Theories of Ideology: The Powers of Alienation and Subjection

Historical Materialism #54

by Jan Rehmann

Rehmann reconstructs the different strands of ideology theories ranging from Marx to Adorno/Horkheimer, from Lenin to Gramsci, from Foucault to Butler. He compares them in a way that a genuine dialogue becomes possible and applies the different methods to the ‘market totalitarianism’ of today’s high-tech-capitalism to explain the stability of capitalism even in the midst of the crisis.

Genres: Philosophy, Nonfiction, Sociology, Politics, Theory, Social Science

350 pages, Paperback

First published May 1, 2008

About the author

Jan Rehmann holds two doctorates in Philosophy (Ph.D. and Habilitation) and is an internationally recognized critical theorist and social analyst. He has been teaching social theories, philosophy and modern languages (French and German) at Union Theological Seminary since 1998. He also teaches philosophy at the Free University in Berlin. His publications comprise several monographs, edited books and numerous essays, chapters and dictionary entries. In 2012, his book Max Weber: Modernisierung als passive Revolution received an award for the promotion of excellent publications in the Humanities and Social Sciences by the Börsenverein des deutschen Buchhandels.

Reviews

[Behrang · Rating 3 out of 5]

در جهانی که روابط قدرت پیچیده‌تر از همیشه بازتولید می‌شوند و سازوکارهای سلطه در لایه‌های مختلف زندگی اجتماعی نهادینه شده‌اند، فهم دقیق از ایدئولوژی ضرورتی انکارناپذیر است. کتاب نظریه‌های ایدئولوژی اثر یان رِمان، تلاش تحسین‌برانگیزی برای بازخوانی مفهومی است که از بدو تولدش در اندیشه مارکسیستی تاکنون، همواره در کانون تحلیل‌های انتقادی قرار داشته است.
رِمان در این اثر، نه تنها به بازسازی نظریه‌های کلاسیک ایدئولوژی از منظر اندیشمندانی چون مارکس، انگلس، آلتوسر، گرامشی و آدورنو می‌پردازد، بلکه با نگاهی دقیق و به‌روز، پیوند آن نظریه‌ها را با تحولات جهان نئولیبرال و سرمایه‌داری دیجیتال قرن بیست‌و‌یکم مورد ارزیابی قرار می‌دهد. او با تلفیق سنت‌های مختلف نظری ــ از نظریه انتقادی و روان‌کاوی تا ساختارگرایی، پسا‌ساختارگرایی و پست‌مدرنیسم ــ تصویری چندلایه و پویایی از چگونگی عملکرد ایدئولوژی در ساختن سوژه، تثبیت نظم‌های اجتماعی و حفظ هژمونی به دست می‌دهد.
رِمان به‌درستی تأکید می‌کند که ایدئولوژی صرفاً مجموعه‌ای از باورهای غلط یا آگاهانه نیست، بلکه عنصری ساختاری و اغلب ناآگاهانه است که از طریق نهادها، زبان، مناسبات اجتماعی و حتی احساسات ما عمل می‌کند. او مفهوم «بیگانگی» را به‌عنوان یکی از کانون‌های تحلیلی خود برمی‌گزیند و نشان می‌دهد که چگونه سوژه‌ها، نه صرفاً به واسطه اجبار بیرونی، بلکه از درون و در سطح ناخودآگاه، در فرایندهای سلطه مشارکت می‌کنند.
از نقاط برجسته‌ی کتاب، پرداختن دقیق به نقد برداشت‌های تقلیل‌گرایانه از مارکسیسم و رد انگاره‌ی جبرگرایی مادی است. رِمان با استناد به متون مارکس و انگلس، به‌ویژه نقد ایدئولوژی آلمانی، به وضوح نشان می‌دهد که آگاهی، فرهنگ و ایدئولوژی، همگی در پیوند دیالکتیکی با «زندگی واقعی» و فرآیندهای مادی‌اند.

[Alex · Rating 4 out of 5]

Der Titel als Einführung fand ich im Nachhinein als ein wenig unpassend gewählt, zwar werden die jeweiligen Konzepte von Ideologie bzw. verwandter Begriffe auch eingeführt, im Großen und Ganzen handelt es sich aber eher um einen historischen Abriss des Begriffes: Beginnend bei erstmaliger Schöpfung zu Zeiten Napoleons, über Marx, Lenin, Lukács, Gramsci, Althusser bis hin zu Foucault werden verschiedene Konzeptionen vorgestellt, die jeweiligen Rezeptionsgeschichten beleuchtet und stellenweise auch Kritik geübt, so beispielsweise an Foucault Gouvernmentalität oder an der neoliberalen Ideologie bei Hayek.
Zusammengefasst habe ich die Lektüre als sehr bereichernd empfunden, wenn gleich sie nicht ganz leicht geschrieben ist.

[Swarm Feral · Rating 4 out of 5]

Great genealogy from Destutt de Tracy to Napoleon to Marx as critique of ideology then to Lenin to Stalin as a neutral theory then to the Frankfurt School to Althusser as a troubling of those things etc. Helpful in thinking about neoliberalism’s dispositif.

Great engagement Bourdieu with habitus re like ideological interpellations take hold because they resonate with already incorporated dispositions; symbolic power works only “on a person predisposed (in his habitus) to feel it” and Symbolic Violence as misrecognition as consent.

[Taha Acar · Rating 5 out of 5]

İdeoloji kavramı üstüne mükemmel bir tarihsel bakış. Her siyaset bilimi ve Uluslararası İlişkiler öğrencisinin okuması zorunlu.

[Giorgio · Rating 5 out of 5]

Great now I can argue against basically any political position