Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας

by Yiannis Ritsos, Γιάννης Ρίτσος

KOYBENTA M' ENA ΛOYΛOYΔI- KYKΛAMINO, KYKΛAMINO, ΣTOY BPAXOY TH ΣKIΣMAΔA,ΠOY BPHKEΣ XPΩMATA KI ANΘEIΣ, ΠOY MIΣXO KAI ΣAΛEYEIΣ;- MEΣA ΣTO BPAXO ΣYNAZA TO ΓAIMA ΣTAΛA-ΣTAΛA,MANTIΛI POΔINO EΠΛEΞA K' HΛIO MAZEYΩ TΩPA.TO KYKΛAMINOMIKPO ΠOYΛI TPIANTAΦYΛΛI, ΔEMENO ME KΛΩΣTITΣA,ME TA ΣΓOYPA ΦTEPAKIA TOY ΣTON HΛIO ΠETAPIZEI,KI AN TO THPAΞEIΣ MIA ΦOPA ΘA ΣOY XAMOΓEΛAΣEIKI AN TO THPAΞEIΣ ΔYO KAI TPEIΣ Θ' APXIΣEIΣ TO TPAΓOYΔI[.]TA 16 AΠ' TA "ΔEKAOXTΩ ΛIANOTPAΓOYΔA THΣ ΠIKPHΣ ΠATPIΔAΣ" ΓPAΦTHKAN MEΣA ΣE MIA MEPA -ΣTIΣ 16 TOY ΣEΠTEMBPH TOY 1968- ΣTO ΠAPΘENI THΣ ΛEPOY, YΣTEPA AΠO KPYΦO MHNYMA TOY MIKH ΘEOΔΩPAKH ME THN ΠAPAKΛHΣH NA MEΛOΠOIHΣEI KATI ΔIKO MOY ANEKΔOTO. TA ΛIANOTPAΓOYΔA AYTA TA ΞANAΔOYΛEΨA ΣTO KAPΛOBAΣI THΣ ΣAMOY TON NOEMBPH TOY 1969. TO 16 KAI TO 17 ΓPAΦTHKAN THN ΠPΩTOMAΓIA TOY 1970. TO 7 AΛΛAXTHKE PIZIKA TON ΓENAPH TOY 1973 ΣTHN AΘHNA. ΔE ΣKOΠEYA NA EKΔΩΣΩ TA "ΔEKAOXTΩ ΛIANOTPAΓOYΔA" KI EIXA ZHTHΣEI NA MH ΔHMOΣIEYTOYN KAI NA MH METAΦPAΣTOYN, ΠAPA MONO NA TPAΓOYΔHΘOYN.

Genres: Poetry

52 pages, Paperback

First published June 1, 1974

About the author

Yiannis Ritsos (Greek: Γιάννης Ρίτσος) is considered to be one of the five great Greek poets of the twentieth century, together with Konstantinos Kavafis, Kostas Kariotakis, Giorgos Seferis, and Odysseus Elytis. The French poet Louis Aragon once said that Ritsos was "the greatest poet of our age."

Yannis Ritsos was born in Monemvassia (Greece), on May 1st, 1909 as cadet of a noble family of landowners. Born to a well-to-do landowning family in Monemvasia, Ritsos suffered great losses as a child. The early deaths of his mother and his eldest brother from tuberculosis, the commitment of his father who suffered with mental disease and the economic ruin of losing his family marked Ritsos and affected his poetry. Ritsos, himself, was confined in a sanatorium for tuberculosis from 1927–1931.

These tragic events mark him and obsess his œuvre. In 1931, Ritsos joined the Communist Party of Greece (KKE). During the Axis occupation of Greece (1941–1945) he became a member of the EAM (National Liberation Front), and authored several poems for the Greek Resistance. These include a booklet of poems dedicated to the resistance leader Ares Velouchiotis, written immediately upon the latter's death on 16 June 1945. Ritsos also supported the left in the subsequent Civil War (1946-1949); in 1948 he was arrested and spent four years in prison camps.

Reviews

[Mohammad Dashti · Rating 2 out of 5]

في مشكلة بالترجمة.

[Symeon Andronidis · Rating 3 out of 5]

Η ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου, που φέρει τον τίτλο 'Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας' έχει γραφεί την διετία 1968-1970, εν μέσω της στρατιωτικής δικτατορίας (1967-1974). Πρόκειται για μία σειρά 18 δίστιχων ποιημάτων όπου όλα μαζί τοποθετημένα συγκροτούν μία ιδιαίτερη ποιητική αφήγηση. Τα 'δεκαοχτώ λιανοτράγουδα' γράφτηκαν κατόπιν παράκλησης και επιθυμίας του μουσικοσυνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, που εν προκειμένω έθεσε ως στόχο την μελοποίηση ενός ποιήματος του Γιάννη Ρίτσου. Μελοποίηση που θα εδύνατο να αποκτήσει τις προεκτάσεις μίας αμφισβητησιακής όσο και πολιτικής πράξης εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος. Έτσι λοιπόν, προκύπτουν τα 'Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα,' τα οποία, μορφολογικά (ίδια ποιητική φόρμα), δεν υιοθετούν μοτίβα ομοιοκαταληξίας, αλλά, αντιθέτως, ακολουθούν μία εύτακτη σειρά (από το '1' έως το '18'), προσδιορίζοντας την δυνατότητα της σύνδεσης φύσης και ιστορίας και πρωταρχικά, ελληνικής ιστορίας, αφήνοντας να διαρρεύσει η αίσθηση μίας ποιητικής γραφής που θα την χαρακτηρίσουμε αναλυτικά ως 'σπερματική.' Και εστιάζουμε στο συγκεκριμένο όρο διότι ο ποιητής αντλεί από συγκεκριμένα περιβάλλοντα, επιχρωματίζει την φύση με μία λεπτή συγκαταβατικότητα και δίχως σαρκασμό, συγκαταβατικότητα που μετεξελίσσεται άμεσα σε μία εμπρόθετη απορία για το γεγονός ό,τι η ίδια η φύση, το περιβάλλον, αναδεικνύουν την αίσθηση της ζωτικότητας που δεν καθίσταται έρμαιο των συνθηκών. Ως προς αυτό, το ποίημα της συλλογής που τιτλοφορείται 'Κουβέντα μ' ένα λουλούδι' είναι ενδεικτικό: "Κυκλάμινο, κυκλάμινο, στου βράχου τη σκισμάδα, που βρήκες χρώματα κι ανθείς, που μίσχο και σαλεύεις; Μέσα στο βράχο σύναζα το γέμα στάλα στάλα, μαντίλι ρόδινο έπλεξα κι ήλιο μαζεύω τώρα." Σε αυτό το πλαίσιο, η 'σπερματική' γραφή που είναι 'σπερματική' διότι επιδιώκει να πιαστεί από οποιαδήποτε ρίζα για να ομιλήσει, να αναφέρει διάφορα συμβάντα, να συγκρατήσει μία μνήμη που αλλοιώνεται από προσμείξεις επιθυμιών, συντρόφων (κοινό μοτίβο της Ριτσικής ποιητικής), και φίλων, συναρθρωμένη με την νοηματοδότηση μίας κατάστασης 'επείγοντος' για ό,τι λαμβάνει χώρα. Εδώ το βλέμμα στρέφεται στην πολιτική τομή του Απριλίου του 1967, ήτοι στο πραξικόπημα εκείνου του χρόνου και την εγκαθίδρυση στρατιωτικής δικτατορίας. Άρα, το ιστορικό πεδίο παραμένει ανοιχτό. Και, περαιτέρω, εντός αυτού του ιστορικού πεδίου υπεισέρχεται ο ποιητής, προβαίνοντας στη σύζευξη ενός ιδιαίτερα εικονοκλαστικού λόγου με φόρμουλες λαϊκής-δημοτικής παράδοσης εμφανούς στη φόρμα που επιλέγει ώστε να αποκαλύψει τον εαυτό του εντός της λέξης (ας θυμηθούμε σε αυτό το σημείο τον Ριτσικό 'Επιτάφιο' και τον τρόπο απόδοσης του μητρικού θρήνου), οι οποίες και περιεχομενικά, έχουν σχέση με τον χρόνο, με την φύση, με την συμβολική διάσταση του Ελληνισμού που στα 'Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα' μετασχηματίζεται σε 'Ρωμιοσύνη.' Πιο πάνω, κάναμε λόγο για την συνάρθρωση φύσης και ιστορίας όπως επιτελείται σε αυτό ποιητικό υπόδειγμα. Πλέον, επιδιώκουμε να προχωρήσουμε σε μία θεωρητική συγκεκριμενοποίηση. Η συνάρθρωση φύσης και ιστορίας, μπορεί να προσδιορισθεί εννοιολογικά και υπό το πρίσμα μίας αντίστιξη η μορφή της οποίας θα είναι η εξής: Πως, εντός αυτής της επώδυνης για τον τόπο κατάστασης, η φύση συνεχίζει να ανθεί και να αναγεννάται διαρκώς; Όμως, διαλεκτικά κινούμενος, ο ποιητικός λόγος δεν απομακρύνει βιαίως τη φύση από το πεδίο του. Απεναντίας, εντός αυτής της φύσης που ανθίζει, που κλείνει το μάτι με συνδηλώσεις 'πανουργίας,' αλλά και 'απελευθέρωσης' στην ιστορία, καθίσταται το πεδίο όπου δρα και κινείται το ατομικό υποκείμενο, και, εάν διευρύνουμε τα χαρακτηριστικά της ανάλυσης, η Ρωμιοσύνη. Την Ρωμιοσύνη που εάν έχει ένα χαρακτηριστικά στα 'Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα' αυτό είναι ό,τι δεν έρχεται από το πουθενά, καθιστάμενη συνολικό άθροισμα ιστορικής μνήμης και σε ένα δεύτερο επίπεδο, συσσωμάτωση που εκδηλώνει ξαφνικά την δύναμη της και νικά. Ενταγμένος στο όλο κοινωνικό, πολιτικό και ιστορικό κλίμα της περιόδου, ο ποιητής από την Μονεμβασιά προτιμά να αναφερθεί στην έννοια της 'Ρωμιοσύνης' εν ευρεία εννοία, δίδοντας στην ποίηση του, αφενός μεν ένα συμβολικό-ιστορικό υπόβαθρο, με την Ρωμιοσύνη να 'εικονοποιείται' ως συλλογικός 'Διγενής' που σηκώνει στις πλάτες του τον Ρωμιό (Ρωμιοσύνη-Ρωμιός), και, αφετέρου δε, προσδίδοντας της ένα περισσότερο θεωρητικό υπόστρωμα που συνάμα τοποθετεί τον ποιητή στη χορεία εκείνων των αναφορών που καθιστούν την Ρωμιοσύνη σε κεντρικό σημείο των αναλύσεων τους. Σε αυτή την περίπτωση, μπορούμε να αναφέρουμε το παράδειγμα του Κωστή Μοσκώφ ο οποίος αποδίδει έμφαση στον "καημό της Ρωμιοσύνης" αντλώντας επ' αυτού από τον Γιώργο Σεφέρη, και παράλληλα, στη "γεωπολιτική της μοίρα." Ομοίως, για τον Ρίτσο, η Ρωμιοσύνη αποδέχεται την 'μοίρα' της (ιστορική τελεολογία) που δεν είναι παρά η (πρόσκαιρη) υποχώρηση, η εκ των έσω αμφισβήτηση των δυνατοτήτων της, οι ξενικές παρεμβάσεις, αλλά και (κρίσιμο σημείο), το ξεπέταγμα, η νίκη, η 'απελευθέρωση' και ο 'θρίαμβος.' Και αυτό που προξενεί ενδιαφέρον είναι ό,τι η ποιητική παραγωγή του Γιάννη Ρίτσου την δεκαετία του 1960 καθίστατο και υπόκωφη, ελλειπτικών αποχρώσεων και αισθαντική, δίχως ιδιαίτερες λυρικές εξάρσεις. Όμως, το στρατιωτική πραξικόπημα συμβάλλει στην ποιητική μεταβολή, στο εγκάρσιο σημείο όπου αυτό το συμβάν, το κομβικό για την εξέλιξη της μεταπολεμικής ελληνικής ιστορίας συμβάν, μεταπλάθεται, με τον ποιητή να πιάνει το νήμα από την δεκαετία του 1940 για να ορίσει, όχι μίας εμπρόθετης χροιάς 'επαναληπτικότητα,' αλλά να δομήσει εκ νέου μία 'λαϊκότητα' εμφανή και προσαρμοσμένη στις ιστορικές συνθήκες όσο και στο τοπίο που την περιβάλλει. Και παράλληλα με την 'λαϊκότητα' διαμορφώνεται και το πρόσημο της 'αντίστασης,' αναμεμιγμένο με πινελιές μίας παράδοσης και μίας κουλτούρας που θέτει στο επίκεντρο την συνομιλία με τους νεκρούς του. Η επιρροή από τα δημοτικά τραγούδια, στο βαθμό που ο νεκροί και οι νεκροί συνιστούν συμμέτοχους στο ιστορικό γίγνεσθαι, είναι εμφανής. Και το έμπρακτο αποτέλεσμα; Η μαρτυρία, η παραδοχής μίας μάχης που ενώ μοιάζει χαμένη, ξαφνικά μεταβάλλεται, αλλάζοντας την πορεία του ιστορικού χρόνου, ωσάν ρολόι που μετρά την ώρα, εκεί όπου, προ και εντός μάχης, η Ρωμιοσύνη συν-ταυτίζεται με τον ήλιο (ηλιο-κεντρική θεώρηση): "Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις,-εκεί που πάει να σκύψει με το σουγιά στο κόκαλο, με το λουρί στο σβέρκο, Να τη, πετιέται αποξαρχής κι αντριεύει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου."

[George · Rating 5 out of 5]

This is a hard to come by but fascinating book by Ritsos.