What do you think?
Rate this book
Hersenbeest
- GenresNonfiction
210 pages, Paperback
First published January 1, 2016
2 people are currently reading
73 people want to read
About the author
Marjan Slob
10 books5 followersMarjan Slob (1964) is essayist en filosoof. Eerder schreef zij de boeken Foute fantasieën, Een ander ik, Angstaanjagend en groots en Mensenrechten in beweging. Ze werkt onder meer voor het Rathenau Instituut en recenseert non-fictie voor de Volkskrant. Of ze nu schrijft, recenseert of modereert, ze wil altijd weten wat er gebeurt als wetenschappelijke kennis tot leven komt.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
July 31, 2022
Het onderwerp waar Marjan Slob over schrijft interesseert mij heel erg. Ik heb erg genoten van de filosofische verwijzingen. Ook vind ik haar epiloog heel scherp. Desondanks vond ik het lastig om te lezen en soms hooguit frustrerend.
Marjan Slob’s visie op taal (manier van delen) is toch enigszins eenzijdig, de taal an sich (en dat is ook het tragische aan de wetenschap in het algemeen) zorgt helaas dat ze misschien niet het juiste publiek bereikt, hieronder zal ik uitleggen waarom.
Moeten we de rol van de geest overlaten aan de wetenschap? Dit omvatten ze niet in de huidige hersenwetenschap, is het desondanks erg dat vertegenwoordigers van de geest (sociale en geesteswetenschappen) niet gezien worden als wetenschappelijk? Misschien moeten we juist zorgen dat het gat tussen de empirische wetenschap en niet-wetenschappelijk opgeleide mensen kleiner wordt door dit te verbinden via sociale wetenschap en geesteswetenschap. Het verwaterende aanzien van deze wetenschappen komt denk ik voornamelijk vanwege de geldkwestie en vooroordelen van zowel de empirische wetenschappers als niet-wetenschappelijk opgeleide mensen. Tevens is het ook typerend voor deze tijd dat verschillende experts individualistisch te werk gaan terwijl zij op het lange termijn meer baat hebben aan samenwerking met experts van andere vakgebieden. Er moet meer sociale cohesie komen in het belang van alle informatie waarover we beschikken vandaag de dag. Als “de geest is wat het brein doet” waarbij natuurwetenschap onderzoekt naar het brein en geesteswetenschap onderzoekt naar de geest, waarom zouden we dit los moeten zien?
Ik denk dat dit ook deels is wat Marjan Slob betoogt in haar boek, maar ik kreeg vooral het idee dat de frustraties vooral gedoeld waren op de empirische wetenschap, niet rekening houdende met geldkwesties en een veranderende houding van de samenleving op wetenschap in het algemeen. Daarnaast benoemde ze het soms wel vaag, maar de niet-empirische wetenschap die het vluchtige en veranderlijke bestudeert, is niet de enige die hierin kan bijdragen. Het hebben van een geest en een vrije wil is een fundament van mens-zijn, we kunnen ook onze observaties en ervaringen delen in literatuur en vooral ook kunst en cultuur! Juist deze onderdelen van de maatschappij maken de verbinding tussen de verschillende vocabulaires. Ik denk dat Marjan Slob in haar laatste punt van de epiloog zichzelf juist tekort doet.
Marjan Slob’s visie op taal (manier van delen) is toch enigszins eenzijdig, de taal an sich (en dat is ook het tragische aan de wetenschap in het algemeen) zorgt helaas dat ze misschien niet het juiste publiek bereikt, hieronder zal ik uitleggen waarom.
Moeten we de rol van de geest overlaten aan de wetenschap? Dit omvatten ze niet in de huidige hersenwetenschap, is het desondanks erg dat vertegenwoordigers van de geest (sociale en geesteswetenschappen) niet gezien worden als wetenschappelijk? Misschien moeten we juist zorgen dat het gat tussen de empirische wetenschap en niet-wetenschappelijk opgeleide mensen kleiner wordt door dit te verbinden via sociale wetenschap en geesteswetenschap. Het verwaterende aanzien van deze wetenschappen komt denk ik voornamelijk vanwege de geldkwestie en vooroordelen van zowel de empirische wetenschappers als niet-wetenschappelijk opgeleide mensen. Tevens is het ook typerend voor deze tijd dat verschillende experts individualistisch te werk gaan terwijl zij op het lange termijn meer baat hebben aan samenwerking met experts van andere vakgebieden. Er moet meer sociale cohesie komen in het belang van alle informatie waarover we beschikken vandaag de dag. Als “de geest is wat het brein doet” waarbij natuurwetenschap onderzoekt naar het brein en geesteswetenschap onderzoekt naar de geest, waarom zouden we dit los moeten zien?
Ik denk dat dit ook deels is wat Marjan Slob betoogt in haar boek, maar ik kreeg vooral het idee dat de frustraties vooral gedoeld waren op de empirische wetenschap, niet rekening houdende met geldkwesties en een veranderende houding van de samenleving op wetenschap in het algemeen. Daarnaast benoemde ze het soms wel vaag, maar de niet-empirische wetenschap die het vluchtige en veranderlijke bestudeert, is niet de enige die hierin kan bijdragen. Het hebben van een geest en een vrije wil is een fundament van mens-zijn, we kunnen ook onze observaties en ervaringen delen in literatuur en vooral ook kunst en cultuur! Juist deze onderdelen van de maatschappij maken de verbinding tussen de verschillende vocabulaires. Ik denk dat Marjan Slob in haar laatste punt van de epiloog zichzelf juist tekort doet.
May 25, 2024
Tegenvallend essay van een filosoof die zich verzet tegen de opvatting van 'de' hersenwetenschappen dat 'we ons brein zijn' (en niet meer dan dat). Het kan niet zo zijn dat de vrije wil niet bestaat! Is haar stellige overtuiging, die bij haar echter een stelling blijft zonder serieus bewijs. In haar bronnen wordt ook vrijwel geen werk van hersenwetenschappers genoemd, vrijwel uitsluitend werk van (mede)filosofen en schrijvers.
November 2, 2025
In Hersenbeest, winnaar van de Socrates wisselbeker voor het beste filosofieboek 2016, doet Marjan Slob een poging om de resultaten van recent neurowetenschappelijk onderzoek over het bewustzijn te matchen met bevindingen vanuit de geesteswetenschappen. Zij gaat daarbij uit van de theorieën zoals verwoord door Thomas Metzinger in de Egotunnel (2009), die stelt dat het ‘bewustzijn’ een subjectieve ‘filmische’ weergave is van de wereld om ons heen, opgebouwd uit lichamelijke indrukken, sensorische input, eerdere ervaringen, en gedachten. Volgens Metzinger is er geen ‘zelf’ – tenzij we het hele hersensysteem zo noemen – dat ons gevoel ondersteunt van autonomie en vrije wil, dat we gevoelsmatig zeker hebben.
Volgens Marjan Slob is de kracht van de geesteswetenschappen dat ze het domein van de taal beheersen en vertrouwd zijn met introspectieve gedachten. Reden voor haar om te pleiten voor een nauwe samenwerking tussen geesteswetenschappen en natuurwetenschappen. In haar boek gaat ze daarom in gesprek met diverse hersenonderzoekers en filosofen, en probeert aan de hand van haar eigen (jeugd)herinneringen, romanfragmenten, en filosofische traktaten, de verschillende bewustzijnstoestanden inzichtelijk te maken en zo een brug te slaan naar de theorieën van Thomas Metzinger, die overigens zelf filosoof van oorsprong is, maar zich grondig verdiept heeft in de neurowetenschappen, en dus zelf al een tussenpositie inneemt.
Marjan Slob geeft een inzichtelijke uitleg van de theorie van Thomas Metzinger en ze maakt de bewustzijnsprocessen duidelijk met behulp van theorieën en voorbeelden vanuit de klassieke filosofie, beelden uit de literatuur, en door middel van haar eigen jeugdherinneringen - zeg maar de eerste observaties ‘vanuit de zandbak’, dat je een zelfstandig persoontje bent. Daarmee komt het bewustzijn fraai tot leven.
Aandacht is een mooi onderwerp en de link naar zelfbewustzijn en de vrije wil is fraai. Vreemd genoeg verdwijnt het bewustzijn weer als je ergens met te veel aandacht aan werkt. Als iets een grote denkinspanning (concentratie) vraagt en je die activiteit ook goed beheerst, zodat alle aandacht zich op de taak kan concentreren, dan vergeet je de tijd en de wereld om je heen, en kom je in een ‘flow’. Heel merkwaardig al die verschillende bewustzijnstoestanden. Er is nog veel te onderzoeken.
Marjan Slob wil graag een brug slaan tussen de geesteswetenschappen en de neurowetenschappen. Ze ziet in kennis over taal een belangrijke meerwaarde van de geesteswetenschappen. ‘De mens is een wezen onder invloed’ meent Peter Sloterdijk. Wij staan onder invloed van ideeën. Ideeën dragen we via meningen aan elkaar over. Aristoteles: de mens is een zoön logon echon, een ‘woordhebbend’ dier. Volgens Marjan Slob is een deugdelijke antropologie dan ook compleet kansloos zonder helder besef van de werking van woorden. Je zou van haar dan ook iets meer aandacht voor het taalvermogen zelf mogen verwachten.
Helaas ziet Metzinger taal als een ‘exaptatie’, een aangeleerd vermogen, dat zelf geen onderdeel is van de biologische machinerie van de hersenen. Mocht dat wel het geval zijn - dat er een basistaalvermogen is zoals Noam Chomsky veronderstelde - dan moeten we weer op zoek gaan naar die fysische basisvoorwaarden. Er is echter volgens Marjan Slob geen universele grondtaal, een ‘taal van de natuur’, die voor ieder object of fenomeen, een uniek woord heeft (p. 180). Dus taal zegt dan niet zo veel over de hersenprocessen zelf.
Blijft dat we met taal kunnen communiceren en onze gedachten naar elkaar uitdrukken, al is de overwegende indruk, die het nadenken over het bewustzijn achterlaat, toch dat veel van onze ‘keuzes’ zijn voorgeprogrammeerd in ons lijf. Wij “worden” verliefd, het wordt ons niet aangepraat, al kunnen we er heerlijk over dagdromen.
Om tot slot Marjan Slob aan het woord te laten: ‘In een bepaald licht bezien zijn wij biologische machines. Wij hebben geen kosmische bedoeling, er ligt geen masterplan aan ons bestaan ten grondslag. Wij zijn een uitbundige biologische toevalligheid, in elke vezel van ons lijf afgestemd op het leven hier. Zonder de aarde zijn wij compleet ondenkbaar. We zijn haar in zekere zin: levende, ademende stof. Menswetenschap vraagt dus om kennis van de natuurwetten.
Maar wij zijn ook vreemde hersenbeesten. Wij hebben dat kolossale brein met al zijn terugkoppellussen, een brein dat ons voorhoudt waar we staan, wat we willen, waar we slagen, waar we falen. Een brein dat zichzelf kan trainen door aandacht op te brengen voor dat wat het waardeert. Ieder van ons is een zelfbewuste duidingsmachine die rondwaart in een ook voor onszelf vaak vreemde intieme wereld. Dat maakt ons wezenlijk anders dan de meeste andere natuurverschijnselen.’ (p.193).
Een leuk boekje dat een goede introductie geeft in de theoriën van Thomas Metzinger, maar de pretentie van de geesteswetenschappen blijft onbeantwoord.
Zie voor een volledige bespreking Civis Mundi #143
Volgens Marjan Slob is de kracht van de geesteswetenschappen dat ze het domein van de taal beheersen en vertrouwd zijn met introspectieve gedachten. Reden voor haar om te pleiten voor een nauwe samenwerking tussen geesteswetenschappen en natuurwetenschappen. In haar boek gaat ze daarom in gesprek met diverse hersenonderzoekers en filosofen, en probeert aan de hand van haar eigen (jeugd)herinneringen, romanfragmenten, en filosofische traktaten, de verschillende bewustzijnstoestanden inzichtelijk te maken en zo een brug te slaan naar de theorieën van Thomas Metzinger, die overigens zelf filosoof van oorsprong is, maar zich grondig verdiept heeft in de neurowetenschappen, en dus zelf al een tussenpositie inneemt.
Marjan Slob geeft een inzichtelijke uitleg van de theorie van Thomas Metzinger en ze maakt de bewustzijnsprocessen duidelijk met behulp van theorieën en voorbeelden vanuit de klassieke filosofie, beelden uit de literatuur, en door middel van haar eigen jeugdherinneringen - zeg maar de eerste observaties ‘vanuit de zandbak’, dat je een zelfstandig persoontje bent. Daarmee komt het bewustzijn fraai tot leven.
Aandacht is een mooi onderwerp en de link naar zelfbewustzijn en de vrije wil is fraai. Vreemd genoeg verdwijnt het bewustzijn weer als je ergens met te veel aandacht aan werkt. Als iets een grote denkinspanning (concentratie) vraagt en je die activiteit ook goed beheerst, zodat alle aandacht zich op de taak kan concentreren, dan vergeet je de tijd en de wereld om je heen, en kom je in een ‘flow’. Heel merkwaardig al die verschillende bewustzijnstoestanden. Er is nog veel te onderzoeken.
Marjan Slob wil graag een brug slaan tussen de geesteswetenschappen en de neurowetenschappen. Ze ziet in kennis over taal een belangrijke meerwaarde van de geesteswetenschappen. ‘De mens is een wezen onder invloed’ meent Peter Sloterdijk. Wij staan onder invloed van ideeën. Ideeën dragen we via meningen aan elkaar over. Aristoteles: de mens is een zoön logon echon, een ‘woordhebbend’ dier. Volgens Marjan Slob is een deugdelijke antropologie dan ook compleet kansloos zonder helder besef van de werking van woorden. Je zou van haar dan ook iets meer aandacht voor het taalvermogen zelf mogen verwachten.
Helaas ziet Metzinger taal als een ‘exaptatie’, een aangeleerd vermogen, dat zelf geen onderdeel is van de biologische machinerie van de hersenen. Mocht dat wel het geval zijn - dat er een basistaalvermogen is zoals Noam Chomsky veronderstelde - dan moeten we weer op zoek gaan naar die fysische basisvoorwaarden. Er is echter volgens Marjan Slob geen universele grondtaal, een ‘taal van de natuur’, die voor ieder object of fenomeen, een uniek woord heeft (p. 180). Dus taal zegt dan niet zo veel over de hersenprocessen zelf.
Blijft dat we met taal kunnen communiceren en onze gedachten naar elkaar uitdrukken, al is de overwegende indruk, die het nadenken over het bewustzijn achterlaat, toch dat veel van onze ‘keuzes’ zijn voorgeprogrammeerd in ons lijf. Wij “worden” verliefd, het wordt ons niet aangepraat, al kunnen we er heerlijk over dagdromen.
Om tot slot Marjan Slob aan het woord te laten: ‘In een bepaald licht bezien zijn wij biologische machines. Wij hebben geen kosmische bedoeling, er ligt geen masterplan aan ons bestaan ten grondslag. Wij zijn een uitbundige biologische toevalligheid, in elke vezel van ons lijf afgestemd op het leven hier. Zonder de aarde zijn wij compleet ondenkbaar. We zijn haar in zekere zin: levende, ademende stof. Menswetenschap vraagt dus om kennis van de natuurwetten.
Maar wij zijn ook vreemde hersenbeesten. Wij hebben dat kolossale brein met al zijn terugkoppellussen, een brein dat ons voorhoudt waar we staan, wat we willen, waar we slagen, waar we falen. Een brein dat zichzelf kan trainen door aandacht op te brengen voor dat wat het waardeert. Ieder van ons is een zelfbewuste duidingsmachine die rondwaart in een ook voor onszelf vaak vreemde intieme wereld. Dat maakt ons wezenlijk anders dan de meeste andere natuurverschijnselen.’ (p.193).
Een leuk boekje dat een goede introductie geeft in de theoriën van Thomas Metzinger, maar de pretentie van de geesteswetenschappen blijft onbeantwoord.
Zie voor een volledige bespreking Civis Mundi #143
July 13, 2021
Wel goed: heldere uitleg van sommige filosofische concepten, goed literatuuroverzicht.
Maar wat een irritant, gefrustreerd, defensief boekje, van een vrouw met een totaal gebrek aan kennis en inzicht in het wetenschappelijke proces van hersenwetenschappers. Aan de ene kant moeten we allemaal naar elkaar toe groeien, aan de andere kant is het problematisch als de taal van de hersenwetenschappers de dominante taal wordt als we praten over wat het is om mens te zijn. Aan de ene kant is het goed als alle wetenschappers op zoek zijn naar patronen en algemene wetten, aan de andere kant is het slecht dat hersenwetenschappers daarbij de individuele verschillen niet erkennen (volgens de schrijfster, dan). Daarnaast verwijst ze naar CP Snow, die in 1959 zijn zorgen uitte over het probleem dat veel machthebbers geen benul hadden van natuurwetenschappen. De schrijfster beweert dat dit nu omgekeerd is, en dat wetenschappers hoger aanzien genieten. Dat vond ik vooral lachwekkend, gezien het ruige aandeel (13 van 150) Kamerleden met een beta-achtergrond in de Tweede Kamer (de kamer die is geïnstalleerd op 31 maart 2021).
Er staan leuke, interessante ideeën in over wat het betekent om perceptie en vrije wil te hebben vanuit filosofisch standpunt, en hoe dat fysiologisch zou kunnen werken. Dat vond ik goeie hoofdstukken. Die hoofdstukken voelden ook als het enige stuk van het boek dat was geschreven vanuit interesse. Veel van de meer beschouwende hoofdstukken vond ik overkomen als een gefrustreerde filosoof met behoorlijk lange tenen. En dat is dan toch jammer.
Maar wat een irritant, gefrustreerd, defensief boekje, van een vrouw met een totaal gebrek aan kennis en inzicht in het wetenschappelijke proces van hersenwetenschappers. Aan de ene kant moeten we allemaal naar elkaar toe groeien, aan de andere kant is het problematisch als de taal van de hersenwetenschappers de dominante taal wordt als we praten over wat het is om mens te zijn. Aan de ene kant is het goed als alle wetenschappers op zoek zijn naar patronen en algemene wetten, aan de andere kant is het slecht dat hersenwetenschappers daarbij de individuele verschillen niet erkennen (volgens de schrijfster, dan). Daarnaast verwijst ze naar CP Snow, die in 1959 zijn zorgen uitte over het probleem dat veel machthebbers geen benul hadden van natuurwetenschappen. De schrijfster beweert dat dit nu omgekeerd is, en dat wetenschappers hoger aanzien genieten. Dat vond ik vooral lachwekkend, gezien het ruige aandeel (13 van 150) Kamerleden met een beta-achtergrond in de Tweede Kamer (de kamer die is geïnstalleerd op 31 maart 2021).
Er staan leuke, interessante ideeën in over wat het betekent om perceptie en vrije wil te hebben vanuit filosofisch standpunt, en hoe dat fysiologisch zou kunnen werken. Dat vond ik goeie hoofdstukken. Die hoofdstukken voelden ook als het enige stuk van het boek dat was geschreven vanuit interesse. Veel van de meer beschouwende hoofdstukken vond ik overkomen als een gefrustreerde filosoof met behoorlijk lange tenen. En dat is dan toch jammer.
Read
April 27, 2024Slob heeft haar punt in de eerste 40 pagina's gemaakt. Mijn interesse in het boek nam af al naar gelang ik verder las, zeker toen ze ergens halverwege De Sade afdeed als een puber met perspectiefloze opstandigheid. Pardon?
Ik had gehoopt op wat meer neurobiologie in dit werkje; dat zou de zaak interessanter hebben gemaakt. Veel stukjes gaan over vrijheid/vrije wil. Dat onderwerp is de laatste jaren veelvuldig beschreven in Nederlandse filosofieboeken. Trop beaucoup wellicht?
Ik had gehoopt op wat meer neurobiologie in dit werkje; dat zou de zaak interessanter hebben gemaakt. Veel stukjes gaan over vrijheid/vrije wil. Dat onderwerp is de laatste jaren veelvuldig beschreven in Nederlandse filosofieboeken. Trop beaucoup wellicht?
December 23, 2017
Interessant essay over iets waar ik veel mee heb: combineren van de wetenschappen is nodig om de mens beter te kunnen begrijpen. In dit geval hersenwetenschappen (als onderdeel van natuurwetenschappen) en het belang van geesteswetenschappen, omdat we niet gewoon maar machines zijn... Goed, lekker vlot geschreven.
September 25, 2021
Tof begonnen doch naar einde toe steeds matiger wordend
Displaying 1 - 7 of 7 reviews