A Time in Xanadu

by Lars Gustafsson, John Irons (Translator)

“Lars Gustafsson has an uncompromising vision of the utter complexity of modern life.”— The New York Times Book Review "Gustafsson's A Time in Xanadu , his third translated collection of poems, manages to be personal and quirky while also deeply philosophical." — ForeWord " Few poets today can so easily without overwriting bridge 'centuries and minutes,' to use the title of one of Gustafson's poems."— Harvard Review From the moment it begins, Lars Gustafsson’s A Time in Xanadu throws open questions of geography and narration. Where are we? How do we know? Throughout the book, the speaker’s voice proves a powerful one as it muses on questions of travel, war, philosophy, and thought itself. The language of Gustafsson’s poems is sparse, and his lines are compact and taut. But beneath the neat surfaces of these poems lie surreal and sometimes eerie a castle in Cremona, Italy; “those white, strangely meaningless / days between Christmas and New Year;” a library which is “a kind of subway.” There are strains of Ezra Pound in this work, and allusions to great continental thinkers—Goethe, Fichte, Nietzsche, Einstein—drift across it. Yet tracing those allusions to their source is neither desirable nor, ultimately, possible. For in the wake of Gustafsson’s highly evocative poems, we can only wonder just how much time we have spent, or lost, in Xanadu, or where we went from there. The Khan leaves Xanadu and milk
from white goats only
is hurled high into the air on his departure
to nourish the spirits of the air.
So says Marco Polo,
our Venetian witness. Lars Gustafsson is a renowned Swedish poet, novelist, and philosopher who has written dozens of books. He taught philosophy for many years at the University of Texas, Austin. He now lives in Sweden.

Genres: Poetry

96 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Lars Gustafsson was a Swedish poet, novelist and scholar. He completed his secondary education at the Västerås gymnasium and continued to Uppsala University; he received his Licentiate degree in 1960 and was awarded his Ph.D. in Theoretical Philosophy in 1978. He lived in Austin, Texas until 2003, and has recently returned to Sweden. From 1983 he served as a professor at the University of Texas at Austin, where he taught Philosophy and Creative Writing, until May 2006, when he retired. In 1981 Gustafsson converted to Judaism.

Reviews

[Steve · Rating 3 out of 5]

Actually, 3.5 stars...

I generally like Gustafsson's writings, which are quite varied: novels, autobiographical prose, essays and poetry. As I have no more than a superficial grasp of Swedish and because I lived in Germany when I first discovered Gustafsson, I know his work primarily in German translation. Some of his books I have in both German and English and can make some comparisons, but A Time in Xanadu I have only in English, and the translator, John Irons, is new to me. In other words, I have little basis for determining the accuracy of this translation; but Irons has rendered natural-sounding English poems.

This collection of relatively recent poems is rather wide-ranging, from somewhat lengthy, ambitious poems like "Kublai Khan Departs from Xanadu" through brief observations, memories, epiphanies, to a handful of prose poems at the end of the book. In the longest poem in the book, "Kublai", Gustafsson tries to bring together Kublai Khan, Alfred Einstein, Gottlob Frege (a man who worked in the intersection of mathematics, logic and philosophy and came up with the, I believe, first logical foundation of arithmetic, which served as a model for much of the subsequent work in mathematical logic) and Charlie Chaplin, rather unsuccessfully in my view. The poem then proceeds without further name-dropping to some more felicitous sections, including the following lines:

I sometimes dream
a strange dream
that everything is not as it should be .

I am living in a house
that is not mine.

It is much too big
and has floors
that I have never dared visit.

Something holds me back from doing so.

[.........]

So I stay here
in these few rooms of a palace far too large

which I manage to keep
at a reasonable temperature.

During the time that was my life.

I hope it is clear even from this edited excerpt that he is not talking about a literal house here.

I don't find any "great" poems in this collection, but if you enjoy listening to a sensitive, observant, intellectual older man who is trying to tell you some of the things that are important to him without any posturing (I am soooooo tired of the poses(*) taken by some twenty- and thirty-something authors), you will probably enjoy this book.

(*) To be fair, I know that (1) they are still trying to find themselves and/or (2) these poses are often adopted for marketing reasons, but I am still weary of it.

[Joksie · Rating 5 out of 5]

De aloude keizer der Mongolen en de hedendaagse Zweedse koning van de poëzie

Xanadu, de zomerresidentie van de Mongoolse keizer Khubilai Khan, werd bezongen door Marco Polo en Samuel Taylor Coleridge. Ook de Zweed Lars Gustafsson (°1936) bracht een dichtbundel uit die aan het historische buitenverblijf van de aloude keizer refereert. In 2007 vertaalde Bernlef deze bundel, Een tijd in Xanadu, naar het Nederlands. In tegenstelling tot wat de titel laat vermoeden, is slechts één gedicht in dit werk opgedragen aan het vreugdevolle leven in het lustslot van “de Khan”. De verwijzing naar Xanadu onthult vooral Gustafssons brede kennis- en interessevlak. Zijn studie literatuur en filosofie zorgt samen met zijn fascinatie voor zowel culturele kwesties als wiskunde en wetenschap, voor een nieuwsgierige intellectualistische toon in ook deze bundel. De uitgangspunten van de gedichten zijn zeer divers, gaande van fragmentarische impressies tot historische feiten. Dergelijke feiten, de geschiedenis, een technologische uitvinding, maar ook het persoonlijke verleden, volksvertellingen, een reis, een droom of zelfs een meisje in de supermarkt lijken een eindeloze melodie te ontketenen in het hoofd van de dichter. Hij noemt het “een zogenaamde “innerlijke” radio, / waar vier of vijf stations knisperend door elkaar heen / verloren gaan in storing en geruis.” Uit deze machtige stroom vist Gustafsson enkele woorden op, die hij samenvoegt tot spontane en sprekende gedichten. Op die manier weet hij zijn lezers te overtuigen van de poëticale waarde in zelfs de meest banale of ondichterlijke dingen. De beschrijving van de duim van een zekere Ramsberg bijvoorbeeld, of een opsomming van alle “wonderlijke spulletjes / die tijdens een mensenleven / tot ons komen”.
De gedichten in Een tijd in Xanadu dragen geen expliciete boodschap uit, zij moeten worden gezien als puur persoonlijke expressies. Dit subjectieve karakter wordt nog versterkt door de haast speelse reflectie die met zo goed als elk scenario gepaard gaat. Filosofie en fantasie gaan hand in hand, de grote levensvragen worden beantwoord vanuit een haast kinderlijke verwondering. “Wat is tijd”, bijvoorbeeld? “Een opgerolde slang / die langzaam wegkronkelt uit / het gat van de donkere nacht waarin hij huisde? / Een wind die over vredige velden strijkt? / Het zijdezachte wateroppervlak / dat zich voor de boeg soepel in tweeën splitst?” Dergelijke onverwachte en fantastische combinaties, alsook de vele spitsvondige commentaren tussen haakjes, maken van elk gedicht een mengeling van feit en fictie, van ernst en speelsheid. Het leven wordt benaderd als een raadsel, de mensheid als een mysterie. “Wat betekent dit nu: bestaan?”, vraagt Gustafsson zich af. “Bestaan betekent / een hardnekkige zoemtoon horen / die aanzwelt en afneemt.” Existentie is “[d]e donkerbruine cellotoon / die als een verre dynamo / achter onze levens zoemt”, of ook wel “een kraai / die aan kwam vliegen als je haar nodig had”. Een tijd in Xanadu kan op die manier zware thema’s aankaarten zonder een duistere, pessimistische toon aan te slaan. Ondanks “de verdenking dat het leven / misschien werkelijk zinloos w a s”, laat Gustafsson sommige details ervan uitgroeien tot een lied.
Alle gedichten in de bundel hebben hun eigen karakter. Sommige lijken een verhaal te willen vertellen, andere bouwen een zekere verwachting op. Het venijn, of noem het de grootste vindingrijkheid, zit evenwel in de staart. De laatste regels brengen veelal een relativerende, nuancerende of zelfs ontkrachtende boodschap. Afsluitende zinnen als “de rest behandelen wij een volgende keer” en “Dit is op dit moment / totaal niet te gebruiken”, of wendingen als “En de jongen leerde. / Zonder te beseffen wat hij eigenlijk leerde”, zorgen voor een zekere vervreemding. Een werkelijke ontknoping komt er niet, de gedichten zijn (slechts) uitdrukkingen, bewijzen van de kracht van de taal. De lezer wordt voor de gek gehouden, hij wordt meegenomen op de tonen van “een miljoen jaren oud “misschien””. Dergelijke kunstgrepen zijn de exponenten van Gustafssons vertrouwdheid met de taalfilosofie. In zijn doctoraatsverhandeling “Taal en leugen” onderzocht hij de betrouwbaarheid van de talige communicatie. Hij weet dus als geen ander welke invloed woordspelingen en talige manipulaties kunnen hebben op het menselijke brein.
De talrijke taalspelen maken het de vertaler natuurlijk niet gemakkelijk. Bernlef is evenwel niet aan zijn proefstuk toe. Een brede selectie van Gustafssons poëzie bood hij eerder aan in De stilte van de wereld voor Bach (1988) en Een raadselachtige verdwijning (1999). In Een tijd in Xanadu is merkbaar welke bijzondere voeling Bernlef met de brongedichten moet hebben gehad. Ook zijn persoonlijke poëtische werk bevat immers veel woordspelingen en net als Gustafsson zoekt hij het evenwicht tussen filosofische uitspraken en speelse wendingen. Deze dichterlijke band zorgt ervoor dat Bernlef prachtige vertalingen aflevert. Zelfs de muzikaliteit die de Zweedse gedichten bezitten, hoeft hun Nederlandse vertaling slechts zelden te missen. Een tijd in Xanadu is dan ook een schitterende dichtbundel, die meteen duidelijk maakt waarom Lars Gustafsson ook internationaal een van de meest bekende hedendaagse Zweedse dichters is. Ondanks alle lof die zijn dichtwerk ontegensprekelijk verdient, heeft hij het in zijn teksten over de vergankelijkheid van alle bedrijvigheid, en herhaalt hij bescheiden: “Ik heb dit beroep niet gekozen. / Dit beroep koos mij.”

[Jane · Rating 5 out of 5]

Lars Gustafsson lived in the US for over 20 years, quietly teaching philosophy at UT/Austin. I would call him the greatest under recognized poet we had during that time (since Milosz had already been "discovered"). His poems are sometimes brief lyrics, sometimes longer meditations or narratives; they always ring with clear primary tone, and multiple under-resonances of both feeling and intellect. This and his earlier two New Directions selected poems are among the books I return to over time repeatedly. They recalibrate self and world.