İbni Haldun: Tarih Biliminin Doğuşu

by Yves Lacoste

Hak ettiği ilgiyi ne Doğu’da ne de Batı’da gören, 14. yüzyılda yaşamış Arap düşünür İbni Haldun’un önemini A.Toynbee şu sözlerle dile getiriyor: “İbni Haldun öyle bir tarih felsefesi tasarlamış ve ortaya koymuştur ki, bugüne kadar hiçbir yetenek, hiçbir dönemde, hiçbir ülkede böylesine büyük bit yapıt yaratamamıştır.”İbni Haldun’un, tarihin bilim olarak doğuşunu simgeleyen yapıtı Mukaddime, Ortaçağ Arap uygarlığının sönmeye yüz tuttuğu bir sırada kaleme alındığından, İbni Haldun’u ve düşüncelerini doğrudan izleyen bir akım ortaya çıkmadığı gibi, bu düşünce daha sonraki yüzyıllarda unutulmaya yüz tuttu.Yakın tarihte yeniden keşfedilen İbni Haldun’un tarih biliminin kurucuları arasında sayıp hakkını teslim etmekle kalmayıp, düşüncesinin de derinlerine inme çabasına girersek, yalnızca geçmişin olaylarından ve düşüncelerinden dersler çıkarmakla kalmayacak aynı zamanda bugünümüzü anlamaya ve geleceği kurtarmaya adım atmış da olacağız.İbni Haldun, 14. yüzyılda toplumların iktisadi, sosyal ve siyasi koşullarının bilimsel bir çözümlemesini yaparken, bir takım temel tarihsel sorunları ortaya koyuyordu. Ortaçağ’a ilişkin yapıları, iktisadi, toplumsal ve siyasal evrimi yavaşlatan ya da engelleyen yapıları betimliyordu. İşte bu gecikme, yabancı güçlerin etkileriyle birleşerek birkaç yüzyıl sonra sömürgeciliği olanaklı kılacak; sömürgecilik de azgelişmişlik olgusunun ortaya çıkışını getirecekti.İbni Haldun, Kuzey Afrika tarihini yüzyıllar boyunca kesintiye uğratan siyasal (daha sonra iktisadi ve toplumsal) başarısızlıklar dizisini son derece yöntemli bir biçimde irdeleyen ve durgunluk nedenlerini bir tanrısallıkta ya da dış güçlerin etkisinde değil, yaşadığı toplumun iç yapısında arayan bir düşünür oldu. Onun tarih anlayışı, Avrupa’da iktisadi ve toplumsal alanlarda yürütülen araştırmalar sayesinde ancak XIX. yüzyılın sonuna doğru gelişecekti.Ancak Aziz Augustinus, Machiavelli ya da Montesquieu ile kıyaslanabilecek bir düşünür olan İbni Haldun’un yapıtını, yaşadığımız dönemin sorunlarıyla bağlantılandırıp bugünün kavramlarıyla ele almak, onun düşüncesini aşırı ölçüde modernleştirmek ya da çarpıtmak değil, tam tersine onun düşüncesinin gerçek zenginliğini ortaya çıkarmaktan. Yves Lacoste da İbni Haldun’da bu yoldan ilerliyor.

Genres: History

230 pages, Unknown Binding

First published January 1, 1966

Reviews

[Peiman E iran · Rating 4 out of 5]

‎دوستانِ گرانقدر، در این کتاب، نویسنده با معرفی و پژوهش در موردِ اندیشه هایِ مورخ و محقق و اندیشمندِ بزرگوار <ابن خلدون> تلاش نموده تا نظریاتِ خردمندانهٔ این مردِ بزرگ را با شرایط کنونی بسنجد و از میانِ سخنانِ و اندیشه هایِ وی آنچه برایِ زمانهٔ کنونی چاره ساز است را بیرون بیاورد
‎این نویسنده، <ایو لاکوست> زنده یاد "ابن خلدون" را مارکسِ تمدن و فرهنگِ مغرب و تحلیل گر واقعیت اجتماعى-اقتصادى شمالِ آفریقا میداند
‎فرصتی دست داد تا برایِ شما عزیزان، اندکی در اینباره در زیر بنویسم
----------------------------------------------
‎عزیزانم، <ابن خلدون> یکی از اساسی ترین پایه ها و ارکانِ لازم برایِ حکومت و سیاست را عدل و داد و عدالت میداند... این مردِ بزرگ، اهمیتی برایِ سیاستِ شرعی قائل نبوده و به این نتیجه رسیده بود که عدالت و روش هایِ درست و کاملِ حکومت و سیاست را نمیتوان از حکومت هایِ دینی و احادیثِ پیامبران بدست آورد، بنابراین بهترین راه را کنار گذاشتنِ حکومتِ دینی و شرعی دانسته و به جایِ آن به سراغِ حکومتِ عقلی بر پایهٔ خردگرایی رفته است که بارزترین نمونه و برترین نمونه از حکومتِ عقلی، قوانین و سیاست و حکومتِ ایرانیان باستان بوده است که بر خلافِ حکومت هایِ دینی و حکومتِ موهوم و بیابانیِ اسلامی، بر پایهٔ مصلحتِ مردم و به خصوص آسایش و مصلحتِ رعیت سازمان یافته بود
‎ابن خلدون معتقد بود که سیاست هایِ دینی و شرعی، نظر به سعادتِ اخرویِ انسانها دارند و از آن دنیایِ خیالی و موهوم سخن میگویند، که این مسئله دردی از مردمِ بیچاره و ساده لوح دوا نمیکند.. و بهترین سیاست، سیاستِ عقلی و بر پایهٔ خردِ انسانی میباشد که مصلحتِ دنیوی را برایِ مردم در نظر دارد و از این جهان و این دنیایِ حقیقی سخن میگوید و با خزعبلات و موهوماتِ ابلهانهٔ ادیان و مذاهب، کاری ندارد
‎ابن خلدون بارزترین نوعِ عدالت را تنها در حکومتِ پادشاهانِ ساسانی همچون<بهرامِ ساسانی> و <انوشیروانِ گرانقدر> و خردگرا میجوید.. و بارها از سخنان و روش هایِ بزرگان و پادشاهانِ ایرانی برایِ تعریفِ عدالت و حکومتِ پاک و عالی، بهره برده است... وی از انوشیروانِ بزرگ و عادل، اینگونه نقل میکند که: کشور به سپاه و سپاه به دارایى و دارایى به خراج و خراج به آبادانى و آبادانى به عدل و داد استوار گردد و عدل و داد وابسته به درست کردارىِ کارگزاران و درست کردارىِ کارگزاران وابسته به راست کردارىِ وزیران است... و بهتر و برتر از همه، پژوهشِ پادشاه از چگونگىِ زندگى مردم به تنِ خویش و توانایى وى بر رهبرى کردن است تا او فرمانرواىِ مردم گردد، نه آنان (مردم) بر او چیره شوند
‎در فلسفهٔ ابن خلدون، عدالت تنها از پادشاهیِ ایرانِ باستان قابلِ الگو برداری است، چراکه مفهوم عدل در نظامِ پادشاهىِ ایرانیان تأمین مصلحتِ عمومى به بهترین وجه ممکن است و این امر نه تنها به نیکو رفتارى و ملایمت، بلکه به تأمین حقوق و امرارِ معاش آنان نیز مربوط میگردد
‎دوستانِ عزیزم، به تعریفی که <ابن خلدون> از سیاستِ ایرانیان کرده است دقت کنید... وی میگوید : ایرانیان هیچ کس را به پایگاه فرمانروایى بر خویش نمی گماشتند مگر آنکه از دودمانِ پادشاهى باشد. پس از میان آنان کسى را بر می گزیدند که دیندار و دانا و فضیلت مند و تربیت یافته و سخاوت مند و دلاور و نیکوکار باشد و آنگاه فرمانروایى او را بدان مشروط میکردند که به عدل و داد گراید و براى خود دیه و زمین و آب به دست نیاورد تا مبادا مایهٔ زیانِ همسایگان آن دیه ها و سرزمینها شود و بازرگانى پیشه نکند تا مبادا دوستدار گرانىِ نرخِ کالاها گردد و بندگان به کارها نگمارد، چراکه آنان به خیر یا مصلحتى، مشورت و راى زنى نمیکنند
‎متأسفانه با ورودِ اسلام به این سرزمین، چنین رفتار و کردارِ خردمندانه و نیک، در این سرزمین به فراموشی سپرده شد و جایِ آن را رفتارِ نادرست و زشتِ بیابانی گرفت، که از دین اسلام ریشه گرفته بود... جالب است که سخنانِ زنده یاد ابن خلدون، گویی برایِ حال و روزِ این روزهایِ سرزمینمان بوده است که چگونه انگل صفتهایِ کثیف و عرب پرست، اینچنین به غارتِ سرزمینمان پرداخته اند و خبری از دادورزی و عدالت نمیباشد و مردمِ ساده لوح که ساکنِ این مرز و بوم هستند و تاریخِ سرزمینِ پاکمان و بزرگانِ این مرز و بوم را فراموش کرده اند، غیرت و میهن پرستی را به خزعبلات و موهوماتِ اسلام فروخته اند و صدایشان در برابرِ این غارتگرانِ کثیف و عرب پرست، خاموش شده است و در نمی آید
---------------------------------------------
‎یادِ <ابن خلدون> همیشه زنده و گرامی باد
‎امیدوارم این ریویو برایِ شما ایرانیانِ خردگرا مفید بوده باشه
‎<پیروز باشید و ایرانی>

[Ramzey · Rating 3 out of 5]

Excellent synopsis of khaldun's Muqqadina. History as reality! No western bias or distortions.

[Issam Chawni · Rating 4 out of 5]

Un livre excellent qui dresse le plan général dans lequel la pensée de Ibn Khaldoun a été élaborée, ce qui prépare le lecteur des Prolégomènes à une meilleur compréhension de cet oeuvre majeure, tout en expliquant les termes clés de son ouvrage.
Par contre, en utilisant un spectre d'analyse pas totalement adapté à la pensée complexe d'Ibn Khaldoun, l'auteur, brillant analyste, tombe dans des paradoxes qu'il n'arrive pas à expliquer malgré des tentatives "rationnelles".