Über die Einsamkeit der Sterbenden in unseren Tagen

by Norbert Elias

German

Genres: Nonfiction, Sociology, Philosophy

97 pages, Hardcover

Published January 1, 1982

About the author

Norbert Elias was a German-Jewish sociologist who later became a British citizen, though he is often referred to as a Dutch thinker, and made his home in Amsterdam in his latter years.

Elias's theory focused on the relationship between power, behavior, emotion, and knowledge over time. He significantly shaped what is called process or figurational sociology. Due to historical circumstances, Elias had long remained a marginal author, until being rediscovered by a new generation of scholars in the 1970s, when he eventually became one of the most influential sociologists in the history of the field.

(Some text from Wikipedia licenced under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License)

Reviews

[Rudi · Rating 5 out of 5]

Ein kluger und nachdenklicher Text, der die im Titel aufscheinende Fragestellung in viele Richtungen ausleuchtet. Norbert Elias soll das letzte Wort haben:

„Der Tod ist nichts Schreckliches. Man fällt ins Träumen, und die Welt verschwindet — wenn es gutgeht. Schrecklich können die Schmerzen der Sterbenden sein und der Verlust der Lebenden, wenn ein geliebter oder befreundeter Mensch stirbt. Schrecklich sind oft die kollektiven und individuellen Phantasien, die den Tod umgeben. Sie zu entgiften, ihnen die einfache Realität des endlichen Lebens gegenüberzustellen, ist eine Aufgabe, die noch vor uns liegt. Schrecklich ist es, wenn Menschen jung sterben müssen, ehe sie ihrem Leben einen Sinn geben und von den Freuden des Lebens kosten konnten. Schrecklich ist es auch, wenn Männer, Frauen und Kinder hungernd durch ein leeres Land ziehen, wo der Tod keine Eile hat. Es gibt in der Tat viele Schrecken, die das Sterben umgeben. Was Menschen tun können, um Menschen ein leichtes und friedliches Sterben zu ermöglichen, bleibt noch herauszufinden. Die Freundschaft der Überlebenden, das Gefühl der Sterbenden, daß sie ihnen nicht peinlich sind, gehört sicher dazu. Auch die soziale Verdrängung, der Schleier des Unbehagens, der in unsern Tagen häufig die ganze Lebenssphäre des Sterbens umgibt, ist wenig hilfreich für Menschen. Vielleicht sollte man doch offener und klarer über den Tod sprechen, seiesauch dadurch, daß man aufhört, ihn als Geheimnis hinzustellen. Der Tod verbirgt kein Geheimnis. Er öffnet keine Tür. Er ist das Ende eines Menschen. Was von ihm überlebt, ist das, was er anderen Menschen gegeben hat, was in ihrer Erinnerung bleibt. Das Ethos des »homo clausus«, des sich allein fühlenden Menschen, wird schnell hinfällig, wenn man das Sterben nicht mehr verdrängt, wenn man es als einen integralen Bestandteil des Lebens in das Bild von den Menschen mit einbezieht. Wenn die Menschheit untergeht, wird alles, was je ein Mensch getan, alles, wofür Menschen je miteinander gekämpft haben, werden auch alle weltlichen oder übermenschlichen Glaubenssysteme sinnlos.“

[Tijana]

"O usamljenosti samrtnika u naše doba" je duži esej koji je Norbert Elijas objavio s 85 godina a onda poživeo još osam (mašala) pa se može zaključiti da je pisao o onome što ga se lično ticalo ali i bez preteranog pritiska :)
U suštini, ovo je izuzetno lepo napisan sociološki esej o razlozima zbog kojih savremeno (misli se, uglavnom ali ne u potpunosti, na zapadno) društvo ne ume da se kako treba ophodi prema teško bolesnim i vrlo starim ljudima. Elijas ukazuje na tabuiziranje govora o smrti, na odbacivanje ritualnih i uvreženih fraza kao oveštalih i ispražnjenih od smisla - ali i na to da se nisu pojavile nove koje bi ih zamenile. Osnovna misao mu je ipak da čovek koji sebe doživljava kao izolovanu samostalnu jedinku, "homo clausus", onda smisao svog života i umiranja traži u sebi samom - što je, dodaje suvo, jako teško. Umesto toga, predlaže Elijas, smisao jedinke treba sagledavati upravo u društvenom kontekstu i u odnosu koji je pojedinac uspostavio s ljudima oko sebe; smisao nečijeg života nalazi se u onome što ostavlja za sobom, ljudima koji će ga nadživeti.
Ništa od svega ovoga nije sasvim novo (svakako ne danas, četrdesetak godina kasnije) ali kad je o graničnim temama života i smrti reč, ionako nema ničeg novog, bitno je samo kako se prema tome postaviti. Elijas takođe ne daje lagane recepte za smislom ispunjen život niti za suočavanje sa smrću, bilo svojom bilo tuđom. Eventualno blago ukazuje na to da starima, bolesnima, izopštenima iz društva (bilo da su u bolnici, u domu ili na ulici) mnogo znači dodir, nežna reč, pružanje osećaja da su i dalje deo čovečanstva; a to im zdravi i mladi često iz stida i straha uskraćuju.
E da. Vrlo je značajno što je Elijas ateista koji ne smatra čak ni da je vredno diskusije ili bilo kakvog uzbuđivanja pitanje "da li postoji nešto više": ne postoji ništa posle smrti, a naše utešne fantazije su samo to, fantazije, bilo da su društveno i kolektivno podržane ili ne. I njegova završna rečenica, koju kvarno započinje nemačkim "wenn" koje može značiti i "kad" i "ako", tvrdo sažima celu intenciju ove paradoksalno utešne knjižice:

"Kad čovečanstvo propadne, sve što je čovek ikad učinio, sve radi čega su se ljudi ikad borili međusobno, i svi svetovni ili natčovečanski verski sistemi postaće besmisleni."

[Gorkem · Rating 3 out of 5]

Ölmekte Olanların Yalnızlığı Üzerine
açıkcası yetersiz bir inceleme bana göre. Uygarlık düzeyinde gelişmiş toplumlarla gelişim düzeylerine toplumları dar bir mercek altına yatırarak, biraz sosyolojik, biraz edebiyat, biraz bilimsel, biraz politik temalar altında inceleyip günümüze kadar gelişen ölüm kavramını kısa metinler halinde inceliyor.

Kitap ne yazık ki tatmin edici bir okuma deneyimi sunamıyor. Sadece aslında var olan genel öngörü ve entellektüel birikiminiz dahilinde biraz freudyen biraz da politik bağlamda ilerleyerek, çok kısıtlı bir çerçeve için kolektif bilinç düzeyinde değişen ölüm ve ölüm imgelerine dair çıkarımlarda bulunabiliyor. (Temelinde Philippe Aries eleştirisinde). Bu durumun temel nedeninin, Elias'ın Uygarlık Süreci kitaplarını okumamamdan mı kaynaklanıyor bilemiyorum. Böyle bir varsayımdan hareketle devam edecek olsam bile, kısacık bir kitap yazarak böyle komplike bir konuda kendine meydan okuyan bir düşünür, ne yazık ki tekrara düşen incelemelerle ilerleyerek kitabın yarısında okura uygarlık ve ritüeller kavramlarını çok dağınık anlattığı gerçeğini değiştirmiyor. Dahası, Aries eleştirisi yaparak giriş yaptığı ilk iki metinden sonra dahi kolektif bilinç, uygarlıklar arasında oluşturduğu net bir tez ve/veya antitez de göremiyorsunuz. Ve havada kalan da sanki Elias'ın yazacak hiçbir şeyi kalmamış da şunu da karalayım gitsin havasında yazılmış hissine kapılarak kitabı elinizden bırakıyorsunuz.

Özetle, bu konuda bir ilginiz varsa her ne kadar Bauman'ın Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejilerini okumanızı, okuduysanız tekrar okumanızın belki daha faydalı olabileceğini düşünüyorum.(ki Bauman önsöz kısmında Elias'ın ele aldığı açıdan ölümü incelemediğini net bir şekilde belirtmiş olsa da). Kitap kesinlikle bir kaybı olmasa da, keşke daha detaylı bir bakış açısı kazanarak kitabı bitirmiş olsaydım demeden kendimi alamıyorum.

5/3

[Soo]

한국어로 1996년에 "죽어가는 자의 고독"이라는 제목으로 번역되었습니다.

[Karen · Rating 3 out of 5]

Philosophisches Buch über das Sterben und die Einsamkeit, allerdings wenig Erkenntnisse. Es bleibt sehr vague,