Рајсфершлус

by Јулијана Величковска

Уште од самото појавување во современата македонска поезија Јулијана Величковска видливо се издвои со нагласеното љубопитство за поместување и надраснување на веќе освоените стандарди во компонирањето лирска песна кај нас. Затоа и беше за очекување таа наскоро пред читателите да понуди книга песни во проза, но и тој потфат да го продлабочи со плодоносно зафаќање во дијахрониските слоеви на историјата и на книжевната традиција, да ги воспее судбините на митските хероини, суптилно алудирајќи на препознатливите темелни вредности, својства и судбини на женскоста како дел од човечката заедничка вертикала.
Особено креативно привлечни и возбудливи се ефектите што во овие песни се постигнати со мајсторското користење на еуфониските и визуелните блискости и сличности како својства на лексичките единици, па на тој начин нивниот семантички полнеж бидува зафатен од внатрешна динамика на лирскиот тек, со што песната како да еманира од текстот и продолжува во продолжително ехо надвор од фиксираниот облик.
Овие песни во проза на Јулијана Величковска како да претставуваат суптилно ракување со впечатливиот циклус песни во проза „Селидби“ од првата книга на Радован Павловски „Суша, свадби и селидби“, објавена во далечната 1961 година, и на тој начин го нагласуваат творечкиот континуитет меѓу две значајни генерации во нагорниот раст на македонската поезија.

Санде Стојчевски


„Рајсфершлус“ на Јулијана Величковска претставува храбра и транспарентна автопоетичка книга во која пред нас навидум хаотично нафрланите зборови и зборовни состави прераснуваат во лични и згуснати искази кои, наполнети со емоции, сомнежи и надежи, успешно се преобразуваат во возбудливи лирски песни. Она што претходно соседствувало во (мета)јазикот, звучно или појмовно, заедно со она што наликувало едно на друго, како и она што ги воспоставувало опозитните состојби, всушност сето она што лежело таму скриено и безвучно, во нејзините песни во проза станува видливо и говорливо, добива јасно оформен поетски лик и го презема живиот темперамент на Величковска, заедно со нејзиниот шарм и бистра динамика и ги пленува читателите. Воедно, „Рајсфершлус“ е книга со силен сензибилитет на современоста во која авторката и читателите истовремено престојуваат и во стварен и во дигитален свет и постојано се изложени на брзи и крупни промени, па оттука станува збор за значајна книга која, низ митологијата, преносно ја „коментира“ ранливоста на културата и сликовито ја портретира поетиката на Величковска.

Весна Ацевска

Можно ли е едно (женско) тело да постои сега и овде, слободно? Постои ли граница помеѓу детето и мајката, помеѓу мојот и твојот страв, помеѓу дома и најдалеку оддома? Постои ли разлика помеѓу земање здив и издишување? Знам ли да дишам, воопшто? Ако со јогата се вежба намалувањето на просторот меѓу вдишувањето и издишувањето, со поезијата се истражува суштината на тој простор, а токму тоа вешто и храбро го прави Јулијана, во нејзината нова збирка песни „Рајсфершлус“. (Не плашете се ако едвај го прочитавте името – и тоа е дел од играта!) Од Ариел, преку Жизел Пелико, јасно е зошто во оваа приказна не постои ниедна точка, но бескрајно многу три точки.

Калиа Димитрова

46 pages, Paperback

First published December 12, 2024

About the author

Писател, уредник, организатор на поетски фестивали и преведувач со дводецениско работно искуство на полето на книжевноста. Основач е на издавачката куќа „ПНВ Публикации“ од Скопје, соосновач и директор е на „Скопскиот поетски фестивал“ и програмски директор е на „Поетска ноќ во Велестово“, Охрид. Член е на Друштвото на писателите на Македонија од 2011 г.

Награди и признанија
• Награда за најдобар текст во сликовница за книги издадени во 2021 и 2022 година на меѓународниот фестивал за литература за деца и илустрација „Литера“ за книгата за деца Ведра.
• Признание за особен придонес за популаризирање на поезијата, од Патрас ― светски поески фестивал, Патрас, Грција, 2024 г.
• Oaeneum ‒ награда за поезија доделена на 28. издание на интернационалниот поетски фестивал „Денови на Наим“, Тетово, 2024 г.

Објавени книги
• Рајсфершлус, Скопје: ПНВ Публикации, 2024. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/2...
• Самодиви – панорама на македонската поезија пишувана од жени, од преродбата до денес, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2023 (приредувач заедно со Славе Ѓорѓо Димоски);
• Ведра, Скопје: ПНВ Публикации, 2022 и 2023 – 2. изд. (книга за деца) https://www.goodreads.com/book/show/1...
• Отворена книга, Скопје: ПНВ Публикации, 2017. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/3...
• Годишни времиња, Скопје: ПНВ Публикации, 2014, 2015, 2019 и 2022 – 4 изд. (роман) https://www.goodreads.com/book/show/2...
• Комарци, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2010. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/1...
• XX Години Поетска ноќ во Велстово, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2009. (монографија).

Преводи на нејзини дела во странство
• Нејзини песни се препеани и објавени на: англиски, кинески, дански, германски, чешки, шпански, италијански, грчки, бугарски, арапски, бенгали, албански, хрватски, словенечки, босански, турски, азербејџански и српски јазик.
• Застапена е во неколку антологии на македонската современа поезија издадени во Македонија, во Србија, во Чешка, во Грција, во Италија и во Колумбија, во две антологиии на современата светска поезија, едната издадена во Кина, а другата во Албанија.
• Нејзините кратки раскази се застапени во три антологии на македонскиот краток расказ: „Тивка анестезија за болката на другите“ (Антолог, 2016), „Летаат приказни“ (Темплум, 2019) и „Џинџуџе во земјата на афионите“ (Темплум, 2022).

Преведени книги на други јазици
• Sevinc (Ведра) ‒ книга за деца, на азербејџански јазик, МДизајн, Баку, 2025.
• Expecting Lions ‒ избор песни, на англиски јазик, Three Spires Press, Корк, 2025.
• Qorxu qutsu (Кутија на стравот) ‒ избор песни, на азербејџански, Zardabi, Баку, 2024.
• Годишни времена ‒ роман, на бугарски јазик, Ерго, Софија, 2017.

Нејзината работа како книжевен преведувач
• Јулијана Величковска преведува од англиски, од руски, од српски, од хрватски, од црногорски и од босански јазик.
• На македонски превела триесет и пет книжевни дела на автори од: Ирска, Велс, Шкотска, Норвешка, Исланд, Грција, Естонија, Латвија, Србија, Данска, Хрватска, Азербејџан, Малта, Фарски Острови, Црна Гора и Србија.

Интернационални книжевни фестивали
Јулијана Величковска била поканета да се претстави со нејзината поезија на бројни книжевни фестивали и други книжевни настани во многу земји во Европа и во Азија. Во последната декада настапила во: Ирска, Кипар, Грција, Турција, Бугарија, Словенија, Србија и во други земји.

Reviews

[Никола Митовски · Rating 5 out of 5]

Стихозбирката „Рајсфершлус“ од Јулијана Величковска претставува вистински бисер во современата македонска поезија, во кој авторката мајсторски ги спојува интимното и универзалното. Со исклучително внимание кон зборовите и со суптилна поетска чувствителност, Величковска создава свет полн со емоции, дилеми и животни парадокси.

Насловот „Рајсфершлус“ (патент) е силна метафора која ја обединува целата збирка, симболизирајќи го процесот на отворање и затворање – на душата, на спомените, на раните, но и на љубовта. Во секоја песна се чувствува авторскиот глас кој е и ранлив и силен, глас кој истовремено бара утеха и нуди мудрост.

Особено впечатливо е тоа што се чини дека авторката внесува дел од себе, при што акцентот често се става на улогата на родителот, со искрен и отворен пристап кон темите за љубовта, животот и осаменоста.

Еден од најзабавните и најкреативни делови во збирката е оној од делот „Антибајки“, каде поетесата го преиспитува концептот на традиционалните приказни. Особено ме насмеа делот:
„А принцот? Тој ќе ме бара, односно ќе ја бара онаа на која мојата чевличка ќе ѝ биде точна, зашто се чини не е баш бистар – оти да ми беше точна, немаше ни да ми испадне.“

Со овој хумористичен и ироничен тон, Величковска ги деконструира идеалите на бајките, носејќи нова перспектива за женските гласови во нив.

За крај, еден цитат од самата авторка, кој ме поттикна на долго размислување, а е врежан во текстот:
„Зошто постојат лоши луѓе?“

Ова прашање резонира низ целата збирка, како повик за саморефлексија и општествена освестеност.

„Рајсфершлус“ е не само поетска збирка, туку и искуство кое го тера читателот да се соочи со себе, со своите стравови и копнежи. Ова дело ја зацврстува позицијата на Јулијана Величковска како една од најкреактивните и најталентираните гласови во современата македонска книжевност.

[Antonio Pavlovski · Rating 5 out of 5]

За во еден залак, но со различни вкусови! Посебно ме пленија антибајките за кои Јуле ни дава ново интерпретирање со современа нарација, со овие околности во кои живееме.
Никако не ја пропуштајте „Рајсфершлус“, од првото земање во рака ќе ви се залепи како патент (читај: рајсфершлус).

П.С. Чекам уште антибајки.