητα των στιγμών
Ίσως θα είναι από τα λίγα βιβλία που γράφτηκαν για εκείνη την σκοτεινή περίοδο της δικτάτοριας με αυτογνωσία χωρίς ψέμματα. Δεν ξέρω τι να πρωτοπώ για αυτό το βιβλίο απλά όταν το έπιανα στα χέρια μου δεν μπορούσα να το αφήσω. Δεν κουραζομουν ασχεδον καθόλου να το διαβάζω. Γενικά πιστεύω δεν είχε σχεδόν καθόλου κοιλιά σε καμία από τις 1000 σελίδες του που αν γινόταν ο Δοξιάδης να γράψει και άλλα βιβλία για αυτή την περίοδο θα τα διάβαζα όλα. Έβαλα 5/5 μόνο και μόνο ότι δεν θα ξανά υπάρξουν τέτοια βιβλία για μια περίοδος γεμάτη ανακρίβειες. Το βιβλίο παρουσίαζει την ζωή του Απόστολου από μικρό έως το τέλος της επταετίας που σπούδαζε τι έκανε αλλά όλα με κεντρικό θέμα την χούντα και τον αγώνα που έκανε για να την ρίξει. Εγώ έχω κρατήσει 2 φράσεις - λέξεις που αναφέρει χωρίς να μακρυγορω ένα είναι ο εαυτούλης που όλοι κάνουμε τα πάντα για να καλοπερναει αυτός και δεύτερον είναι ο μικρός Φιλμπυ ο διπλός πράκτορας της ΕΣΣΔ κατά την διάρκεια του ψυχρού πολέμου. Η μυθιστορία άκρως μεθυστική και η ζωή του απίστευτη έχω να πω με αυτά που πέρασε στα φοιτητικά του χρόνια. Θα σας πρότεινα να πάτε και να αγοράσετε αυτό το βιβλίο με κλειστά τα μάτια χωρίς 2η σκέψη καθώς ακόμη και οι άσχετοι με την πολιτική θα το λατρέψουν και ειδικά αυτή που έχουν αντίθετη πολιτική ιδεολογία. Ειδικά οι τελευταίοι δεν θα το μετανιώσετε που θα το διαβάσετε. Καλό διάβασμα στους αναγνώστες 5/5⭐
Η περίοδος της Χούντας μέσα από τα μάτια του συγγραφέα. Εξαιρετικά ενδιαφέρον και καλογραμμένο (χρήζει βελτιώσεων), βαθιά πολιτικό βιβλίο το οποίο προβληματίζει τον αναγνώστη θέλοντας και μη.
Προσωπικά ο Δοξιάδης μου είναι αντιπαθής (όπως τον έχω γνωρίσει από το δημόσιο λόγο του), αλλά σαν συγγραφέας είναι εξαιρετικός και σε αυτό το βιβλίο για ακόμη μια φορά ξυπνάει συναισθήματα και σε βάζει να αναζητήσεις πρόσωπα και καταστάσεις τις εποχής, να μάθεις περισσότερα για τα γεγονότα. Αυτό είναι και η τεράστια επιτυχία του σε όλα τα βιβλία.
Δεύτερη ανάγνωση. Γιατί ο 20ός αιώνας στην Ελλάδα και ειδικότερα το δεύτερο μισό του, για τους Έλληνες στο εσωτερικό και το εξωτερικό ήταν σχολείο Δημοκρατίας. Ο συγγραφέας αυτοβιογραφούμενος, μέσα απ' τη διαδικασία της χρονολογικής και πολιτικής ενηλικίωσης του μας δίνει την Ιστορία των αριστερών κινημάτων, των διασπάσεων και της εξέλιξης τους μέσα στις δεκαετίες '50 και εξής. Με γνωστά ονόματα της Πολιτικής και της Διανόησης στην Ελλάδας και του εξωτερικού, ξεδιπλώνεται όλη η "επαναστατική" ζύμωση των ταραγμένων δεκαετιών που δοκίμασαν την Ελληνική Δημοκρατία και το φρόνημα των Ελλήνων.
Συναρπαστική και καλογραμμένη αφήγηση μεν, φλύαρη δε - ο κος. Δοξιάδης θα μπορούσε ανετότατα να συμπηκνώσει το βιβλίο στο μισό ή ακόμα και στο ένα τρίτο του μεγέθους του (τα κεντρικά διδάγματα, όπως τα εξέλαβα εγώ τουλάχιστον, θα μπορούσαν επίσης να αναπτυχθούν ικανοποιητικά σε ένα essay).
That said, με συγκίνησε η ειλικρίνεια του συγγραφέα, και με εντυπωσίασε η λογική και αιχμηρή ανάλυσή του στα διάφορα θέματα που αναπτύσει.
Παρ' όλο τον όγκο του είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί. Διηγείται τα γεγονότα μέσα από τα μάτια του έφηβου της εποχής, σύμφωνα με τα βιώματα του και τις δικές του προσλαμβάνουσες. Μας δίνει πολλές πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας της αριστεράς μέσα από την προσωπική του επαφή με τον χώρο, αλλά και την διαδρομή της χούντας με πολύ ειλικρινή (θεωρώ) ματιά. Εξαιρετικό!
Συναισθηματικό, συγκινητικό, ιστορικό, υποκειμενικό, ανθρώπινο! Πολλά πράγματα και καταστάσεις που αγνοούσα, πλέον μπορώ να έχω μία εικόνα. Ίσως γιατί ανήκω στη γενιά που οι μεγαλύτεροι θέλοντας να αφήσουν πίσω το παρελθόν και ό,τι δημιουργούσε διχόνοια, επέλεξαν να μην τα πολυσυζητάνε. Όπως βέβαια και τα σχολικά βιβλία.
Τι να πει κανείς γι αυτό το βιβλίο...ένα σύγχρονο αριστούργημα. Το πολιτικό και το προσωπικό συνδυάζονται και αλληλοσυμπληρώνονται με αριστοτεχνικό τρόπο. Ένα βιβλίο όχι μόνο για όσους ενδιαφέρονται για τη σύγχρονη ιστορία της χώρας, με γλώσσα άμεση, μοντέρνα, δεξιοτεχνική, αλλά και συγκινητικό, με προσωπικό χαρακτήρα, και στοιχεία ψυχαναλυτικά και βαθιά εξομολογητικά...
Εξαιρετικό βιβλίο που παρουσιάζει μέσα από τα μάτια ενός εφήβου τα δύσκολα χρόνια μετά τον εμφύλιο και μέχρι την μεταπολίτευση. Οι αγώνες, οι ιδέες, τα οράματα μιας ανήσυχης γενιάς. Must read!