Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας

by Εύα Στάμου

Έχει πυκνώσει και στη χώρα μας το ενδιαφέρον γύρω στο φαινόμενο της παραλογοτεχνίας. Στο δοκίμιο αυτό η Εύα Στάμου εστιάζει την προσοχή της σε μια υποπερίπτωσή της: στη "ροζ λογοτεχνία", στα ανάλαφρα και τυποποιημένα αφηγήματα ερωτικού περιεχομένου που κατακτούν συχνά πια πρώτες θέσεις στις λίστες των "ευπώλητων" βιβλίων κάθε χρονιάς. Εντάσσει την κατηγορία τους στο γενικότερο περιβάλλον μιας "ροζ κουλτούρας", προβαίνει σε βασικές διακρίσεις μεταξύ λογοτεχνίας και παραλογοτεχνίας, καθώς και σε διευκρινίσεις σχετικά με τη γυναικεία γραφή, διεξέρχεται τα ιστορικά του είδους, σχολιάζοντας και κάποια πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα της πρόσφατης παραγωγής, ελέγχει τα κυριότερα επιχειρήματα υπερασπιστών της παραλογοτεχνίας και διερευνά τους λόγους για τους οποίους καταφεύγουμε στην "ποιοτική" λογοτεχνία.

Genres: Nonfiction

136 pages, Paperback

First published April 1, 2014

Reviews

[Sophia · Rating 4 out of 5]

B.R.A.CE. 2017 ένα δοκίμιο

Γιατί απολαμβάνω κείμενα όπως αυτό; Γιατί κάποιος που ξέρει να γράφει, βάζει τις δικές μου σκέψεις σε σειρά και μου δίνει και τα επιχειρήματα που έχω στο μυαλό μου, τακτοποιημένα και με συνοχή. Ένα θέμα όπως η "ροζ λογοτεχνία" το οποίο συναντώ συχνά και προσπαθώ να καταλάβω τον παροξυσμό που διακατέχει τους υπερασπιστές της. Σας ευχαριστώ Κα Στάμου.

[Giorgos · Rating 4 out of 5]

Δεν θα το ξαναδιάβαζα αυτό το βιβλιαράκι. Όχι γιατί δεν μου είχε κάνει καλή εντύπωση όταν το διάβασα! Το αντίθετο: μια χαρά τα λέει. Αλλά, στην αρχή ήταν τα πολλά διαφημιστικά μέιλ από εκδοτικούς οίκους –που πολλοί έχουμε λάβει– στα οποία περίοπτη θέση είχαν βιβλία, κυρίως Ελλήνων συγγραφέων, που η Στάμου θα τα χαρακτήριζε «ροζ λογοτεχνία». Είναι μονίμως διάφορα αισθαντικά μυθιστορήματα που μοιράζουν κυριακάτικες εφημερίδες. Και το αποκορύφωμα ήταν πριν από λίγες ημέρες σε ‘χριστουγεννιάτικη’ ουρά ροζ ή μάλλον πορτοκαλί (σαν το εξώφυλλο του βιβλίου) σειράς γνωστού δημοσίως πολυκαταστήματος, όταν έπεσα σχεδόν πάνω σε πελάτη-‘ντουλάπα’ που κρατούσε στα αποφασισμένα στιβαρά χέρια του βιβλίο με χρυσόμαυρο εξώφυλλο και πήγαινε το γράμμα (κυριολεκτικά), μαντατοφόρος λοιπόν -προφανώς παραγγελία από και δώρο σε αγαπημένο πρόσωπο. Κι εκεί μόνο θυμήθηκα το βιβλιαράκι της Στάμου.

Εύκολα θα το πει κάποιος ότι όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα… Γράφε εσύ όπως θέλεις, κι άσε τον καθένα να γράφει όπως θέλει. Διάβαζε ό,τι θέλεις κ.ο.κ. Ή να πει, όχι εντελώς άδικα, αμάν πια με τις διακρίσεις και τους δυισμούς, στο τραγούδι και στη μουσική, στο θέατρο, στη λογοτεχνία, στην πολιτική, στη ζωή κ.ο.κ. Δεν ξέρω εάν είναι η διάκριση «καλό-κακό» που μας ενοχλεί κατά βάθος (νομίζω, κατά βάθος, πως όχι –διότι σε πολλά είμαστε μέσα μας μανιχαϊστικά πλάσματα). Μάλλον μας ενοχλεί όταν τη δική μας πλευρά κάποιος την εκλαμβάνει ως κακή μόνο επειδή δεν είναι η δική του. Πολλοί θα πούμε ότι υπάρχει καλή και κακή λογοτεχνία, κι ας μην συμπίπτουμε σε όλα τα κριτήρια αξιολόγησης: άλλοι θα θεωρούμε το Μαγικό Βουνό κορύφωση της κρίσης της ευρωπαϊκής αυτοσυνείδησης κι άλλοι θα πεθάνουμε, έστω κι όχι από φυματίωση, πάντως από πλήξη γυρνώντας την εξακοσιοστή σελίδα του. Αλλά, για να το πάω κι αλλού: όλο το έντεχνο είναι καλό τραγούδι κι όλο το μη-έντεχνο κακό; Και εδώ, στο βιβλίο της Στάμου, το ζήτημα είναι εάν υπάρχει μια σκληρή διαχωριστική γραμμή μεταξύ λογοτεχνίας και παραλογοτεχνίας.

Είναι ένα καλογραμμένο βιβλίο, μεθοδικό και φιλολογικά προσεκτικό, αλλά δεν διστάζει –μετά την ανάλυση– να παίρνει θέση: υπέρ της λογοτεχνίας, κατά της σύγχυσης των ορίων της ροζ λογοτεχνίας με τη γυναικεία πεζογραφία, υπέρ της ανάγνωσης της «διαχρονικής λογοτεχνίας». Δεν είμαι διόλου του anything goes, από την επιστημολογία του Φέγιεραμπεντ έως τη ζωή, κι ο μεταμοντέρνος αντιθεμελιωτικός αχταρμάς πάντα μου φαινόταν αβλαβές παιχνίδι στα χέρια ευημερούντων αστών –αρκεί να μην τον πιστέψει κάποιος στ’ αλήθεια (που θα ήταν αντίφαση για έναν μεταμονδέρνο!). Έτσι και στη λογοτεχνία, συμμερίζομαι τις αναλύσεις της Στάμου για τους λόγους που αναδύθηκε στο κεντρικό πεδίο της κουλτούρας η ροζ λογοτεχνία (ίσως το πιο συμβατικό κομμάτι μέσα στον χώρο της παραλογοτεχνίας), τα ιστορικά της παραδείγματα, αλλά και την παράθεση και την αντίκρουση των επιχειρημάτων των υπερασπιστών της ροζ λογοτεχνίας, καθώς και τις σκέψεις της για την ωφέλεια ή τη βλάβη του λογοτεχνικού πεδίου από την πλημμύρα ροζουλί βιβλίων.

Άλλο οι 50+ αποχρώσεις του γκρι κι άλλο οι Επικίνδυνες σχέσεις, άλλο οι 9 ½ εβδομάδες κι άλλο Το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου. Ναι, δεν είμαι υπέρ του μανιχαϊσμού, αλλά αναγκαστικά υπέρ των ταξινομήσεων –αναγκαστικά γιατί έτσι λειτουργεί το ανθρώπινο μυαλό (και οι ανθρώπινες κοινωνίες εξαπανέκαθεν, ας θυμηθούμε λίγο Ντυρκχάιμ ή Περέκ). Παιδευτικά, κοινωνικά, βιολογικά επικαθορισμένος ναι, πάντως αξιολογώ σε κάθε ενέργεια και σε κάθε επιλογή, κι ενός βιβλίου. Κι η Στάμου συνεισφέρει στην έλλογη βάση μιας τέτοιας αξιολόγησης. Ασχέτως εάν, έστω κι αν πολλοί δεν το παραδεχόμαστε, πολλά είναι τελικά θέμα γούστου :)

[Jackdaw ☄ Bronteroc]

Άσε μας κουκλίτσα μου