گزیده تاریخ بیهقی :از چنین حکایت ها

by ابوالفضل بیهقی, محمدجعفر یاحقی (editor), ابوالحسن تهامی (narrator)

جموعه ی گنج حکمت، گزیده ای است از آثار منثور پارسی که اگرچه ناشناخته نیستند، بی تردید به اندازه ای که باید و شاید خوانده نشده اند. از این رو، بنای فراهم آورندگان این مجموعه بر آن بوده است که از هر جهت متنی گیرا و تاثیرگذار به دست دهند تا لااقل این اندازه از میراث گرانبهای ادب پارسی خوانده و فهمیده شود.

انتخاب ها کار استادانی است که غالبا آن آثار را تصحیح کرده و با احاطه و اشرافی که به محتوای اثر داشته اند ضمن انتخاب بهترین فرازها کوشیده اند تا با حرکتگذاری روی کلمات و علاتگذاری صحیح و آوردن معانی واژه ها و عبارات خواننده را کمابیش در خواندن متون قدیم یاری دهند.

لوح شنیداری گنج حگمت که خوانش منتخبی از متن گزیده هاست بر آن است تا با بهره گیری از جادوی کلام و موسیقی طیف گسترده تری از مخاطبان را که به هر دلیل خواندن متنهای ادبی را دشوار می یابند با این آثار آشنا کند.

*********************************************************

«از چنین حکایت‌ها»، گزیده‌ای از تاریخ بیهقی به انتخاب و گزینش محمدجعفر یاحقی است. «افشین و بودلف»، «سرگذشت سبکتگین»، «حسنک بر بالای دار»، «یعقوب لیث در نیشابور»، «هنر و گهر»، «یحیی برمکی در برابر هارون»، «جشن مهرگان» و... حکایت‌هایی هستند که در این گزیده آمده‌اند.


یکی از متون کلاسیک ایرانی، «تاریخ بیهقی» است. ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی، نویسنده و مورخ نامدار ایرانی در روستای بیهق در دو فرسنگی جنوب سبزوار کنونی، به دنیا آمد. در 27 سالگی به خدمت دستگاه غزنویان درآمد و در دیوان رسالت که تمام مکاتبات و ارتباطات خارجی حکومت غزنویان از آن طریق صورت می‌گرفت کنار دست بونصرمشکان، نویسنده چیره‌دست روزگار خود به کار پرداخت و مدت 19 سال، فوت و فن نویسندگی را از او فراگرفت.

بیهقی چند اثر به فارسی داشته اما مهم‌ترین و ماندگارترین اثر او«تاریخ مسعودی» معروف به «تاریخ بیهقی» است که از آثار طراز اول در قلمرو نثر پارسی است. البته آنچه امروز به دست ما رسیده چیزی کمتر از یک پنجم اصل کتاب اوست.

محمدجعفر یاحقی در مقدمه کتاب آورده است که تاریخ بیهقی در اصل 30 مجلد بوده اما آن‌چه امروز با این نام به دست ما رسیده از اواخر مجلد پنجم آغاز می‌شود و با باب اول مجلد دهم پایان می‌یابد. یعنی از مرگ سلطان محمود تا پایان کار سلطان مسعود غزنوی.

زبان بیهقی، شیوا و نزدیک به زبان گفتار است و در آن صداقتی دیده می‌شود که خواننده، آن را در ردیف بهترین و صمیمی‌ترین کتاب‌های زبان پارسی قرار می‌دهد. ویژگی عمده نثر بیهقی، کوتاهی و پرهیز از به‌کار بردن مفاهیم و کلمات زائد است.

یکی از ویژگی‌های هنر بیهقی درآمیختن داستان و حکایت با تاریخ است. او ماجرای «حسنک وزیر» را چنان استادانه به نگارش درآورده که کسی را یارای طبع‌آزمایی با بیهقی نیست. همچنین با خواندن این کتاب می‌توان با شیوه زندگی و رفتار و کردار همه طبقات در روزگار مولف پی برد و تصویر زنده‌ای از جامعه آن روز را پیش چشم مجسم کرد.

Genres: History

127 pages, Paperback

Reviews

[Amin Sedaghatpour · Rating 4 out of 5]

واقعا تاریخ بیهقی یکی از درخشانترین متون کهن فارسی‌ست. هم از نظر روایت، هم لحن و قوت کلمات.
👍

[Nazin · Rating 4 out of 5]

اگر میخواید گزیده ای از تاریخ بیهقی بخونید 5 تا انتخاب دارید .
1⃣ گزیده تاریخ بیهقی به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی نشر علمی فرهنگی
2⃣ دیبای خسروانی به کوشش دکتر محمد جعفر یاحقی نشر جامی
3⃣ از چنین حکایت ها به کوشش دکتر محمد جعفر یاحقی نشر معین
4⃣ گزیده تاریخ بیهقی به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر نشر مهتاب
5⃣ قصه های شیرین ایرانی از مژگان شیخی نشر سوره مهر

تکلیف قصه های شیرین از همه مشخص تره مخاطبش کودک و نوجوان هست و به ساده ترین زبان ممکن داستان هایی از تاریخ بیهقی رو بیان میکنه اما مقایسه باقی کتاب ها ( از دکتر و استاد و القاب فاکتور میگیرم )

💭 یکم : ساختار
گزیده دبیرسیاقی 5 بخش هست :
1. سر آغاز 2. گزیده تاریخ بیهقی 3. نام های کَسان و جایها 4 . آیات قرآنی و عبارت های عربی 5 . لغت نامه
دیبای خسروانی ساختار سه بخشی داره :
1. دیباچه 2. متن گزیده 3. توضیحات و تعلیقات
از چنین حکایت ها هم‌ سه بخشی هست :
1. احوال و آثار بیهقی 2. گزیده تاریخ بیهقی 3. مثل ها و گزین گفتار ها

💭 دوم : مقدمه
دبیرسیاقی در یک مقدمه 24 صفحه ای تحت عنوان سر آغاز در مورد این کتاب صحبت میکنه بسیار جالب و خواندنی هست اما یا توضیح واضحات هست یا نقل قول های طولانی در مورد تاریخ بیهقیست ؛ خوندنش خالی از لطف نیست اما کمک چندانی به درک بیشتر نمیکنه !
مقدمه از چنین حکایت ها جمعا 4 صفحه هست مطالب مفیده اما دیگه زیادی مختصره و هیچ توقعی هم ازش نمیره ...
بهترین مقدمه با اختلاف برای دیبای خسروانی هست . در دیباچه 30 صفحه ای با شخص بیهقی ، عرصه تاریخی بیهقی و وجوه ادبی بیهقی آشنا میشید که به خوندن و درک کردن کتاب کمک قابل توجهی میکنه .

💭 سوم : متن گزیده که اصل کار اینجاست !
در داستان های مشترک مثل بر دار کردن حسنک وزیر خط به خط پیشرفتم و تفاوت این سه کتاب در طول حدود 8 صفحه چیزی در حد یکی دو کلمه بود که چندان قابل توجه نیست. ( دلیل این اختلاف کم‌ انتخاب یک نسخه واحد یعنی نسخه دکتر علی اکبر فیاض بوده. ) دبیرسیاقی بیشترین وفا داری رو به نسخه اصلی داشته و گزیده کردنش با کمترین تغیرات همراه بوده داستان هایی که انتخاب کرده بیشتر از حیث تاریخی اهمیت داشته اما یاحقی تمِ داستانی تری به کتاب داده عناوین رو عوض کرده و بخش هایی رو که داستان گیرا تری داشتند انتخاب کرده و بین دو کتاب یاحقی این موضوع در دیبای خسروانی شدید تر هست .

💭 چهارم : شرح و تفصیل
توضیحات دبیرسیاقی و از چنین حکایت ها به صورت پاورقی هست و توضیحات دیبای خسروانی در انتهاب کتاب دبیرسیاقی کمترین توضیحات رو داده در عوض یک‌ لغت نامه در انتهای کتاب قرار داده و دیبای خسروانی بیشترین توضیحات رو داره که به نظرم اگر ادبیات دبیرستان رو‌هم‌ خوب خونده باشید به خیلی از اونها نیاز پیدا نمیکنید !!!
سعی کردم از جوانب مختلف این سه کتاب رو مقایسه کنم ادامش باشه در صفحه " دیبای خسروانی "

[Shahriyâr Abdevali · Rating 4 out of 5]

«مرد آن‌گاه آگاه شود که نبشتن گیرد و بداند که پهنای کار چیست.»

[Mohsen Moshari]

fantastic!!

[Bahman Bahman]

تاریخ بِیهَقی یا تاریخ مسعودی نام کتابی نوشتهٔ ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی است که موضوع اصلی آن تاریخ پادشاهی مسعود غزنوی و دودمان غزنوی است. این کتاب علاوه بر تاریخ غزنویان، قسمت‌هایی دربارهٔ صفاریان، سامانیان و دورهٔ پیش از برآمدن و پادشاهی محمود غزنوی دارد.
بیهقی نوشتن کتاب تاریخ بیهقی را در سن چهل و سه سالگی، آغاز کرد و بیست و دو سال از عمر خویش را بر سر نوشتن آن نهاد.