شرح حال عبدالله بن المقفع

by عباس اقبال آشتیانی, ایرج افشار (نویسنده ی زندگی نامه عباس اقبال), مجتبی مینوی (نویسنده ی نامه الحاقی)

سال نشر: 1382

این کتاب نخستین بار در سال 1306 در برلین چاپ شده است. چاپ فعلی سوای حروف چینی دوباره، دو افزوده نیز دارد: 1) زندگی نامه ی علمی عباس اقبال نوشته ی ایرج افشار؛ 2) نامه ی نقادانه ی مجتبی مینوی به اقبال در تذکر برخی مطالب به او

Genres: History

128 pages, Unknown Binding

Published January 1, 2003

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

به نظرم متنی است خواندنی البته برای کسی مثل من که چیزی نمی داند - طبیعی است که برای فرد متبحر در ادبیات خیلی حرف ها تکراری و ابتدایی اند و برای فرد محقق حرف ها کمی کلی و سریع برگذارشده

* قضاوت من در مورد متن نوشته ی اقبال



آن چیزهایی که در این کتاب برای من جالب بودند اینهایند: 1) ترجمه ی بعضی متون منطقی ارسطویی را هم به ابن مقفع نسبت داده اند و با توجه به اینکه دلیلی برای یونانی بلد بودن او نیست، نتیجه می گیرم که اگر آن انتساب درست باشد کتب منطقی یونانی به پهلوی ترجمه یا حداقل تلخیص شده بوده اند و ابن مقفع از پهلوی آنها را ترجمه یا تلخیص کرده است؛ عباس اقبال - البته بدون ارجاع - ترجمه ی از یونانی و سریانی در عصر انوشیروان را مسلم می داند و می گوید شخص او با آراء کلی افلاطون و ارسطو آشنا بوده و با بعضی یونانیون مناظره هم داشته است؛ 2) طبرستان در زمان جانشینان اسکندر در مقابل آنها مقاومت به خرج داده و از سابقه ی ایرانی خود و سنت شاهان دفاع کرده - کلا طبرستانی ها در مقابل فتوحات جدید مقاومت دارند که البته دلیل جغرافیایی هم دارد؛ 3) من از بحث های مربوط به کلیله و دمنه و منشأ داستان هایش هم استفاده کردم و به اطلاعات نداشته ی خود چیزی افزودم

عیب نوشته ی اقبال از حیث صوری عدم ترجمه ی ابیات عربی به فارسی است - کاش در چاپ جدید ترجمه ای افزوده می شد. از نظر محتوایی هم اقبال در مواردی چند از "مسلم است" و عبارات مشابه استفاده کرده است که این امر برای نوشته ای علمی چندان قابل قبول نیست. مثلا در این کتاب آمده ابن مقفع مسلما مانوی بوده، اما در کتاب زندیق و زنادیق - که البته کتاب دست دومی است و چندان قابل اعتنا نیست - برعکس آمده که ابن مقفع مسلما مانوی نبوده بلکه زردشتی بوده. منظورم تأکید بر استفاده های غیر علمی از "مسلم بودن" است. هر کس دلایلش را بگوید مسلم بودنش با خواننده



* قضاوت من در مورد افزوده ها: زندگی نامه و نامه ی مینوی



زندگی نامه ای که ایرج افشار برای عباس اقبال نگاشته بیشتر از آنکه زندگی نامه باشد فهرست مقالات و نوشته ها است. به نظرم یک زندگی نامه ی غیرعلمی تر جای خالی اش حس می شود

نامه ی مینوی به اقبال هم شامل انتقاداتی است جالب. من جمله با نقل متن عربی برخی ارجاعات اقبال نشان می دهد که فهم اقبال از متن اشتباه بوده - و مثلا چیزی را که جاحظ از دیگران نقل کرده به خود او نسبت داده. همچنین چند نقد را هم از برخی افراد دیگر نقل می کند. اشکال این بخش یکی عدم ترجمه ی متن های نسبتا زیاد عربی نامه در پاورقی است - که البته چون نثر است بیشترش را می شود فهمید - و دیگری بخش های زائد نامه؛ به نظرم بهتر بود همان بخش های مرتبط با این کتاب را چاپ می کردند. اما آنچه بیش از همه به چشم می آید نثر تقریبا مشوش مینوی است و خواندش دردسر دارد

[Ziba Ghodsifar · Rating 5 out of 5]

عالی! اثری عالمانه که به نسبت زمان خودش بسیار جامع و به‌روز نیز هست.

[Kiarash · Rating 3 out of 5]

روزبه دادویه یا عبدالله ابن المقفع کترجم و منشی دربار در خلافت بنی امیه و بنی عباس بوده است. زندگی ابن مقفع از این جهت متمایز است که نخست مترجم بسیار توانایی بوده که بسیاری از آثار پهلوی را به عربی ترجمه کرده و مانع از نابودی آنها شده. مهارت وی در استفاده از زبان عربی بسیار بالا بوده و گویا نثر او همچنان در مصر تدریس میشود.
جنبه دیگر شخصیت او که برای من جالب بود این است که در طول تاریخ به زندیق و مانوی و ملحد مشهور بوده است و از این جهت در بین شخصیت های معروف تاریخ ایران انگشت شمار است.

در این کتاب اطلاعات مختلفی که درباره روزبه دادویه یا همان ابن المقفع در منابع مختلف وجود داشته جمع آوری شده است و تلاش شده یک نمای کلی از
زندگی این شخص در قرن اول و دوم هجری داده شود.
نقد مجتبی مینوی هم که در پایان کتاب به صورت یک نامه آورده شده است بسیار خواندنی است.
-------------------------------------------------
قوم زنادقه در عهد او (عهد هادی خلیفه عباسی) قوت گرفتند از ایشان عبدالله الن المقفع مصنف کتاب کلیله و دمنه به عربی و صالح بن داود عم زاده سفاح و عبدالله هاشمی خواستند نقیض قرآن انشا کنند. ابن المففع که افصح فصحا و اعلم علما بود در آن زمان شش ماه در آن کار رنج برد و یک خانه پر از مسوده کرده و نقیض یک کلمه نتوانست گفت و لاشک مخلوق کجا نقیض کلام الله تواند گفت. هادی از حال ایشان واقف شد تمامت را بکشت.
حمدالله مستوفی تاریخ گزیده

اتهام ابن مقفع به زندقه به حدی رسید که هادی میگفت من هیچ کتاب از زندقه ندیدم که اصل آن از ابن مقفع نباشد.
ابن خلکان

عاقبت در سال 142 دانشمند بی مانند را به بهانه زندقه و شک در دین و تعلق به کیش آبا و اجدادی و باطنا به اشاره خلیفه و بر اثر کینه و غرض شخصی بر سر تنوری آورد. ابتدا دست و پای او را بریده پیش چشمش به تنور افکند و سوخت. سپس خود را در تنور آتش فرو کرد و گفت در مثله کردن تو بر من بحثی نیست چه تو زندیقی و مردم را به آرا و عقاید فاسده فاسد مینمایی.
ابن خلکان در ترجمه حال منصور حلاج