Mavi ve Kara

by Sabahattin Eyüboğlu

Parasız, hiçbir şey yapılmaz oldu, biliyorum. İdeal, ülkü, mefkûre apartman adı olmaya başlayalı gençliğin gözünden düştü, biliyorum. Para düşünmeden sanat ve bilim derdine düşen enayi sayılıyor ya da kuşku uyandırıyor, biliyorum. (...) Ama bütün bu gerçeklere inat, sanatı paranın, maviyi karanın üstüne çıkaranlar var ya? İşte onlar sanatçı: Üst tarafı manatçı! Çok mu sert oldu bu yargı? Yumuşatalım biraz: Bütün manatçıların sanatçı olduğu zamanlar vardır. Aynı şeyi bir başka türlü söyleyelim: Her insanın Tanrı olduğu anlar vardır.

Sabahattin Eyüpoğlu (1909-1973): Hasan Âli Yücel'in kurduğu Tercüme Bürosu'nun başkan yardımcısı ve belgesel filmciliğinden üniversite hocalığına. Mavi Anadolu felsefesinden halk şiiri incelemelerine bütün hayatı ve yapıtlarıyla Cumhuriyet döneminin en önemli kültür insanlarından biriydi. Tek başına ya da "imece" birlikteliğiyle yaptığı çeviriler, Hayyam'dan Montaigne'e, Platon'dan Shakespeare'e hep, dünya kültürünün doruk adlarındandı.

Mavi ve Kara: Sabahattin Eyüpoğlu'nun yaşarken yayımladığı biricik deneme kitabı olmasıyla da farkını çiziyor.

Genres: Nonfiction, Turkish

253 pages, Paperback

First published January 1, 1961

About the author

1908 yılında Akçaabat'ta doğmuştur. İlköğrenimini Kütahya'da, ortaöğrenimini Trabzon'da tamamlamış, yüksek öğrenimini Atatürk'ün talimatıyla Avrupa'ya eğitime gönderilecek gençler arasında sınava girerek, Dijon, Lyon ve Paris üniversitelerinde, filoloji, edebiyat ve estetik alanlarında yapmıştır. İstanbul Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı bölümünde doçent olarak akademik kariyerine başlamıştır (1933 - 1939). Ankara'da eğitim müfettişliği ve Talim Terbiye Kurulu üyeliği yapmış, Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'nde kültür tarihi dersleri vermiş (1943 - 1947), bu arada Hasan Âli Yücel tarafından kurulan Tercüme Bürosu'nda çalışmıştır (1939 - 1947). 1947 - 1948 yıllarında ikinci kez Fransa'ya gitmiş, dönüşünde yine İstanbul Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde karşılaştırmalı Türk - Fransız edebiyatı (1950 - 1960), Teknik Üniversite ve Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu'nda sanat tarihi (1951 - 1958) dersleri okutmuştur. 27 Mayıs 1960 müdahalesinden sonra 147'ler içinde yer almış, görevlerinin iadesinden sonra Teknik Üniversite'deki öğretim üyeliğine devam etmiştir.

Eyüboğlu 1930'lardan itibaren yazmaya başlamış, Hakimiyet-i Milliye ve Tan gibi gazetelerde, Kültür Haftası, İnsan, Varlık gibi dergilerde yazıları yayınlanmıştır. Orhan Veli Kanık, Nurullah Ataç, Melih Cevdet Anday ile birlikte Tercüme dergisini çıkardı. Kendi denemeleri ve ünlü Montaigne ve Ömer Hayyam çevirilerinin yanı sıra Vedat Günyol ile birlikte Jean-Paul Sartre ve daha birçok ünlü yazardan çeviriler yaptılar.

Yeni Ufuklar dergisinde yazdı. Vedat Günyol’la Babeuf’tan çevirdikleri Devrim Yazıları toplatıldı(1965). Sabahattin Eyüboğlu, 12 Mart Darbesi sonrasında "gizli komünist örgütü kurmak" iddiasıyla Vedat Günyol ve Azra Erhat ile birlikte tutuklanmış, davada beraat etmiştir.

Reviews

[Esra Yılmaz · Rating 4 out of 5]

Sabahattin Eyüboğlu, Atatürk'ün yaptığı devrimlerin neden yapıldığını, Atatürk ilkelerinin gerekliliğini ve bu devrimleri kimlerin baltaladığını açıkça anlatmış. Anadolu halkının köylünün Türk Cumhuriyetinin temeli olduğunu, yeni Türk devletinin halk temelli olacağını ve her zaman halkçılık ilkesi doğrultusunda gelişeceğini ifade ediyor. Köy Enstitülerinin ne amaçla kurulduğunu, kimlerin kapatılmasına yol açtığını ve bu enstitülerin sağladığı faydaları okuyunca oldukça şaşırdım. Köy Enstitülerinden verim alınamadığını düşünüyordum.

[Dwhale · Rating 5 out of 5]

Köy enstitülerine ömürlerini vermiş insanların, yüksek ideallerinin, halka, adalete, eşitliğe, kalkınmaya inanışlarının; köy enstitülerini tarihten silmeye çalışanların yobazlıklarının, bağnazlıklarının anlatıldığı; bu işe başlarını koymuş insanların tıpkı günümüzdeki gibi iftiralarla saf dışı edilmeye çalışılmalarının sade anlatımı...

[Tülya Ortuç · Rating 5 out of 5]

Bugünden 70-80 sene öncesine bakmak kadar o zamandan bugüne bakmamı da sağlayan, akıl açan, nefis yazılar. Bugüne nasıl ve neden geldik sorusunun yanıtı çok net okunuyor. Çetin Altan ile ilgili bölümler dışarıda tutulursa, bugun yazılmış gibi yayınlansa yadırganmadan okunur.
Yurtsever, halk sever, sanat sever gerçek bir aydın

[Rüçhan · Rating 3 out of 5]

Sabahattin Eyüboğlu'nu bundan önce hep dünya klasiklerinin başarılı çevirmeni olarak tanırdım. Kendi yazılarının da olduğunu duyunca alıp okumak istedim. Kültür-sanat dünyamıza olan katkıları için kendisine müteşekkir olmakla birlikte bugünün penceresinden bakan biri olarak duyduğu Batı hayranlığını anlamakta zorlandım.

[Balkan Şencan · Rating 5 out of 5]

1977 yılında üçüncü baskısını yapan bu kitapta, Sabahattin Eyüpoğlu'nun 1940 - 1973 yılları arasında çeşitli mecralarda yayınladığı kimi fikir ve kültür yayınları ile denemelerinin bir kısmı derlenmiş; seçki, Türk kimliği, köy enstitüleri, cumhuriyetin temel değerleri, aydınların sorumluluğu, halkçılık, demokrasi, siyaset, aydınlanma, dil devrimi, eğitim, 27 Mayıs, sağ & sol düşüncesi gibi bir çok konuya değiniyor ve değindiği konuların hemen hepsinde, basma kalıp sözlerin çok ötesinde, bugüne seslenen nitelikli ve değerli görüşler sunuyor; satırları okudukça Türkiye'de on yıllardır hemen hemen aynı tartışmaların hemen hemen aynı argumanlarla yapıldığını görünce üzülüyor insan; kimi konularda hakikaten bir arpa boyu yol gidememişiz; diğer yandan, bugün artık yakın tarihin ötesinde kalan bir çok olaya da birinci elden tanıklık etmiş olması dolayısıyla eyüboğlu'nun yazdıkları tarihi belge niteliğinde. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarının ardından hangi temel tartışmaların yapıldığı, özellikle Atatürk'ün ölümü sonrasında ülkenin hangi tartışmaların içinden geçtiğini görmek bakımından temel kaynaklardan bir tanesi bu kitap; yakın tarihe meraklı herkesin alıp okumasını salık veriyorum; çok çok iyi; ne büyük beyinmişsin; huzur içinde yat Sabahattin Eyüpoğlu.

[Sinan Yuce · Rating 4 out of 5]

Ne köy enstitüsüymüş arkadaş! Şaka bir yana 60 yıldır aynı konularda tartışıp durmuşuz. Ama yazara katılıyorum, demokrasiye sonuna kadar inanılmalı. Hep demokratik olmayan yollardan engellendiği için mağdur olan yobaz kitlenin; bir şekilde 20 yıl iktidarda kalınca onların hepsinden beter olduğunu halkın anlaması (bakınız kırmızı boyanmış seçim haritası) demokrasinin yavaş da olsa işlediğini gösteriyor.

[cenap inci · Rating 5 out of 5]

Baş ucu kitabı.

[Şehriban Kaya · Rating 5 out of 5]

kıymetli ve asla güncelliğini kaybetmeyen yazılar

[Adnan]

Adını çevirilerinden duyduğum Sabahattin Eyüboğlu'nun deneme kitabı Mavi ve Kara. 1950 ve 1960'lı yılların memleket meselelerini, en çok da Köy Enstitüleri'ni anlattığı denemeleriyle Mustafa Kemal'e ve İnönü'ye sahip çıkıyor Eyüboğlu.

[ehk2]

Halkı bu denli sevmek yalnız tanrılara mahsus birşey olsa gerek!

+ gerçi üstat "Her insanın Tanrı olduğu anlar vardır" (s.91) da demiş.

[Alex · Rating 3 out of 5]

Eyuboglu has some very interesting thoughts having lived in the West, in France, and being Turkish. If you are intrigued by Turkish culture or what to gain some insights to what a Turkish intellectual might have been thinking in the 60's in Turkey this is a great book to start at. His ideas about education and friendship are the most memorable to me. An idea that doesn't really get talked about anymore is friendship. How we are slowly losing our touch with our friends and becoming a good friend rarely gets talked about anymore. Moreover, politicians are especially out of touch with people and their friends therefore are more likely to be able to do things that affect the people in a negative manner. An interesting idea that leaves lots of room for pondering.