Gluvi barut

by Branko Ćopić

Radnja romana smještena je u vrijeme 2. svjetskog rata.

Genres: Serbian Literature, Historical Fiction

260 pages, Hardcover

First published January 1, 1957

About the author

Branko Ćopić (Cyrillic: Бранко Ћопић; January 1, 1915 – March 26, 1984) was a Yugoslav writer. He was born in the village of Hašani near Bosanska Krupa. He attended schools in Bihać, Banja Luka, Sarajevo and Karlovac before moving to Belgrade to study philosophy at the University of Belgrade until his graduation in 1940.

Upon the uprising in the Bosanska Krajina in 1941, he joined the Partizans and remained in their ranks until the end of World War II. That period of his life influenced much of his literary work as can be seen by the themes he later writes about. Athe the end of the war he returned to Belgrade where he was, until 1949, the director of a children's magazine called "Pioniri". From 1951 until his death he was a professional writer.

His books have been translated into Albanian, Czech, English, Dutch, Italian, Mandarin, Cantonese, Polish, Romanian, Turkish, Slovak, German, French, and Russian, and some of them have been turned into TV series and feature-films.

He died by suicide on March 26, 1984 in Belgrade.

Reviews

[Tijana]

Gluvi barut me je iznenadio na više načina odjednom. Pre svega činjenicom da je Ćopić hteo i mogao da ovakvu knjigu napiše i objavi 1957. godine - o tome kako za vreme rata tesnogrudi, dogmatski politički komesar svojim nasumičnim i krvavim "čišćenjem pete kolone" okreće lokalno stanovništvo protiv partizana; o bratstvu po oružju između komandira-španskog borca i odmetnutog kraljevskog oficira koji se priključuje partizanima; o ogromnim teškoćama na koje nailazi svaki pokušaj da se neškolovani, zatvoreni, siromašni seljaci pokrenu i naročito da se odvoje od svog sela i shvate da postoji i svet van njega.
A pošto je ovo Ćopić, roman je i direktan i istančan, i nežan i surov istovremeno, i na mahove čak i duhovit (ali mnogo ređe nego obično). Pojedina mesta tematski idu do granice onoga što je za Ćopića kao autora zamislivo/prihvatljivo, ali zapravo je suština romana u prikazu različitih mogućih pristupa vođenju partizanske borbe preko četiri različita lika (Tigar, Milan, Vlado, Radekić) i Ćopić se njima bavi pošteno, ne uskraćujući im složenost i višestranost. To važi i za sporedne i negativne junake sa obe strane fronta.

I moram da izdvojim jednu epizodu koja je sasvim zaokružena celina od tako, dve i po, tri strane: dvojica sitnih srpskih protuva odu da pokupe eksere (!) iz popaljenog muslimanskog sela, sve likujući nad poraženim neprijateljem, i nalete u povratku na jedinog preživelog, vođu tog muslimanskog odreda, kako sedi na groblju i čuva svoje mrtve jer živih više nema. I onda, dok se vraćaju u svoje selo, jedan od njih krišom plače jer mu je žao komšije.
Zašto sam se bacila u ovakav preprič? Pa jer mislim da bi 95% savremenih angažovanih pisaca na ovim prostorima (sic) imaginativno i moralno dobacilo samo do te krađe eksera i tu bi stali, ne bi bili u stanju da zamisle ni susret na groblju a kamoli te iskrene lopovske suze u povratku. PRAVDA ZA ĆOPIĆA.
Naročito jer kad čovek začeprka po recepciji u doba objavljivanja nailazi na izjave tipa "piščeva imaginacija nije velika ni psihološka analiza duboka" (Pavle Zorić u relativno pozitivnoj kritici) ili da Ćopić u nekim trenucima izgleda kao "politički špekulant ili kukavica" (Dobrica Ćosić na nekom zasedanju) i naravno na izbacivanje iz Partije. Teška i tmurna potvrda istine da su ljudi koji jasno vide i otvoreno govore - na smetnji i svojima i protivnicima.

[Jelena]

Za razliku od njegovih ostalih djela (više-manje) humora u Gluvom barutu ima veoma malo. A i kada ga ima to su prstohvati humora.

Gluvi barut je nakon Jeretičke priče roman koji je Ćopiću zacementisao loš položaj u Partiji. Zašto? Zato što Gluvi barut daje drugačiju sliku narodno-oslobodilačke borbe.
U samoj srži romana nalaze se Tigar- komunista, borac koji se iskalio u Španskom ratu, Vlado- njegov komesar, hladni i proračunati predstavnik političkog dijela revolucije, Radekić- bivši oficir kraljeve garde, a sada komunista i Milan- humanista koji lijepim riječima pokušava doprijeti do naroda.
Mjesto poprišta: Pogorina.

Ćopić uvodi tri nivoa sukoba u romanu. Imamo sukob između samih predstavnika revolocije između sebe, sukob predstavnika revolucije i mentaliteta seljaka te sukob revolucionara i fašista.

Elem, kroz ovako složenu kompoziciju drame romana odmotava se ono što je zapravo činilo tu narodno-oslobodilačku borbu: ubijanje onih koji nisu pristajali uz komuniste.
Tigar jeste očeličeni borac ali koji je iskren, otvoren i sada se našao na mjestu gdje su ljudi vezani za svoja ognjišta-to još nisu revolucionari. A njegov komesar Vlado uvodi teror i ubija ljude koji ni ne znaju zašto ih ubijaju, tamo zbog neke 'pete kolone'. Partizani uvode teror među srpsko stanovništvo grmečkog kraja koji je odvajkada napadan i proklet jer se nalazi na toj međi. Komunizam i njegova partija ne prihvataju mogućnost da seljaci zapravo ne znaju kome da se priklone. Oni žele štiti svoj dom, pa će čak i odlaziti četnicima zbog 'crvenog terora' koji sprovodi Vlado.
Tigar se u svemu tome našao očekujući borbu protiv fašizma koju je našao u Španiji, ali bosanski seljak ne zna ni za šta sem za svoj dom, svoju sirotinju i bijedu koju treba štitit. Između Tigra i naroda stoji Radekić koji je unekoliko sličan samom Tigru jer je i on izgubljen. Nije prihvaćen od Partije jer je bivši kraljev gardista, a nije ni u Pogorini se više ne osjeća domaće. On će predstavljati jedinu sponu između komunista i naroda isterorisanog od njih. On će biti onaj koji razumije srcei dušu seljaka ne sileći ga da čini ono što ne može.
Kroz roman će i Tigar polako da dođe do te spoznaje, međutim, kao i uvijek kod Ćopića srce ostavite na posljednje dvije stranice romana 3

Gluvi barut je bitka unutar samih nosilaca radnje i njihovih težnji i realnosti u kojoj su se našli i pokušavaju da je prihvate ili ne prihvate. Glubi barut je i sam otpor naroda prema strancu. Gluvi barut je slika narodno-oslobodilačke borbe koja je bila krvava i na domaćem terenu. Gdje si ubijan ako nisi uz crvene.

Branko Ćopić rođen je u Hašanima, selu poslije mog. Sve ono što on opisuje u svojim romanima i pričama možete naći pod Grmeču. Zatvorene ali tople ljude koji će do kraja štiti svoje ognjište ali koje možeš urazumiti samo ako oslušneš malo i njih. Mnogi likove Ćopićevih romana nalaze se upravo u okolnim selima Duboviku, Jasenici, Japri, Kalinoviku... I dan-danas stari ljudi gore će vam pričati o njihovom Branku i kako su morali paziti pred njim 'da ih ne turi u te svoje knjige pa da im se smiju'.

[Bojan Ostojić]

Ne mogu da verujem da je napisano kad je napisano i da nije zabranjeno. Ludilo rata, ništa nismo naučili. I dalje "živimo u plemenima ko Apači" u večitom strahu i paranoji, koje neko treći uvek iskoristi na našu štetu.

"Čvorovi se sijeku, a ne raspliću, to i jest revolucija."

Nije nam dopušten bio kontinuitet na pozornici istorije da preležimo dečje bolesti mlade države i nacije.

[Sara G]

Ufff, ne znam šta da kažem o ovoj knjizi sem da je teška i da mislim da je treba pročitati.
Priznajem, nisam znala gotovo ništa o knjizi pre nego što sam je otvorila, i mislim da mi je to pomoglo. Sve što sam znala, i očekivala, je da je drugačija od Ćopićevih knjiga koje sam čitala kao mala, i mislim da je to sve što treba znati pre čitanja.
Htela bih da dodam još i da sam se, kao uz svaku drugu Ćopićevu knjigu, pošteno naplakala.

[Idaa]

Gluvi barut Branka Ćopića djelo je koje se snažno razlikuje od njegovih ranijih romana, pripovijetki i priča namijenjenih djeci, prožetih humorom, toplinom i vedrinom. Kroz ta djela navikla sam na Ćopića kao na pisca koji s lahkoćom oživljava seoske dogodovštine, prenosi autentičnu narav ljudi iz zabačenih krajeva i time gradi neposrednu emotivnu vezu s čitateljem. No, Gluvi barut je posve drugačiji tekst. To je roman koji gotovo u potpunosti odbacuje humoristični ton kako bi otvorio prostor za oštru, nijansiranu i ponekad bolnu psihološku disekciju revolucionara suočenih s ratnom stvarnošću. Četiri centralna lika, od kojih se posebno izdvajaju Tigar i Radekić, predstavnici suprotstavljenih ideoloških svjetonazora, ogoljuju ne samo mentalne strukture revolucionara, nego i širi društveno-historijski kontekst Bosanske Krajine u vihoru rata.
Objavljen 1957. godine, roman nastaje u vremenu kada se partizanstvo i Narodnooslobodilačka borba počinju promišljati kao složeniji, višedimenzionalni fenomen, daleko od jednodimenzionalne herojske naracije. Ćopić, do tada afirmisan kao “partizanski pisac”, ovim romanom uspostavlja hrabriji, kritičniji i introspektivniji pristup, što ga je, nažalost, dovelo u ozbiljne životne i profesionalne neprilike.
Poznata je i njegova kasnija životna tragedija, okončana samoubistvom, zbog čega se nad čitanjem Gluvog baruta nadvija još snažniji osjećaj egzistencijalne težine. Njegova oproštajna rečenica, “Zbogom lijepi i strašni živote”, postala je epitaf jednoj književnoj epohi i sudbini pisca koji je previše osjetljivo nosio terete vremena o kojem je pisao.

[Vještački Inteligentan]

Odlično djelo koje baca potpuno novo svijetlo i razbija stereotipe NOBa.

[Strider]

Потпуно неочекивано.
То није анти-партизански роман, али је на огољен начин приказан и "црвени терор". И то онда објављено 1957?!
И какав контраст у односу на Ћопићеве дечије књиге?!
Главна дијагонала је однос везаности за родни крај и смелости да се иде даље. А онда је то после актуелно и за касније ратове у Босни.
Угланом сам у шоку.