Τα μνημεία των άλλων: Ανεπιθύμητες κληρονομιές στις παρυφές της μνήμης και της λήθης

by Δημήτρης Πλάντζος (Editor)

Φορείς μνήμης αλλότριας, οι τόποι, τα κτίσματα και τα μνημεία που συζητάμε σε αυτό το βιβλίο λειτουργούν στις παρυφές των κοινωνιών που τα γέννησαν – έστω κι αν στη συνέχεια οι ίδιες αυτές κοινότητες τους γύρισαν την πλάτη. Ιδωμένοι και βιωμένοι ως χώροι μη-ιστορίας και μη-μνήμης, ως μη-τόποι απ’ όπου το παρελθόν είναι εκκωφαντικά απόν, τα αλλότρια μνημεία που παρουσιάζονται εδώ λειτουργούν, παρ’ όλα αυτά, ως μηχανισμοί κατασκευής της κυρίαρχης ταυτότητας: είτε μιλάμε για το μνημείο της Marfin και το μη-μνημείο της Zackie Oh, το βανδαλισμένο μνημείο για το Ολοκαύτωμα, τις βαλίτσες των αζήτητων νεκρών του Νοσοκομείου Σωτηρία, τους μισογκρεμισμένους τουρμπέδες της οθωμανικής Ελλάδας και τους τόπους μαρτυρίου των Ελλήνων αντιστασιακών, τα ανιδρύματα αυτά, καθώς και πολλά άλλα όμοιά τους, εργαλειοποιούνται συστηματικά από τον κυρίαρχο λόγο εντός της ελληνικής κοινωνίας ως μηχανισμοί εθνοκανονικότητας, ηθικής και πολιτικής επιτήρησης, ελέγχου και σωφρονισμού.

Genres: History

237 pages, Paperback

First published July 14, 2023

About the author

Ο Δημήτρης Πλάντζος είναι κλασικός αρχαιολόγος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Αθηνών και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες, μελέτες και άρθρα για την ελληνική τέχνη, τη θεωρία και μεθοδολογία της κλασικής αρχαιολογίας, τις νεωτερικές προσλήψεις του κλασικού πολιτισμού και τις βιοπολιτικές χρήσεις της αρχαιότητας.

Από το 2009 συνδιευθύνει την πανεπιστημιακή ανασκαφή στο Άργος Ορεστικό Καστοριάς και από το 2013 διδάσκει κλασική αρχαιολογία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πολλά από τα δημοσιεύματά του είναι προσβάσιμα στο www.academia.edu.

Reviews

[Caterina · Rating 5 out of 5]

Μια εξαιρετική συλλογή κειμένων προερχόμενα από διαλέξεις στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού σεμιναρίου "Αλλότρια μνημεία - Ανεπιθύμητες κληρονομιές" υπό την εποπτεία του καθηγητή κλασικής αρχαιολογίας κ. Δημήτρη Πλάντζου. Αλλότρια θεωρούνται τα μνημεία (αλλά και χώροι, ακόμη και αντικείμενα, αλλά και η απουσία μνημείου) που τιμούν ανθρώπους και γεγονότα στις παρυφές της επίσημης ιστορίας, όσους δηλαδή η θεσμική μνήμη προτιμά να ξεχνά. Επίσης, μνημεία και τόπους μνήμης διαφυλονικούμενους, όπου η ύπαρξη ή όχι μνημείου μπορεί να προκαλέσει διαμάχες, όπως συνέβη στην περίπτωση του μνημείου των νεκρών της Marfin ή του αυτοσχέδιου μνημείου για τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο στα Εξάρχεια ή την άρνηση της πολιτείας να μνημονευθεί η Zackie Oh. Άλλες άκρως ενδιαφέρουσες περιπτώσεις: το συχνά βανδαλισμένο μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Θησείο (εικονίζεται στο εξώφυλλο του βιβλίου, όπου παρεμπιπτόντως την τελευταία φορά που βρέθηκα εκεί, νέοι έπιναν μπύρες καθισμένοι πάνω στις πέτρες!), η τουριστικοποίηση της Σπιναλόγκας, η Μακρόνησος ως τόπος μνήμης, ξεχασμένα και παραμελημένα μνημεία του οθωμανικού παρελθόντος της Ελλάδας κ.α.. Μεγάλη εντύπωση μού προκάλεσαν οι βαλίτσες με τα προσωπικά αντικείμενα των αζήτητων νεκρών της φυματίωσης στο Νοσοκομείο Σωτηρία, που ανακαλύφθηκαν τυχαία στη διάρκεια ανακαίνισης και σώθηκαν χάρη σε μια χούφτα "γραφικούς" υπαλλήλους (μεταξύ των οποίων γυναίκες από το σιδερωτήριο!) που έδειξαν ενσυναίσθηση και αντιλήφθηκαν γρήγορα ότι δεν επρόκειτο για σκουπίδια, αλλά για τεκμήρια με ιστορική αξία. Διαβάζω στο διαδίκτυο ότι στο Σωτηρία έχει δημιουργηθεί Μουσείο, το οποίο θα εγκαινιαστεί στις αρχές του 2024 και όπου θα εκτεθούν πολλά από τα προσωπικά αντικείμενα που βρέθηκαν στις βαλίτσες (μεταξύ των οποίων επιστολές, ημερολόγια, ρούχα, παπούτσια, χτένες, περιοδικά κ.α.).