Haritada Kaybomak’ın ilk baskısı 2005 yılında yapılmış. Orijinal adı Old Scroll ( eski parşömen diye çevrilebilir). Elimdeki kitabın Türkçede 159. baskısı (Mayıs 2024). Olay örgüsü, dili, atmosferi, karakter seçimleriyle başarılı bir roman. İki erkek çocuğu tuhaf bir dükkanda bulup yedikleri bir kutu şekerden sonra her 24 saatte bir yıl yaşlanmaya başlar. Başlarına geleni geri döndürmek içinse bilgiye, sabra ve pes etmemeye ihtiyaçları vardır. Yazar Tumanov Kanada’da bir üniversitede Diller ve Kültürler Bölümü’nde öğretim üyesiymiş. Coğrafya gibi kulağa sıradan gelebilecek bir konuyu romana öyle bir yedirmiş ki hem merak duygusunu koruyor hem bilgilendiriyor. Francis ve Chris ile beraber okuyucu da on bilmecenin cevabını düşünüyor. İki kardeş hem kendileri gelişim gösteriyor hem çevrelerindeki insanları daha iyi anlamaya başlıyorlar. Kötü karakterler, iki yardımcı biraz karikatürize olsa da, iyi çizilmişler. Yazarın bariz bir mesaj verme kaygısı gütmemesi romanın akıcılığını korumuş. Kitap hakkında sonuna eklediği bilgiler kitabı ne kadar detaylı düşünerek tasarladığının göstergeleri olmuş. Her yaştan okuyucunun ilginç bulabileceği bir roman. Romandaki bir mantık hatası nüfusta yaşı değişmeyecek çocukların ehliyet aldığını söylemesi. Coğrafya temalı bir romanda bir dünya haritası olması da güzel olurdu.
Çeviri romanın başarısına katkı sağlıyor. Orijinallerine ne kadar yakın bilmiyorum ama bilmecelerin, ipuçlarının çevirileri oldukça iyi. Türkçe deyimlerle yerelleştirme var. Birkaç yerde çocukların, gençlerin bilemeyeceği kelimeler var. Bunlara okuyana katkı olması için not düşülebilirmiş (müşkülpesent gibi). Virgül kullanımında Türkçe noktalama kurallarına uymayan çok yer var. Kitabı resimleyen bir Türk, Sadi Güran. Resimlerin genel havası hoş, özellikle heykeller iyi yansıtılmış ama neredeyse bütün karakterlerin gözlerinin birbirine benzemesi karakterlerin orijinalliğini bozuyor.
Francis Alt
Chris Alt
Empedocles Chagrin
Hırçın Marvin
Mutlu Joel
Sulugöz Teresa
Gezgin Tim
Wrangel
“Atol: Okyanusta dairesel bir lagünü çevreleyen halka biçimli mercan resifi.” (138)
“‘Kanada’ sözcüğü, 1492’de Avrupalılar gelmeden önce Kuzey Amerika’da yaşamakta olan Huron-İrokua Yerlileri’nin dilindeki ‘Kanata’dan gelir…” (171) Kanata - Köy
“… Son iki milyon yıl içinde bir zaman, Asya’nın kuzeydoğu ucuyla, Amerika’nın kuzeybatı ucu arasında var olan kara parçasının adı Beringia’ydı. Bundan 10 ya da 30 bin yıl kadar önce, göç eden hayvan sürülerini izleyen insanlar bu kara köprüsünden Asya’dan Amerika’ya geçtiler. O tarihe kadar Kuzey Amerika’da insan yaşamıyordu. Güney Amerika’nın güney ucuna kadar giden Kuzey Amerika Yerlileri bu Asyalı göçmenlerin soyundan gelmektedir.” (183)
“Empedokles; her şeyin kökü dört temel unsurdan (ateş, hava, su ve toprak) oluşur; hiçbir şey yok olmaz ya da yoktan var olmaz, yalnızca temel unsurların oranına bağlı olarak başka bir şeye dönüşür, felsefesini ortaya koymuştur. Ona göre, bu dört unsuru bir araya getiren ya da birbirinden ayıran, “sevgi” ve “kavga”dır.” (227-28)
“Chagrin adıysa, Fransızca’da “eşek sağrısından yapılan deri” ve ayrıca “keder, acı” anlamlarına gelmektedir. Honore de Balzac’ın on dokuzuncu yüzyılda yazdığı Tılsımlı Deri (La Oray de chagrin) adlı romanında, bulduğu eşek derisi sayesinde bütün istekleri gerçekleşen, ama yaşamı hızla kısalan bir adam anlatılır. Çabalamadan, hak etmeden elde edilen şeyler, yaşamın anlamını, dolayısıyla da yaşamı yok eder. Bu felsefenin simgesi olan chagrin, Alt kardeşlerin öyküsünde “hızla kısalan yaşamı” temsil etmektedir. ” (228)
“Hiç Kimse Ada Değildir” - John Donne