Staze, lica, predeli

by Ivo Andrić

=Paths, people, landscapes
Biography

Genres: Fiction

287 pages, Hardcover

First published January 1, 1963

About the author

Ivo Andrić (Serbian Cyrillic: Иво Андрић; born Ivan Andrić) was a Yugoslav novelist, poet and short story writer who won the Nobel Prize in Literature in 1961. His writings dealt mainly with life in his native Bosnia under Ottoman rule.
Born in Travnik in Austria-Hungary, modern-day Bosnia and Herzegovina, Andrić attended high school in Sarajevo, where he became an active member of several South Slav national youth organizations. Following the assassination of Archduke of Austria Franz Ferdinand in June 1914, Andrić was arrested and imprisoned by the Austro-Hungarian police, who suspected his involvement in the plot. As the authorities were unable to build a strong case against him, he spent much of the war under house arrest, only being released following a general amnesty for such cases in July 1917. After the war, he studied South Slavic history and literature at universities in Zagreb and Graz, eventually attaining his PhD. in Graz in 1924. He worked in the diplomatic service of the Kingdom of Yugoslavia from 1920 to 1923 and again from 1924 to 1941. In 1939, he became Yugoslavia's ambassador to Germany, but his tenure ended in April 1941 with the German-led invasion of his country. Shortly after the invasion, Andrić returned to German-occupied Belgrade. He lived quietly in a friend's apartment for the duration of World War II, in conditions likened by some biographers to house arrest, and wrote some of his most important works, including Na Drini ćuprija (The Bridge on the Drina).
Following the war, Andrić was named to a number of ceremonial posts in Yugoslavia, which had since come under communist rule. In 1961, the Nobel Committee awarded him the Nobel Prize in Literature, selecting him over writers such as J.R.R. Tolkien, Robert Frost, John Steinbeck and E.M. Forster. The Committee cited "the epic force with which he ... traced themes and depicted human destinies drawn from his country's history". Afterwards, Andrić's works found an international audience and were translated into a number of languages. In subsequent years, he received a number of awards in his native country. Andrić's health declined substantially in late 1974 and he died in Belgrade the following March.
In the years following Andrić's death, the Belgrade apartment where he spent much of World War II was converted into a museum and a nearby street corner was named in his honour. A number of other cities in the former Yugoslavia also have streets bearing his name. In 2012, filmmaker Emir Kusturica began construction of an ethno-town in eastern Bosnia that is named after Andrić. As Yugoslavia's only Nobel Prize-winning writer, Andrić was well known and respected in his native country during his lifetime. In Bosnia and Herzegovina, beginning in the 1950s and continuing past the breakup of Yugoslavia, his works have been disparaged by Bosniak literary critics for their supposed anti-Muslim bias. In Croatia, his works had occasionally been blacklisted following Yugoslavia's dissolution in the 1990s, but were rehabilitated by the literary community. He is highly regarded in Serbia for his contributions to Serbian literature.

Reviews

[Tijana Majstorović · Rating 4 out of 5]

Од приповедака, до есеја и путописа – ово дело садржи све. Морам да признам да ми се највише допао део „Стазе“, посебно због мотива сунца:
„Да, у ствари постоји само сунце, а све ово што живи, дише, гамиже, лети, сја или цвате, само је одблесак тога сунца, само један од видова његовог постојања. Сва бића и све ствари постоје само у толико у колико у својим ћелијицама носе резерве сунчевог даха. Сунце је облик и равнотежа; оно је свест и мисао, глас, покрет, име.“
Сунце представља део нас, неку светлост, неисцрпну, непресушну вољу за животом. Сунце стварамо ми сами – зато је лику из дела „ноћ пуна сунца и богатства, а јутро сиво, убого, без зрачка и видела“. Током ноћи је сам са својим мислима, док му се током дана намећу многе околности на које не може да утиче. Верујем да велика већина нас може с тим да се сложи.
„Летећи над морем“ је најлепши путопис у овом делу према мом мишљењу. Кроз изузетно сликовит стил писања могу да осетим мирис мора, да се осетим моћно и мотивисано, незаустављиво, јер како се каже у делу: „Талас постаје крило. Бивамо бестелесни и срећни. Летимо.“
Премда је најпознатији део у овој књизи „Разговор с Гојом“, оно што је највећи утисак оставило на мене јесте однос човека и природе и њихова међусобна повезаност, начин на који природа утиче на нас. Заиста, једна веома топла књига.

[Irena · Rating 4 out of 5]

Odlicna zbirka prica, a posebno "Pismo iz 1920. godine".

"Mali ljudi, koje mi zovemo "deca", imaju svoje velike bolove i duge patnje, koje posle kao mudri i odrasli ljudi zaboravljaju. Upravo, gube ih iz vida. A kad bismo mogli da se spustimo natrag u detinjstvo, kao u kupu osnovne skole iz koje smo davno izisli, mi bismo ih opet ugledali. Tamo dole, pod tim uglom, ti bolovi i te patnje zive i dalje i postoje kao svaka stvarnost."

Str. 219: Bosna je divna zemlja, zanimljivo, nimalo obična zemlja i po svojoj prirodi i po svojim ljudima. I kao što se pod zemljom u Bosni nalaze rudna blaga, tako i bosanski čovek krije nesumnjivo u sebi mnogu moralnu vrednost koja se kod njegovih sunarodnika u drugim jugoslavenskim zemljama ređe nalazi.
Ali, vidiš, ima nešto što bi ljudi iz Bosne, bar ljudi tvoje vrste, morale da uvide, da ne gube nikad iz vida: Bosna je zemlja mržnje i straha. Ali ostavimo po strani strah koji je samo korelativ te mržnje, njen prirodni odjek, i da govorimo o mržnji. Da, o mržnji. I ti se instinktivno trzaš i buniš kad čuješ tu reč, kao što se svaki od vas opire da to čuje, shvati i uvidi. A stvar je baš u tome što bi to trebalo uočiti, utvrditi, analizirati. I nesreća je u tome što to niko neće i ne ume da učini. Jer, fatalna karakteristika te mržnje i jeste u tome što bosanski čovek nije svestan mržnje koja živi u njemu, što zazire od njenog analiziranja i - mrzi svakog ko pokuša da to učini.
Pa ipak, činjenica je: da u Bosni i Hercegovini ima više ljudi koji su spremni da u nastupima nesvesne mržnje, raznim povodima i pod raznim izgovorima, ubijaju ili budu ubijeni, nego u drugim po ljudstvu i prostranstvu mnogo većim slovenskim ili neslovenskim zemljama.
Ja znam da mržnja, kao i gnev, ima svoju funkciju u razvitku društva, jer mržnja daje snagu, a gnev izaziva pokret. Ima zastarjelih i duboko ukorijenjenih nepravdi i zloupotreba, koje samo bujice mržnje i gneva mogu da isčupaju i otplave. A kad te bujice splasnu i nestanu, ostaje mesto za slobodu, za stvaranje boljeg života. Suvremenici vide mnogo bolje mržnju i gnev, jer pate od njih, ali potomstvo će videti samo plodove snage i pokreta.
Znam ja to dobro. ALI ovo što sam gledao u Bosni, to je nešto drugo. To je mržnja, ali ne kao neki takav momenat u toku društvenog razvitka i neminovan deo jednog istorijskog procesa, nego mržnja koja nastupa kao samostalna snaga, koja sama u sebi nalazi svoju svrhu. Mržnja koja diže čoveka protiv čoveka i zatim podjednako baca u bedu i nesreću ili goni pod zemlju oba protivnika; mržnja koja kao rak u organizmu troši i izjeda sve oko sebe, da na kraju i sama ugine, jer takva mržnja, kao plamen, nema stalnog like ni sopstvenog života, ona je prosto oruđe nagona za uništenjem ili samouništavanjem, samo kao takva i postoji, i samo dotle dok svoj zadatak potpunog uništenja ne izvrši.
Da, Bosna je zemlja mržnje. To je Bosna.
I po čudnom kontrastu, koji u svari nije tako ni čudan, i možda bi se pažljivijom analizom dao lako objasniti, može se isto tako kazati da je malo zemalja u kojima ima toliko tvrde vere, uzvišene čvrstine karaktera, toliko nežnosti i ljubavnog žara, toliko dubine osećanja, privrženosti i nepokolebljive odanosti, toliko žeđi za pravdom. Ali ispod svega toga kriju se u neprozirnim dubinama oluje mržnje, čitavi uragani sapetih, zbijenih mržnji koje sazrevaju i čekaju svoj čas.
Između vaših ljubavi i vaše mržnje odnos je isti kao između vaših visokih planina i hiljadu puta većih i težih nevidljivih geoloških naslaga na kojima one počivaju.
I tako, vi ste oduđeni da živite na dubokim slojevima eksploziva koji se s vremena na vreme pali upravo iskrama tih vaših ljubavi i vaše ognjene i svireme osećajnosti.
Možda je vaša najveća nesreća baš u tome što i ne slutite koliko mržnje ima u vašim ljubavima i zanosima, tradicijama i pobožnostima.
[...]
Poroci rađaju svuda po svijetu mržnju, jer troše a ne stvaraju, ruše a ne grade, ali u zemljama kao što je Bosna - i vrline govore i deluju često mržnjom. [...]
Oni koji veruju i vole - smrtno mrze one koji ne veruju ili one koji drugačije veruju i drugo vole. I, na žalost, često se glavni deo njihove vere i njihove ljubavi troši u toj mržnji. (Najviše zlih i mračnih lica može čovek sresti oko bogomolja, manastira i tekija). Onih koji tlače i eksploatišu ekonomski slabije unose u to još i mržnju, koja tu eksploataciju čini stostruko težom i ružnijom, a oni koji te nepravde podnose, maštaju o pravdi i odmazdi, ali kao o nekoj osvetničkoj eksploziji koja bi, kad bi se ostvarila po njihovoj zamisli, morala da bude takva i tolika da bi raznela i tlačenog zajedno sa mrskim tlačiteljem.
Vi ste, u većini, navikli da svu snagu mržnje ostavljate za ono što vam je blizu. Vaše su voljene svetinje redovno iza trista reka i planina, a predmeti vaše odvratnosti i mržnje tu su pored vas, u istoj varoši, često sa druge strane vašeg avlijskog zida. Tako vaša ljubav ne traži mnogo dela, a vaša mržnja prelazi vrlo lako na delo. I svoju rođenu zemlju vi volite, žarko volite, ali na tri-četiri razna načina koji se među sobom isključuju, smrtno mrze i često sudaraju. [...]
Jer toj zaostaloj i ubogoj zemlji, u kojoj žive zbijeno četiri razne vere, trebalo bi četiri puta više ljubavi, među sobnog razumevanja i snošljivosti nego drugim zemljama. A u Bosni je, naprotiv, nerazumevanje koje povremeno prelazi u otvorenu mržnju gotovo opšta karakteristika stanovnika.
Između raznih vera jazovi su tako duboki da samo mržnja uspeva ponekad da ih pređe. [...]
Štampaće se i govoriće se svuda i svakom prilikom: "Brat je mio, koje vere bio" ili "Ne pita se ko se kako krsti, neg čija mu krvca grije prsti ", "Tuđe poštuj, a svojim se diči", "Integralno narodno jedinstvo ne poznaje verskih ni plemenskih razlika."
Ali oduvek je u bosanskim građanskim krugovima bilo dosta građanske lažne učtivosti, mudrog varanja sebe i drugih zvučnim rečima i praznim ceremojalom. [...]
I ja verujem da bi strani naučnici dolazili u Bosnu da proučavaju mržnju kao što proučavaju lepru, samo kad bi mržnja bila isto tako priznat, izdvojen i klasificiran predmet proučavanja kao što je lepra. [...]
Non est salus nisi in fuga (u bežanju je spas).

[Noel · Rating 5 out of 5]

"I ja se tada sjećam. Zemlje i mora, lica i riječi, utisci i saznanja koji se javljaju preda mnom imaju boju i oblik minulih doživljaja. Jedan jedini izuzetak u tom pravilu jeste: Bosna. Sarajevo i Bosna, kako se kaže u pjesmi. Njih se ne sjećam, jer ih nikad nisam ni zaboravio, oni stoje trajni i stvarni preda mnom, neizmjenjeni i živi, jer ne podliježu ni sili zaborava ni magiji sjećanja, jer sam ih uvijek nosio u sebi, jer nikad nisam ni prestajao da živim u njima. To mi postaje naročito jasno u ove novemberske dane bogate uspomenama."

[Sladjana Savic · Rating 5 out of 5]

When I read Andric's words, I feel like I talk to an old friend but who always surprises me. Five stars are too little for him.

[Ivanko · Rating 4 out of 5]

Staze su krivudave, lica preobražena a predjeli u magli