Všeličo o sekvojovcoch a čase

by Jón Kalman Stefánsson, Zuzana Stankovitsová (Translator)

Má desať rokov a chystá sa na svoje prvé dobrodružstvo – cestu lietadlom k starým rodičom do Nórska – v čase, keď v 70. rokoch 20. storočia „z Islandu cestovali do zahraničia len letušky a politici“. Dlhé letné prázdniny na „horúcom“ juhu, neďaleko Stavangeru, kde – na rozdiel od Islandu – sú stromy a muži v šortkách a čoskoro aj noví priatelia. „Babka a dedko. Dve slová, ktoré dokážu človeka utešiť ako náboženstvo, ako obrovská borovica.“

Nestáva sa často, aby sa dve knižky toho istého autora, ktorých pôvodné vydanie oddeľuje vyše dvadsaťročie, tak vzácne, zvláštne a zaujímavo dopĺňali a jedna druhú nasvecovali, ako je to v prípade Žltej ponorky (2022, u nás 2024, Artforum) a Všeličo o sekvojovcoch a čase (2001, u nás 2025, Artforum) islandského spisovateľa Jóna Kalmana Stefánssona. Slovenské preklady delí iba rok, tak si čitateľky a čitatelia oboch kníh budú môcť to prepojenie užiť. Žltá ponorka bola obsiahlejšia a jej najčarovnejšou časťou bolo spomínanie na letá strávené vysoko na severe u macochinej rodiny. Rozprávačom Sekvojovcov je tiež malý chlapec, tentoraz trávi prázdniny u babky s dedkom v Nórsku. Nie je to však „obyčajná“ kniha o detstve, je stefánssonovsky povýšená na poetickú esej o plynutí času, zrode a zániku, o životnej potrebe mať sa o koho oprieť, aby sme nespadli, sekvojovec, najväčší druh stromu na svete, je na to ako stvorený.

Genres: Fiction, Novels, Collections, Contemporary

208 pages, Hardcover

First published January 1, 2006

About the author

Jón Kalman Stefánsson (born 17 December 1963) is an Icelandic author. Jón moved to Keflavík when he was 12 and returned to Reykjavík in 1986 with his high school diploma. From 1975–1982 he spent a good deal of his time in West Iceland, where he did various jobs: worked in a slaughterhouse, in the fishing industry, doing masonry and for one summer as a police officer at Keflavík International Airport. Jón Kalman studied literature at the University of Iceland from 1986 until 1991 but did not finish his degree. He taught literature at two high schools for a period of time and wrote articles and criticism for Morgunblaðið newspaper for a number of years. Jón lived in Copenhagen from 1992–1995, reading, washing floors and counting buses. He worked as a librarian at the Mosfellsbær Library near Reykjavík until the year 2000. Since then he has been a full-time writer.

His first published work, the poetry collection, Með byssuleyfi á eilífðina, came out in 1988. He has published two other collections of poetry and a number of novels. His novel Sumarljós, og svo kemur nóttin (Summer Light, and Then Comes the Night) won The Icelandic Literature Prize in 2005. Three of his books have also been nominated for The Nordic Council's Literature Prize.

He was the recipient of the Per Olov Enquists Prize for 2011, awarded at the book fair in Gautaborg in September 2011.

Reviews

[Berengaria · Rating 4 out of 5]

3.5 stars rounded up

short review for busy readers: Lyrical nostalgia trip novel from one of Iceland's best living poets -- if not THE best. No real plot to speak of, episodic in form, but fantastically beautiful use of language and a masterful mixture of child and adult perspectives on the same long ago events. A touching vision of an Icelandic boy's childhood in an artistic, rather than sentimental, fashion.

In detail:
The first thing that jumps out at you with any of Jón Kalman's work is the lyricism. The man simply has poetry in his blood! His metaphors and the images he can conjure out of everyday things are breathtaking at times.

Just for that, any and all of his books are worth a try.

The narration, which mixes the POV of the narrator's 10-year old self and his 40-year old self, meanders around through an endless, formless childhood summer picking up this memory or that minor event and inspecting it from all sides in an attempt to find an answer to that eternal of all questions: Why does time march on as it does, leaving everything in its path changed? Why must we age and die?

Just personally, I'm not really a fan of plotless works. They are often somewhat repetitive, which this is, too, due to the fact a summer in Norway visiting the grandparents is not, by its nature, an action-packed event. (Until the boy gets too bored and starts pulling dumb stunts.)

I'm also not huge on kid narrators nor nostalgia trips.

These three things are why a 3.5 and not higher, despite my huge respect for Jón's poetic talents, which merit a 5 every time.

Recommended for fans of fictionalised childhood memories, lyrical prose and long, endless Nordic summers.

[Marleen · Rating 4 out of 5]

Wat een bijzondere schrijfstijl heeft de IJslandse auteur Jón Kalman Stefánsson. Ik wilde altijd al iets van hem lezen en onlangs kreeg ik een leesexemplaar van de uitgever en moest het er maar eens van komen. Een en ander over reuzenpijnbomen en de tijd is een mooi boek met beeldende zinnen. Ik moest er eerst even in komen, maar als je eenmaal gewend bent aan de stijl is het een prachtig boek.

Het hoofdpersonage reist af naar zijn opa en oma in Noorwegen en is een echte dromer met denkbeeldige vriendjes en een rijke fantasie. Hij is continu aan het associëren en op die manier reis je met hem mee in zijn hoofd. Hele geschiedenissen komen voorbij terwijl de verteller terugblikt op de avonturen uit zijn jeugd. Ik vond het een mooie, poëtische ode aan de verbeelding en de tijd en het is interessant voor lezers die niet houden van het geijkte.

[Mihály Szabó · Rating 4 out of 5]

A szerző többi könyvénél talán könnyedebb hangvételű kötet, tízéves elbeszélővel, akinek szerintem nagyon jól ragadja meg a gyermeki látásmódját, miközben olyan komoly dolgokról tud filozofálni, mint az idő múlása és a halál. Szép kiadás, jó fordítás.

[Adriana Consalvo · Rating 5 out of 5]

"VARIE COSE SULLE SEQUOIE E SUL TEMPO"
Quando entro in un libro di Stefánsson é come se mi accogliesse un amico, il suo linguaggio mi é familiare, lui accoglie nel suo mondo di luci e tenebre, vita e morte di cui racconta con naturalezza e profondità. L'elemento enorme che diventa punto interiore riferito alla grandezza del mondo, eppure é lì, lo vede, lo sente. Spesso é tenebra, a volte é grandine che si schianta sui vetri, presagio di morte. Un racconto di parti, come stanze come parentesi di famiglie, di porti sicuri nella "mappa del suo passato": i nonni. Nel bosco il tempo sembra fermarsi, il ragazzino affronta le paure, ma la paura torna, puntuale, c'è una mano ad accompagnarlo: un nonno e vorrebbe che il tempo non lo portasse via. Ma come " Il cielo di foglie " che lascia che vadano, lasciando nudi i rami, il corpo non resiste e resta nudo il ricordo, fa ombra, protegge il piccolo protagonista che sogna ragni, amici e il tempo.. Un bambino che affronta le paure quando i personaggi della sua fantasia lo abbandonano e l'adolescenza sembra un mondo dilatato e a volte squallido. Solo un'ombra inaccessibile di fronte all'età adulta che non si può raggiungere in un salto. Presto bisognerà fare i conti con ciò che é sconosciuto: un cane dagli occhi marroni, una donna ossuta e scontrosa, un mondo oltre una siepe, un ragno enorme che riappare. Un viaggio in Norvegia che cambierà ogni cosa in un'estate e a soli dieci anni farà parte di un mondo diverso, capirà che è cresciuto. Ci sarà un prima e un dopo e la consapevolezza che niente é e sarà più lo stesso. Nonni come sequoie, longeve, protettive ed immense che abbracciano: " Il nonno ha aperto una finestra sul tetto perché possano entrare le stelle" ⭐⭐⭐⭐⭐

[Juraj Polakovič · Rating 5 out of 5]

V Stefánssonovej próze sa odráža neoblomná túžba prinavrátiť stareckej mysli detskú slobodu. V knihe sa tak popri hlavnom hrdinovi najväčšmi objavuje Tarzan a indián Ľavá noha a najohavnejším nepriateľom sa stáva prehltnutý pavúk. A to všetko na pozadí sveta pospriadaného z nórskeho leta u deda moreplavca a olovenej babky. V slovenskej literatúre sa iterácie tejto knihy objavila už v minulom storočí, napísal ju Ľudo Ondrejov a nesie názov Zbojnícka mladosť. Takisto ako tú, aj túto zaraďujem medzi najkrajšie knihy, aké som kedy čítal.

[ari.adilibri · Rating 4 out of 5]

il titolo promette "varie cose", ma in realtà parla di una sola cosa fondamentale: il tempo. di come scorre, di come cambia tutto, e di come proviamo a trattenere ciò che amiamo. e al centro ci sono loro, i nonni. nel libro sono come sequoie: alti, solidi, eterni agli occhi di un bambino. leggendolo ho pensato ai miei e a quanto siano stati pilastri silenziosi della mia vita. è un libro che parla piano, ma arriva dritto e ti ricorda che l'infanzia forse finisce, ma l'amore che ci ha cresciuti resta per sempre. 🌳

[La pescatrice dei libri · Rating 5 out of 5]

“A ciascun uomo é stata data la chiave del cancello del paradiso; la stessa chiave apre le porte dell’inferno.”

Che dire?! Una storia d’infanzia di un tempo, quando ci si perdeva nei boschi e si avevano gli amici veri. Quelli che ci pensano tutta la notte a trovare una soluzione ai tuoi problemi e poi, mentre fanno colazione con una ciotola di cornflakes, abbandonano tutto e vengono a offrirti la soluzione che ti serviva. Quelle soluzioni che lasciano cicatrici ma riscaldano il cuore. Perché gli amici veri non sono quelli che cercano di capire il mondo senza capire niente, ma quelli che ti stanno vicino e combattono al tuo fianco.
La storia di un ragazzino islandese di 10 anni che va a passare le vacanze estive dai nonni in un paesino della Norvegia, vicino ai boschi e vicino a degli ragazzini che lo aiuteranno a crescere e a diventare resistente. A volte esilarante, spesso intriso di tristezza, come solo Stefansson sa scrivere, una storia tenera sugli affetti e sulla crescita.

[Noralie · Rating 4 out of 5]

prachtig

[Chiara Rimondi · Rating 5 out of 5]

La poeticità di questo libro sta tutta nella semplicità (luogo dove si nasconde il complesso).
Stefánsson ha l’enorme capacità di raccontare con un’autentica voce bambina il mondo dell’infanzia, con le sue tangibili meraviglie e le abissali paure.
Leggerlo è stato come farsi abbracciare da un bambino che ti corre incontro sorridendo con la bocca piena, offrendoti tutto il suo mondo e accidentalmente anche un pò di bava sulla spalla. ♥️

[Marco van der Most · Rating 5 out of 5]

Zo zacht kan hij de waarheid mompelend kleuren. Met een vleugje zwarte twijfel en witte verbazing, wat de waarheid voelbaar en sterker maakt. Elke keer raakt hij mij met zijn allesomvattende taal en kleine, grote ervaringen.

[Brigitte Van Cauter · Rating 3 out of 5]

3,5*

[Alessia · Rating 4 out of 5]

Varie cose sulle sequoie e sul tempo' di Jón Kalman Stefánsson è un romanzo poetico e nostalgico che mi ha fatto conoscere il mondo di plasmato dai ricordi d'infanzia dell'autore. Se la location è alquanto particolare (la periferia di Stavanger), l'esperienza è quanto di più condivisibile ci sia.
La scrittura è lieve e profonda, i personaggi sono autentici e la storia è un invito a riflettere sul passaggio del tempo.
Mi ha incantato l'espediente degli amici immaginari del protagonista, come Piè Veloce e Tarzan, che aggiungono un tocco di magia e libertà alla sua infanzia.
Ma ciò che rende questo libro veramente unico è la sua struttura narrativa: l'autore fa parlare l'adulto che ripercorre la sua infanzia attraverso la voce del bambino che fu, creando una sorta di "matrioska" di impressioni e sensazioni che si sovrappongono e si rivelano a strati, come la memoria stessa.
E grazie alla voce di questo bambino curioso, con i suoi ragni sotto il letto da sconfiggere, tutto diventa un viaggio magico, pieno di fantasia e intrecciato con elementi del folklore islandese e norvegese, che arricchiscono ulteriormente la storia. Non c'è solo leggerezza, la morte è un filo nero che attraversa il tempo; il dolore, l'inadeguatezza, l'incomprensione popolano i luoghi attraversati dal passo esploratore di Helge, Bjorn, Erik, Arne..
Un libro da leggere a piccole dosi, per assaporarne tutta la bellezza. I capitoli brevissimi, quasi delle piccole riflessioni poetiche, si prestano molto bene a una lettura consapevole e centellinata.

[fulbea · Rating 5 out of 5]

Nem tudok elképzelni annál békésebb pillanatot, mint szombat reggel fél hétkor, a nyitott ablakon beáramló friss levegővel, és beszűrődő fénynyúlványokkal körülvéve J.K.Stefánsson könyvét olvasom, és olyan érzés kap el, hogy tökéletes a perc és csodaszép a világ.

Kiskamaszkor emlékei negyvenéves tudattal, egyszerű, mégis bonyolult elmélkedésekkel, gyermeki fantáziával, egy meghatározó norvég nyárral, barátságokkal dúsítva.

Hűs koktél ez, az északi életérzésből, az idő futásából, a nagyszülők emlékeiből, a gyermekkori fantáziavilággal összeturmixozva, csipetnyi fűszeres mosolyt fakasztó, kedves humorral gazdagítva. Éltető elixír a szívnek és léleknek.

Egészségünkre!

[Tina · Rating 4 out of 5]

L’estate dei 10 anni dell’autore passata a casa dei nonni in Norvegia. Un racconto di formazione, di libertà, di amore per i nonni (le sequoie), e come sempre con Stefànsson, di amore per la natura.

“Questo è il tempo. Ecco quant’è generoso. Ecco quant’è spietato.”

[György Szabó · Rating 4 out of 5]

4,5 csillag lenne, ha lehetne. Kifejezetten tetszett, bár a legelején, az első 30-40 oldalnál még rá kellett éreznem a stílusra, hangulatra. De a 10 éves beszélő (aki néha összefolyik a negyvenéves író-elbeszélővel) nagyon szimpatikus, szerethető. Az érzéseit (örömeit, félelmeit, bánatait, lelkesedését) mind-mind remekül átadja a könyv, könnyű azonosulni vele, együttérezni a nagyapja elvesztésével.
A fantáziaelemekkel sűrűn átszőtt könyv a végére szinte letehetetlen, és én például nagyon szívesen tovább olvastam volna még.
Az utolsó fejezetek egyikében van egy félálomban átélt-megörökített jelenet, amit - felteszem, szándékosan - nagyon nehéz értelmezni. Ez bennem hagyott némi hiányérzetet, mert tényleg nem értettem, mi történik, és úgy éreztem, fontos lenne megérteni, de többszöri olvasásra sem esett le.
Mindezzel együtt szép, érzékeny könyv, látványos borítóval - csak ajánlani tudom.

[Skuli Saeland · Rating 4 out of 5]

Ákaflega hugljúf saga af strák sem fer til sumardvalar til íslensks afa síns og norskrar fósturömmu. Sagan er skrifuð í prósa-stíl í mörgum smáköflum sem henta afskaplega vel til að lýsa minningum stráksins þegar hann rifjar upp löngu liðna atburði og uppátæki. Sagan af því þegar hann og félagi hans seldu nærbuxur hálfsysturinnar var óborganleg. :)

[Vaniglia Harris · Rating 4 out of 5]

VARIE COSE SULLE SEQUOIE E SUL TEMPO, di Jón Kalman Stefánsson (Iperborea 2025; traduzione di Silvia Cosimini)

"Due parole
Nonna e nonno.
Due parole che ti sanno consolare come una religione, come le sequoie."

Jón ha dieci anni, gambette magre magre, pelo rosso, una faccia piena di lentiggini e ha con sé una valigiata di abiti troppo pesanti. A Stavanger, in Norvegia, dove va tutto solo a trascorrere un'intera estate, le sequoie possono essere solo immaginate. Ci sono però due nonni, metaforiche sequoie dai caratteri di ferro: la nonna - che è nonna acquisita - una donna brusca, diretta, che parla un linguaggio duro, misto di islandese e norvegese; il nonno, bonario imbianchino dai molti saperi, lettore implacabile di Gunnar Gunnarson.

Con Jón sono partiti i suoi amici immaginari Tarzan e Piè Veloce, ma tutto il resto è da scoprire e da inventare, incluse le nuove amicizie con ragazzini più o meno della sua età. Con i due fratelli Eirik e Björn scoprirà il bosco, che in Islanda non esiste, e farà amicizia con Arne e con il saputissimo Helge, che sa tantissime cose in ogni ambito dello scibile: cose che Jón vuole incamerare il più possibile per poter impressionare gli amici quando tornerà in Islanda. Innamorato di Gunnhildur, pensa a lei in ogni momento cruciale dell'estate e spera di poterle portare dalla Norvegia il prelibato cioccolato spalmabile che in Islanda non si trova. E poi Jón per la prima volta incontra la sorellastra, più grande di lui e interessata più al viaggio a Londra che ha programmato che a questo moccioso che si ritrovafra i piedi. Sarà lei, però, a fargli conoscere i Beatles, destinati a diventare un amore infinito della sua vita.

Scritto e pubblicato in islandese 25 anni fa, il libro esce solo ora in italiano, dopo i grandi capolavori che hanno reso Stefánsson famoso e amato qua da noi. Risente molto della prima attitudine dello scrittore verso la poesia, abbandonata poi a favore del romanzo e di nuovo ripresa in tempi recenti. Poetico nella forma ma anche nei contenuti, è un romanzo breve, strettamente autobiografico, un po' strampalato, tenero e buffo e tragico. Le tematiche sono un po' le sue solite: la morte, il tempo che passa, la memoria e le sue lacune che devono essere colmate. Peraltro, non è la prima volta che l'autore scrive dei suoi nonni e in generale, della sua famiglia: lui stesso recentemente (al festival I Boreali pochi giorni fa a Milano, accolto dall'affetto e dagli applausi dei suoi lettori) ha detto: "Non capisco perché continuiate a leggermi visto che scrivo sempre lo stesso libro 😁": è vero, queste tematiche le ho lette anche in Crepitio di stelle e ne Il mio sottomarino giallo. Anche questa volta ho riconosciuto il "solito Stefánsson" sin dalle prime righe, e la fascinazione mi ha preso e avvolto, come per tutti gli altri suoi libri precedenti. La sua narrazione è, come sempre, permeata da un'aura visionaria e poetica, dove ogni evento, ogni situazione, ogni luogo sembra emergere dal limitare di una fiaba.

[D. Dorka · Rating 4 out of 5]

Amíg az Árkok az esőben novelláival nem tudtam mit kezdeni, addig ez az 5 évvel későbbi szöveg sokkal jobban megtalált. És akkor most reménykedem, hogy az Ásta, ami megvan, csak még nem olvastam, még ennél is jobban meg fog.
A munkahelyi könyvklubunk egyik promptja az egy nap alatt elolvasott könyv. Technikailag nem sikerült 24 órán belül elolvasni (25 lett, maradhat?), de csak mert dolgozni is kell.
Az elbeszélőnk egy felnőtt férfi, aki bár arról mesél, hogy milyen volt 10 évesen a nyári szünetben a Norvégiában élő nagyszülőknél, eleinte még mintha nem tudna teljesen elszakadni attól a több évtizedtől és történéseitől, ami azóta eltelt. Mindig eszébe jut valami filozofikus gondolat vagy történés, ami más megvilágításba helyezi azt a nyarat is. Ezek a részek sokkal jobban tetszettek.
Amikor már „belejön” a narrátor a mesélésbe, és tényleg a 10 éves kisfiú nyaráról olvasunk egyfajta megfoghatatlan, a gyermeki képzelet és a mágikus realizmus határán egyensúlyozó miliőben, elkezdtem elveszni. Nem a szöveg hibája, csak nem az én stílusom.
Összességében azért pozitív élmény volt. Van valami Jón Kalman Stefánsson írásmódjában, ami elkap. Remélem, ez a vonal fog erősödni a későbbi műveiben is.

[Stefano Aiello · Rating 4 out of 5]

Non amo particolarmente i libri sull'infanzia e sulla pre-adolescenza, perché lo sguardo puro e incantato sulla vita appartiene a una fase che considero perduta. Però Stefánsson vince ogni mia resistenza, perché in un qualche modo riesce a suscitare in me malinconia, non quella struggente di un passato che non tornerà più ma quella più dolce, molto più vicina all'assaporare un frutto che non si mangiava da tempo: il nostro corpo si riappropria di sensazioni e ricordi che non sono spariti, bensì dormivano, e ora che si sono risvegliati chiedono attenzione in cambio di conforto. "Varie cose sulle sequoie e sul tempo" è un libro che parla di morte, di famiglia, di tempo e di amicizia. Nei dieci anni dell'autore si nasconde un nucleo pulsante di prime volte, raccontate nel tono e nel modo giusto, cioè con delicatezza e con l'incoscienza di chi non sa che quel momento verrà ricordato e più avanti chiederà con urgenza di venire scritto. In queste pagine dolci e pacate Stefánsson ci racconta cosa fa la vita quando inizia a fare la vita, e cioè promettere, deludere e infine sorprendere.

[Petra · Rating 3 out of 5]

Nepovedala by som, že to bolo úplne zlé, pretože Stefánsson vie písať a to veľmi dobre. Je to však skôr epizodické dielo a oproti jeho neskorším dielam (táto v origináli vyšla ešte v roku 2001) nemá taký silný príbeh. Takže sa to čítalo dobre, ale na konci to vo mne nevyvolalo také silné pocity, ako iné jeho knihy.

[Clervie · Rating 2 out of 5]

Stefánsson è uno di quei autori di cui leggerei perfino la lista della spesa. Ma questa volta, ahimè, mi ha delusa. Non ho capito questo libro, l'ho trovato lento e ripetitivo, e con una conclusione troncata, quasi non avesse più spazio per scrivere e quindi niente, fine. Che tristezza rimanere così delusi da qualcuno che ami!

[Inge Peeters · Rating 4 out of 5]

Een onderdompeling in grappige en poetisch verwoorde avonturen en gedachten van een 10 jarige jongen

[Patricia · Rating 4 out of 5]

Asi najslabšia Stefánssonova kniha, čo som čítala, no celkom mi sadla do upršaného predĺženého víkendu. Dej zasadený do južného Nórska - príjemný bonus.

[Luciana Castellan · Rating 5 out of 5]

Nonna e nonno. Due parole che ti sanno consolare come una religione, come le sequoie

[J.H.M. · Rating 5 out of 5]

Het boek, dat langzaam op gang komt, beschrijft de vakantie van een tienjarige jongen uit IJsland bij zijn grootouders in Noorwegen. Weer een mooi boek van Stefánsson, een groot schrijver.

[Giulia · Rating 4 out of 5]

«Due parole. Nonna e nonno. Due parole che ti sanno consolare come una religione, come le sequoie» 🤍

[Daniele · Rating 4 out of 5]

[…] si porta la mano sul cuore ferito, perché il sibilo del vento non copra il ritornello e i nostri racconti

Ho deciso di leggere questo libro nonostante il dolore fosse ancora fresco perché ero alla ricerca di risposte, di un aiuto da chi è bravo a dipingere l’agonia della perdita.
Questo libro è una capsula del tempo che mi riporta indietro alla mia infanzia, a quando io e mia sorella ci arrampicavamo sulla magnolia nel giardino dei miei nonni, alle fionde costruite a mano da mio nonno e a quando fingevo di guidare il trattore (Piobesi core).

Il suo racconto di un’estate norvegese mi ha permesso di rivivere la stessa complicità che sperimentai anch’io e che ora rimpiango amaramente. In ogni pagina ho rivisto parte di me, delle mie avventure, dei dispetti fatti alle mie sorelle (I’m sorry) e soprattutto delle lezioni di vita che i miei nonni cercarono di impartirmi a fatica e che comprendo solo ora.

Dove vado io è solo luce; aria che il sole riempie.

Ecco che cosa mi rimane di loro.

[Sini · Rating 3 out of 5]

Ik ben een fan van Jon Kalman Stefansson, dus koop en lees ik nieuwe vertalingen van hem allemaal subiet. Want ik hou van hem als fantasievolle, onderhoudende en verrassende verteller, en ik bewonder zijn zo prachtige poëtische en filosofische taal. Ook houd ik van zijn afgrondige en zwaarmoedige melancholie in combinatie met zijn snakkende jubel over de schoonheid en verrukking van het bestaan. Het is juist die combinatie die mij zo charmeert: de ijzingwekkende wijze waarop Stefansson de peilloze leegte van ons universum evoceert en de totale zinloosheid van ons leven en de dood, terwijl hij aan de andere kant ook uiterst meeslepend de pracht en vervoering bezingt, en ons allen luidkeels toeroept "LEEF!!! Uit alle macht!". Met andere woorden: de boeken van Stefansson zijn vaak prachtige elegische klaagzangen over de peilloze leegte van de wereld én formidabele lofzangen op de netvliesscheurende schoonheid van de wereld, en vooral daarom ben ik een fan van hem.

Het net uitgekomen "Een en ander over reuzenpijnbomen en de tijd" is een nieuwe vertaling, maar wel van een van Stefanssons vroegere werken. Het is lichtvoetiger dan veel van zijn latere boeken, en zoomt meer dan zijn meeste boeken in op de nog zorgeloze wereld van de jeugd. Zodat we de wereld en allerlei avonturen vooral zien door het nog prille oog van een tienjarige IJslandse jongen die tijdelijk in Noorwegen woont. Tegelijk echter gaat het hier wel om herinneringen van iemand die allang geen tien meer is: heel vaak zitten we in het hoofd van de tienjarige jongen, maar tegelijk zitten we ook in het hoofd van de bijna veertigjarige man die jaren later mijmert over hoe hij was als tienjarige jongen. En soms neemt die bijna veertigjarige het verhaal over. Dat leidt dan tot van die filosofische Stefansson- zinnen als: "Misschien is er iemand die alles in de hand heeft, het lot, de tijd, het leven, het toeval, de dood. Misschien bestaan er deuren die opengaan in een nieuwe wereld, misschien is God niets meer dan fantastische literatuur en het leven niet puur gebonden aan de hartslag: de laatste ademhaling en dan neemt de leegte het over." Of tot zinnen waarin het leven en onze planeet worden gezien als "een sombere, koude steen [...] die in de afschuwelijke stilte van het heelal zweefde". Of tot een passage waarin de bijna veertigjarige zich herinnert hoe hij het voorhoofd van zijn gestorven oma aanraakt: "[H]et is alleen nog maar een glad gezicht, zonder pijn, zonder blijdschap, niets behalve vaag de ouderdom. Alsof je tegenover een leegte staat. In een opwelling strek ik mijn hand uit en beroer haar voorhoofd. Het is ijskoud. Een genadeloze, onverzettelijke kilte. Een muur van ijs waarop alle woorden verbrokkelen, elke religie, elke hoop".

Vooral die laatste passage is vintage Stefansson in zijn totale troosteloosheid. Meteen daarna echter komt hij op de proppen met de volgende passage: "Als ik tien ben - namelijk op het moment dat ik op de achterbank van de Volga zit, in een spiksplinternieuwe spijkerbroek en - jack op weg naar het huis van opa en oma in een buitenwijk van Stavanger, in de namiddag in de lente met de zon die gloeiend aan de hemel staat- is de wereld vol wonderen en heeft de tijd nog geen naam. Later heb ik de pech allerlei overbodige kennis op te doen, onder andere over de tijd. Ik kom erachter dat de tijd alles verteert, al het leven, opa's en oma's, koningen en vuilnisophalers en zelfs kinderen. De zon zal opzwellen, dan ineenstorten en afkoelen tot een rotsblok in een veel te groot, duister en koud universum waar alles dood is behalve de tijd. Maar daar zit ik, roodharig en slechts tien jaar oud, oma glimt van mij vanaf de bijrijderszitplaats en opa kijkt vanonder zijn hoed naar voren, tijd bestaat eigenlijk nog niet, het is alleen maar kindertijd waarin van alles kan gebeuren of waarin daadwerkelijk alles gebeurt". Hier wordt mooi voelbaar gemaakt dat de veertigjarige, vol als hij is van besef van vergeefsheid en leegte, met regelrechte passie zijn zorgeloosheid als tienjarige herbeleeft, alsook zijn prille kinderblik, waarin dood, de alles eroderende tijd en de onherroepelijke leegte nog niet bestaan. En ook dat is vintage Stefansson.

In "Een en ander over reuzenpijnbomen en de tijd" worden we meer en meer ondergedompeld in die nog zo prille en tijdloze wereld van de tienjarige, en verdwijnt de van doodsbesef doorregen veertigjarige steeds meer naar de achtergrond. Dat levert veel onroerende passages op, vol van typisch jongelingenavontuur. Daarin zijn fantasie en werkelijkheid nauwelijks te onderscheiden, want voor de tienjarige ik- figuur is Tarzan gewoon een speelkameraad en is magie of wat in dromen gebeurt gewoon werkelijkheid. Ook logica of vertellen met kop en staart spelen nauwelijks een rol, omdat de tienjarige zich voortdurend laat afleiden door onverwachte zijpaden die nieuwe mogelijkheden bieden tot spel en fantasie. Bovendien is alles voor hem nog nieuw, onbekend, vol van belofte. Dat vond ik allemaal heel aanstekelijk, en ontroerend bovendien: deze roman heeft zonder meer de charme van avontuurlijke jongensboeken, en daar ben ik bepaald niet ongevoelig voor. Die ontroering werd voor mij nog versterkt omdat de veertigjarige op de achtergrond steeds aanwezig blijft: in alle passages waarin we meeleven met die zo ongeremd spelende en fantaserende en avontuurlijke tienjarige voelen we immers toch ook de weemoed van de veertigjarige die hierop terugkijkt. En die, zo mogen we hopen, die helaas voorbije wereld van toen weer voor even heel intens herbeleeft. Zodat hij misschien voor even verlost is van zijn besef van vergeefsheid en leegte, en volop ondergedompeld is in een wereld van tijdloze magie en ongeremd avontuur. Al kan het ook zijn dat hij die magische wereld als veertigjarige zelfs extra intens herbeleeft, juist omdat hij weet dat de alles eroderende tijd ook hem omringt, zodat hij precies daardoor met nog meer vuur terugdenkt aan de tijdloosheid van tienjarigen.

Incidenteel bevat dit boek ook wel intense prachtpassages als: "Een keer zei opa tegen oma: Je bent zo mooi dat ik wel kan huilen, en dat was de eerste en enige keer dat hij hardop probeerde haar schoonheid in woorden uit te drukken. Hoe moet je ook iets verwoorden, dacht opa, wat je machteloos maakt, weerloos, in de war, totaal geïntimideerd. Soms is ze prachtiger dan wat ook, soms angstaanjagend als de loodzware zee vlak nadat iemand overboord is gevallen en verdronken. Het was in de tijd dat opa zijn broer benijdde, want de broer van mijn opa was dichter die alles onder woorden leek te kunnen brengen, de kleurtinten in het gras, de plooien in de lucht, de beklemmende angst in je borst". Niettemin is deze roman, zoals gezegd, lichtvoetiger dan veel andere romans van Stefansson. Hij is naar mijn gevoel ook minder intens en ijzingwekkend in zijn melancholie en minder meeslepend in zijn jubel. Er is dus niet die ongelofelijk indringende en zo ongehoord prachtvolle combinatie van elegische klaagzang en geëxalteerde lofzang die je in veel van zijn andere boeken vindt. Bovendien vond ik deze roman, zeker als ik hem met andere Stefansson-boeken vergelijk, soms wat kabbelend en al te meanderend. Hij is dus naar mijn smaak niet zo verbluffend als Stefanssons hoogtepunten, zoals zijn formidabele trilogie ( "Hemel en hel", "Het verdriet van de engelen" en "Het hart van de mens") of het geweldige "Jouw afwezigheid is duisternis". Maar andere lezers zullen misschien juist die lichtvoetigheid meer waarderen dan ik, of nog meer gecharmeerd zijn van die zo fraai geëvoceerde jongenswereld. Of ze zullen vinden dat er een beter evenwicht is tussen intense passages zoals die ik boven citeerde en meer lichtvoetige passages. En zelf heb ik dit boek ook graag gelezen. Kortom, ook na dit boek ben en blijf ik een fan van Stefansson.

[Simona~ pagine_e_inchiostro · Rating 4 out of 5]

Recensione a cura della pagina instagram Pagine_e_inchiostro:
Varie cose sulle sequoie e sul tempo è un romanzo leggero e profondo, capace di riflettere sui temi dell’infanzia e del passare del tempo.
La vicenda vede come protagonista un bambino di dieci anni alle prese con un’estate trascorsa lontano da casa. La trama non è però il vero fulcro del libro: ciò che conta è il modo in cui il protagonista osserva il mondo e lo modella attraverso l’immaginazione.
Il suo sguardo è allo stesso tempo incantato e disincantato. È proprio questa prospettiva a rendere il romanzo così efficace: l’infanzia viene raccontata come un’età sospesa, in cui il tempo sembra dilatarsi e ogni esperienza (un’amicizia, una paura, una scoperta) assume un peso enorme.

Stefánsson riesce a restituire la profondità dei pensieri infantili senza ridicolizzarli o innalzarli, mostrando come la meraviglia conviva con la malinconia e con la consapevolezza (confusa ma già presente) che nulla possa restare immutabile.
Il tema del tempo attraversa tutto il romanzo. Le sequoie diventano una metafora della stabilità e della memoria, mentre intorno ad esse i personaggi cambiano, si evolvono e si allontanano. Le avventure raccontate non sono straordinarie in senso tradizionale, ma appartengono ad un altro tempo della vita, quello dell’infanzia, in cui anche le esperienze più semplici diventano monumentali e fondamentali. Il lettore ha la sensazione di vivere questi momenti insieme ai personaggi, che sono costruiti con ironia, tenerezza e grande attenzione ai dettagli emotivi. I bambini protagonisti delle storie di Stefánsson sono sempre particolarmente riusciti: vivi, divertenti, creativi, indimenticabili.
L’autore non cerca grandi eventi, ma dimostra che è nei dettagli minimi che la vita diventa davvero memorabile.

[Margit · Rating 3 out of 5]

Az Ásta után ez a könyv elmaradt az elvárásaimtól. Egészen az utolsó negyedéig gyengének éreztem. A testvér hazaérkezése Londonból, a Beatlemania, és a törésszerű vége viszont tele volt szellemes fordulatokkal és betekintésekkel.
Kedvenc karakterem Eirik volt, aki kényszeresen mindent szétszerelt.
És a legizgalmasabb motívum pedig az volt, hogy hogyan fonódik össze a világteremtés a világértelmezéssel, a kreatív energiák ennek a fiúnak a libidójával.