تن پهلوان و روان خردمند: پژوهش‌هایی تازه در شاهنامه

by شاهرخ مسکوب (Editor), Djalal Khaleghi Motlagh (مقاله نویس), جلیل دوستخواه (مقاله نویس)

تن پهلوان و روان خردمند پژوهش هایی تازه در شاهنامه
The Body of the Champion and the soul of the sage
مقالات: اخلاق پهلوانی و اخلاق رسمی در شاهنامه فردوسی از
شارل هانری دو فوشکور، نگاهی تازه به مقدمه شاهنامه از عباس زریاب خویی، بخت و کار پهلوان در آزمون هفت خوان از شاهرخ مسکوب، عناصر درام در برخی از داستانهای شاهنامه از جلال خالقی مطلق، نکاتی چند در باره ی تعابیر عرفانی شاهنامه از محمدعلی امیر مغزّی، بینش فلسفی و اخلاقی فردوسی از هرمز میلانیان، مبانی و کارکردهای شهریاری در شاهنامه و اهمیت آن ها در سنجش خرد سیاسی در ایران از باقر پرهام، کاوه آهنگر به روایت نقالان از جلیل دوستخواه، داستان زال از دیدگاه قوم شناسی از حسین اسماعیلی

236 pages, Paper Back

First published January 1, 1995

About the author

شاهرخ مسکوب، روشنفکر، نویسنده، مترجم و شاهنامه‌شناس، در سال ۱۳۰۴ در بابل به دنیا آمد. دوره‌ی ابتدایی را در مدرسه‌ی علمیه‌ی تهران گذراند و ادامه‌ی تحصیلاتش را در اصفهان پی گرفت. در سال ۱۳۲۴ به تهران بازگشت و در سال ۱۳۲۷ از دانشگاه تهران در رشته‌ی حقوق فارغ‌التحصیل شد. نخستين نوشته‌هايش را در ۱۳۲۶ با عنوان تفسير اخبار خارجی در روزنامه« قيام ايران» به چاپ رساند. از ۱۳۳۶ به مطالعه و تحقيق در حوزه‌ی فرهنگ، ادبيات و ترجمه‌ روی آورد. پیش از انقلاب به خاطر مبارزات سیاسی علیه رژیم پهلوی چندبار راهی زندان شد. مدتی پس از انقلاب به پاریس مهاجرت کرد و تا آخرین روز حیات به فعالیت فرهنگی خود ادامه داد و به نگارش، ترجمه و پژوهش پرداخت. مسکوب در روز سه‌شنبه بیست‌وسوم فروردين ۱۳۸۴ در بيمارستان كوشن پاريس درگذشت. شهرت مسکوب تا حد زیادی وامدار پژوهش‌های او در «شاهنامه» فردوسی است. کتاب «ارمغان مور» و «مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار» او از مهم‌ترین منابع شاهنامه‌پژوهی به شمار می‌روند. مسکوب برخی از آثار مهم ادبیات مدرن و کلاسیک غرب را نیز به فارسی ترجمه کرده ‌است. از جمله آثار او می‌توان به ترجمه‌ی کتاب‌های «خوشه‌های خشم» جان اشتاین بک، مجموعه «افسانه تبای» سوفوکلس و تألیف کتاب‌‌ها‌ی «سوگ سیاوش»، «داستان ادبیات و سرگذشت اجتماع»، «مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار»، «در کوی دوست»، «گفت و گو در باغ»، «چند گفتار در فرهنگ ایران»، «خواب و خاموشی»، «روزها در راه»، «ارمغان مور»، «سوگ مادر»، «شکاریم یک سر همه پیش مرگ»، «سوگ سياوش در مرگ و رستاخيز»، «مسافرنامه»، «سفر در خواب»، «نقش ديوان، دين و عرفان در نثر فارسی»، «درباره سياست و فرهنگ» در گفت وگو با علی بنو عزيزی، «تن پهلوان و روان خردمند»، «مليت و زبان (هويت ايرانی و زبان فارسی) اشاره کرد.

Reviews

[Ardavan Bayat · Rating 4 out of 5]

پایان خوانش: 1401.10.03
3.5 از 5
چند جستار بسیار جالب داشت، شماره‌ی دو، سه، چهار، هفت، هشت و نه.
و جستار پنجم هم به‌تمامی موهومات بود.


فهرست (و یادداشت‌های زمان خواندن):
یادداشت ویراستار / شاهرخ مسکوب
1. اخلاق پهلوانی و اخلاق رسمی در شاهنامه / شارل هانری دو فوشکور / ترجمه‌ی ب. نادرزاد

2. نگاهی تازه به مقدمه‌ی شاهنامه / عباس زریاب‌خویی:
به نظر جناب زریاب مذهب فردوسی اسماعیلی بوده و اسماعیلی هم که پیرو فلوطینِ نوافلاطونیه. پس بیت‌هایی از مقدمه جابه‌جا شدن و بیت‌هایی هم الحاقی‌ان که با شناخت اسماعیلیه می‌شه اونها رو پیدا کرد. در نهایت شعوبیه و اسماعیلیه دلیل اینه که شاهنامه پسند غزنویان نشده.
به نظرم باستان‌گرایان اسلام‌ستیز خیلی ساده‌انگارانه فکر می‌کنن که فردوسی زرتشتی بوده...

3. بخت و کار پهلوان در آزمون هفت‌خوان / شاهرخ مسکوب
بررسی جالبی از هفت‌خوان رستم و هفت‌خوان اسفندیار و سنجش آن با هفت مرحله‌ی عرفان. البته این عرفان با عرفانی که در جستار پنجم دیدم خیلی متفاوت بود، جستار پنجم اصولا در دسته‌ی موهومات بود.

4. عناصر درام در برخی از داستان‌های شاهنامه / جلال خالقی‌مطلق
بررسی داستان‌های رستم و سهراب / سیاوخش / فرود سیاوخش / رستم و اسفندیار
بسیار هم زیبا.

5. نکاتی چند درباره‌ی تعابیر عرفانی شاهنامه / محمدعلی امیرمعزی
بد، اصولا عرفان‌جویی در شاهنامه آفته.
اون دو بیت شاهنامه درباره‌ی رمز و راز هیچ ارتباطی به رموز علوم مزخرف خفیه و جفر و... نداره!

6. بینش فلسفی و اخلاقی فردوسی / هرمز میلانیان
خوب بود.

7. مبانی و کارکردهای شهریاری در شاهنامه و اهمیت آنها در سنجش خرد سیاسی در ایران / باقر پرهام
عرض می‌کنم که: جستار بسیار جالبی بود.

8. کاوه‌ی آهنگر به روایت نقالان / جلیل دوستخواه
بسیار جالب بود اگرچه کسی که به کلی منکر اسلام باشه، ممکنه حالش به هم بخوره از اینکه وسط داستان کاوه‌ی آهنگر نشانی از پیامبران اصطلاحا یهودی و آیه‌های قرآنی ببینند. شاید این نقالی اگه درست به راهش ادامه می‌داد یه نمایش و تئاتر بومی‌ای می‌داشتیم.

9. داستان زال از دیدگاه قوم‌شناسی / حسین اسماعیلی
جستار جالبی بود درباره‌ی پاگشاییِ پسران و دختران و برخورد خانواده‌ها و جامعه. البته خالی از ایراد نیست ولی جالب است.

10. تاملی در اخلاق: از اوستا به شاهنامه / شاهرخ مسکوب
بگی نگی خوب بود.

[Hosna · Rating 3 out of 5]

جز یکی دو مقاله‌ی پرت و پلا که روشن بود برای پر کردنند، دیگر مقاله‌ها خوب بودند.

[Ali · Rating 3 out of 5]

از اولین سال های مهاجرت، بسیاری از پژوهشگران زبان و فرهنگ فارسی که مقیم خارج شده بودند، در زمینه ی ادب و فرهنگ فارسی تحقیقاتی اغاز کردند. گروهی از اینان گرد فصل نامه ای به نام "ایران نامه" به مدیریت احسان یارشاطر جمع شدند، یا شاید بهتر باشد بگویم "دعوت" شدند. بعدها فصل نامه ی دیگری هم با همین روش و به نام "ایرانشناسی" توسط گروهی از این استادان شکل گرفت. شاهرخ مسکوب در دوره ای از سردبیران "ایران نامه" بود و در زمینه ی فرهنگ و ادب فارسی رساله های متعدد نوشت که اغلب در این فصل نامه منتشر شده اند. بخشی از این رساله ها در مجموعه ی "تن پهلوان و روان خردمند" در ایران منتشر شده و گویا بخش دیگری هم در کتابی دیگر به نام "ارمغان مور"، همین چند ساله ی پس از مرگ مسکوب، در ایران تجدید چاپ شده است. رساله های مسکوب در زمینه ی فرهنگ و ادب فارسی به ویژه شاهنامه، آثار ارزشمندی ست. او علاوه بر مطالعات متعدد از فلسفه و زبان شناسی و... سالیان دراز، از اواخر دهه ی سی، با شاهنامه و متون کهن فارسی سر و کار داشته و آنچه از تحقیقات او در این زمینه منتشر شده، حتی نیمی از کارهای او را در بر نمی گیرد. تن پهلوان و روان خردمند، مجموعه 9 رساله ی ناب از شاهرخ مسکوب در این زمینه است.

[Mohsen · Rating 4 out of 5]

مجموعه مقالات خوب و مفيدي بود. براي من که چندان با شاهتامه آشنا نيستم بسيار سودمند بود.

[Dana]

یاد زریاب بخیر خویی دگر چنین فرزندی نزاد..