Anarşist Banker & Şeytanın Saati

by Fernando Pessoa (Yazar), Işık Ergüden (Çevirmen)

XX. yüzyıl edebiyatının kült kişiliklerinden Fernando Pessoa, ölümünden bir yıl sonra keşfedilmiş zengin düş dünyasıyla ün kazanmıştı. Kendi adının yanı sıra, yarattığı hayali şairlerle de anılan Pessoa'nın daha önce ayrı ayrı yayınladığımız iki kısa anlatısını bu kez bir arada sunuyoruz.

Anarşist Banker, Pessoa'nın, sağlığında yayınlanan tek anlatısı. Öykü, iki arkadaşın bir yemek sırasında gerçekleştirdiği sohbete odaklanır. Kahramanlardan biri, bankerliğin, gerçekleştirilebilecek tek anarşist eylem olduğunu savunur. Anlatı, burjuva toplumunun ikiyüzlülüğünü ortaya koyar.

Şeytanın Saati ise yazarın ardında bıraktığı sandıktan çıkan metinlerden biri. Yine bir diyalog-metin. Anlatıcı ile Şeytan arasında kurgulanan alaycı, mistik bir konuşma. Kuşkucu Pessoa'nın, kişiliğine de en uygun yazılarından biri.

Genres: Fiction

120 pages, Paperback

First published January 1, 2013

About the author

Fernando António Nogueira Pessoa was a poet and writer.

It is sometimes said that the four greatest Portuguese poets of modern times are Fernando Pessoa. The statement is possible since Pessoa, whose name means ‘person’ in Portuguese, had three alter egos who wrote in styles completely different from his own. In fact Pessoa wrote under dozens of names, but Alberto Caeiro, Ricardo Reis and Álvaro de Campos were – their creator claimed – full-fledged individuals who wrote things that he himself would never or could never write. He dubbed them ‘heteronyms’ rather than pseudonyms, since they were not false names but “other names”, belonging to distinct literary personalities. Not only were their styles different; they thought differently, they had different religious and political views, different aesthetic sensibilities, different social temperaments. And each produced a large body of poetry. Álvaro de Campos and Ricardo Reis also signed dozens of pages of prose.

The critic Harold Bloom referred to him in the book The Western Canon as the most representative poet of the twentieth century, along with Pablo Neruda.

Reviews

[Özgür · Rating 4 out of 5]

Anarşist Banker göreceli olarak anlaşılır ancak Şeytanın Saati takip edilmesi zor ve üzerinde fazlaca düşünülmesi gereken, tekrar okumam (muhtemelen birden fazla) gereken bir eser.

[Mevsim Yenice · Rating 3 out of 5]

Yıllar içinde birkaç kez başlayıp bıraktığım Pessoa kitabı. Nedense bu kez de yıldızımız barışamadı Anarşist Banker& Şeytanın Saati ile.

İlk bölümde hem banker hem anarşist olunabileceğini arkadaşına ispatlamaya çalışan karakterimiz beni tabiri caizse boğdu. Nedense bir türlü ısınamadım karaktere ve metine. Yine de Şeytanın Saati bölümünden daha kolay takip ediliyordu. İkinci kısım daha da zorladı, birkaç kez okumak, göndermeleri, Shakespeare bölümlerini falan deşmek gerekecek.

[Adem Yüce · Rating 5 out of 5]

Karamsar duygulara karşı önyargılı davranan bireylerin Pessoa eserleri okumaması gerekir çünkü Pessoa okumak için gerçeklerin mevcut 21.yy karamsarlığını ne kadar arttırdığını fark edecek bir bilinç düzeyine sahip olmak gerekir. Özellikle bakış açılarına prangalar vuran insanlar okuyup yazarın büyüklüğüne bir hakarette bulunmasınlar isterdim evet kimse genel anlamda yazarın istediği bilince erişemez en azından çaba göstermek için direnenler okusa ne güzel olurdu.
✳️
İlk öyküden bir alıntı yapacağım ikinci öykü de gayet önemli ama düzen ve sistem üzerine eleştiri okları yönelten Anarşist Banker benim görüşlerimi daha çok desteklemektedir. Geçen yıl bu günlerde Post-modern edebiyatın Amerikan ayağından biri olan Paul Auster kitaplarını ararken ilk Pessoa kitabını satın almıştım. Edebiyat öyle bir şey ki sadece başlangıç yapabileceğiniz sonunu görebilmek içinse ölümü bekleyecek kadar sabırlı ve geniş bir zaman dilimini harcayacak kadar cesareti göze almak gerekir.
✳️
"Zorbalık, toplumsal kurguların işidir, onları temsil eden insanların değil. Onlar yalnızca, deyim yerindeyse kurguların bize zorbalık uygulamak için kullandığı araçlardır. Tıpkı bıçağın katilin kullanabileceği bir araç olması gibi. Ve siz elbette bıçakları ortadan kaldırarak katilleri yok edebileceğinize inanmıyorsunuz... Bakın; tüm dünyadaki sermaye sahibi büyük para babalarının hepsini ortadan kaldırın, ama sermayeyi yok etmeyin. Hemen ertesi gün sermaye, başka ellere geçerek, yeni mülk sahipleri kanalıyla zorbalığını uygulamaya devam edecektir. Şimdi, büyük para babalarını değil ama sermayenin kendisini yok edin, hiç para babası kalır mı?

[Smand · Rating 3 out of 5]

“Bununla birlikte, hakikat, hiçbir şeyin var olmadığıdır - ne benim ne de başka herhangi bir şeyin. Az çok kusursuz ve donanımlı değişik Yaratıcıları ve Şeytanlarıyla tüm bu evren ve diğer evrenler boşluk içinde boşluklardır, hiçbir şeyin gereksiz yörüngesinde dönen hiçliklerdir, uydulardır.”

[Deniz Balcı · Rating 3 out of 5]

21.yy edebiyatı bahsinde ismini geçireceğimiz en şahsına münhasır yazarların başında Fernando Pessoa gelir. Yazarlığı, kökteşler meselesi, tüm alt kimliklerinden ortaya çıkardığı benzersiz farklılıkta eserleri, tekinsiz şiiri, ölümünden sonra keşfedilmiş olması... Hepsi bir yana malumunuz, "Huzursuzluğun Kitabı" ile yirmili yaşlarımızı kıskaca almış, hayattan zevk alma motivasyonumuzu törpülemiş bir zat kendisi. Hayattan zevk alamamaktan zevk aldığımız şahane bir dönemin sebebi olmuştu, sağ olsun. "Anarşist Banker" ise deli yazarımızın minicik ama içi dolu kitaplarından biri. İlk kez 2013 senesinde okumuşum. 13 sene gibi kocaman bir zaman geçtikten sonra tekrar döndüm.

"Anarşist Banker" iki kişinin karşılıklı diyalogu gibi ilerleyen ama aslında monologtan oluşan bir metin. İsminden de anlaşılacağı üzere bir oksimorona tutunmuş Pessoa. Bir bankerden anarşist olur mu? Bu sorunun cevabını arıyor ve karakteri Banker'e uzun uzadıya bunun nasıl olabileceğini anlattırıyor. Elbette bu antikçağ metinlerinin tekniğine öykünen Pessoa metni, kuramsal olmaktan ziyade kurmacadır. Retoriğin gücünü kullanan Pessoa bir bankerin nasıl anarşist olabileceğini kanıtlamaya çalışırken son derece mizahi ve fikirsel açıdan jimnastik yaptıran bir yazın akışı tercih eder. Eser didaktik ya da siyasi kavramlar açısından gerçekçi olmaktan çok tamamen düşünmeye sevk etmek ve tatlı bir taşlama yapmak için yazılmış gibidir. Zira Pessoa'nın Banker karakteri, kendisinin tüm kurgular karşısında yıkıcı bir bireysel anarşizmi nasıl gerçekleştirdiğini anlatırken; anlattıkları an be an mantıklı gelmeye başlar. Karakterin kurduğu sistem içerisinde, kendi cümleleriyle bizi yönelttiği yerde davası son derece mantıklı ve niteliklidir, gerçektir. Fakat bana kalırsa Pessoa'nın burdaki amacı; sosyalizme, kapitalizme karşı getirdiği canlı ve somut eleştirinin yanına, karakteriyle beraber alaycı bir anarşizm eleştirisi de kondurmaktır.

Zaten bankerin anarşist olup olmaması da çok önemli değildir. Asıl kurduğu ironi içerisinde karakterin söylemlerinin bize düşündürttükleri önem arz eder. Toplumsal kurgular ve bunlar karşısında feda edilen doğallık önem arz eder. Tüm bu keşmekeş içerisinde nasıl bir bilinç kazanmamız gerekliliği açısından okuru dürtmesi ya da birey olarak bu konularda ne kadar fikir sahibi olduğumuzu tarttırması açısından önemlidir.

Anarşist Banker, siyasi kavramlarla içli dışlı, anarşist teoriyi derinlemesine analiz edenler tarafından son derece çocuksu bulunuyor. Ama metnin yazıldığı dönem ve yazarın içinde bulunduğu taze kavramlar evreni görmezden gelinmemeli. Hem bu metin bir siyasi teori kitabı değil, bir kurmaca anlatıdır. Altını çizmek isterim, sorunlu olabilir. Ben okurken bana yaptırdığı zihinsel egzersizden memnundum. Şimdilerde yazar anarkokapitalizm ile, liberteryenizm ile, kinizm ile anılıyor. Oralara girmek, Pessoa'yı ve onun oyuncu yazar kimliğini fazla ciddiye almak gibi geliyor. Pessoa en ciddi olunmayan yerden okunduğunda keyif verir halbuki... Yoksa Huzursuzluğun Kitabı'ndan sonra hangimiz içten gülüyor olabilirdik ki?

[G. İlke · Rating 5 out of 5]

Pessoa'nın da tıpkı Saramago gibi kendine has bir tarzı var; başta zorlanıyor insan ama okudukça alışıyor ve hatta bağlanıyor sımsıkı. Sabun köpüğü gibi uçup gidecek şeyler değil onun sözleri, olabildiğince ağır ama tam da yerinde. Anarşist Banker öyküsü adeta bir kılavuz: "Anaşizme Giriş: Hem Teoride Hem de Pratikte Nasıl Anaşist Olunur?" Muazzam bir anlatım tarzı, nokta atışı tespitler, sürekli devinim halinde olan bir beyne ait cümleler... Şeytanın Saati öyküsü ise, Pessoa'nın şeytana ve inançlara ilişkin düşüncelerinin özeti niteliğinde. Pessoa, nazarımca, üzerine derin incelemeler yapılması gereken muhteşem bir fikir ustası. Görüşleri tüm okurlarına hitap etmese de, onları ifade ediş biçimi ile "üstün bir kalem" olduğu kabul edilmelidir. Okumanızı tavsiye ederim. =)

[K. E. · Rating 2 out of 5]

“Anarşist ne ister? Özgürlük. Kendisi ve başkaları için, tüm insanlık için özgürlük. Toplumsal kurguların ya da kısıtlamaların etkisinden kurtulmuş olmak ister; özgür olmak ister, tıpkı dünyaya geldiğinde olduğu gibi, tamamen adil koşullarda olması gerektiği gibi; üstelik bu özgürlüğü hem kendisi hem de diğer herkes için ister.”

[Altay Aktar · Rating 4 out of 5]

“Şöyle ki dostum, birine yardım etmek onun yeteneksiz olduğunu kabul etmek olur ya da eğer yeteneksiz değilse, yeteneksizleştirmek ya da öyle olduğunu varsaymak olur. İlk durumda bu bir zorbalıktır, ikinci durumda ise küçümseme."

[Ezgi Şenel · Rating 4 out of 5]

Anarşist Banker uzun zamandır okumayı hedeflediğim fakat bir türlü tek solukta tüketemediğim için defalarca başladığım bir kitaptı. Düşündüğüm gibi de oldu okumaya başladıktan sonra hızla istediğim sonuca vardım. Bununla birlikte sevgili Mavi'nin altını çiziktirdiği üzerine notlar aldığı bir kitap olunca kesinlikle çok daha kolay okuduğumu söylebilirim. Büyük çelişkiler kitabı olarak da yorumlayabilirim kendi nezdimde. Savları ve olması gerekenleri sıralarken herkesin kendini haklı çıkartabileceğine dair inancım kuvvetlendi aslında. İnsanların bakış açısını değiştirmek eğer bahsi geçen yaklaşımlara yeterince hakimsen çok da zor değil. Ki aksini kanıtlayan bir tutum da olsan dahi bu böyle. Eklemeler ve değişkiler kısmı ise konuyu ele alış şekline dair derinlik katacak yaklaşımları içermekteydi. İşin yazınsal kısmına dair bana güzel bir metot sundu.

Bunun dışında Şeytanın Saati'ni okumak oldukça ilgimi çekti. Benzer dönemlerde yayınlanan kitapları okuma planıyla ilerlediğim için bu kitaba yönelmiştim. Keza bir önceki kitabım Demian'dı. Kitabın bu kısmı ve Demian'a dair güzel bir eleştiri hazırlamak niyetindeydim lakin bu treni kaçıralı çok oldu. Dönemsel olarak benzer kaygılara düşüldüğünü düşünmek çok da ukalaca olmaz diye umuyorum. Tabii bu savı desteklemek için okumaya devam etmek gerekiyor.

1920'ler için bunu yapacağım. Yani ilerleyen zamanlarda bir problem olmazsa şayet. Bir sonraki okuduğum eser de Biz oldu, 1920 yılında yayınlanmıştı. Bu seriye devam ettikçe minik bir düzenleme yapılabilir yorumlara.

[Türkay · Rating 4 out of 5]

Işık Ergüden’in çevirisi, açıklamalar ile birlikte keyifle okunan iki öykü...

[Kahveci · Rating 3 out of 5]

İki arkadaş yemeği bitirmiştir. Biri "Sohbet can çekişerek ilerlemiş, artık bir ölü gibi aramızda yatıyordu" (sf: 7) diye aklından geçirir ve diğerine "Sadede gelecek olursak, geçenlerde bana, eskiden anarşist olduğunuzu söylediler..." der.

Arkadaşı da hala anarşist olduğunu ve hem de banker olduğunu söyler. Bu iddiasını diğerine ispatlamaya çalışır.

[Ezgisu · Rating 3 out of 5]

"Şu düşler ne garip şeyler! İçinde –ilgili kimsenin bile tahmin edemeyeceği, gerçek şeyler olan ve tren, köprü, yer altı geçidi gibi bir yığın koca saçmalığın yer aldığı böyle bir hikâyeyi insan nasıl uydurur?"
Nankör insanlık! İşte Şeytan'a böyle teşekkür ediyorlar.
Şeytanın Saati

Anarşist'e üç, Şeytan'a dört yıldız.

[Ufuk Aktas · Rating 5 out of 5]

Etkileyici iki metinden oluşan kitap. Tekrar tekrar okunası güzellikte yazılmış.

[Alican Akülger]

"En büyük kötülük, daha doğrusu tek kötülük, doğal gerçekliklere gelip yapışan toplumsal uzlaşma ve kurgulardır - evet, tüm kurguları kast ediyorum; aileden paraya, dinden devlete kadar hepsini... İnsan, ya erkek doğar ya da kadın. Demek istediğim, insan yetişkin olduğunda erkek ya da kadın olmak üzere doğar; doğal olarak bir eş olmak için, zengin ya da yoksul olmak için doğmaz, hele Katolik veya Protestan olmak, İngiliz ya da Portekizli olmak için hiç doğmaz. Toplumsal kurgular sayesinde şu ya da bu olunur. Peki ya bu toplumsal kurgular neden kötüdür? Çünkü bunlar kurgudur, çünkü doğal değillerdir. Para devletten daha iyi değildir, aile dinden daha iyi değildir. Bunların yerine başka kurgular olsaydı, bunlar da o kadar kötü olurdu, çünkü bunlar da yine kurgu olurdur, çünkü bunlar da sırası geldiğinde doğal gerçeklerin üzerine gelip yapışır ve onları boğarlardı. Dolayısıyla, istisnasız tüm kurguların ortadan kaldırılmasını hedefleyen saf anarşist sistemden başka her sistem, tüm diğer sistemler birer kurgudur. Tüm enerjimizi, tüm çabamızı, tüm zekamızı, bir toplumsal kurgunun yerine bir diğerini yerleştirmeye ya da yerleştirme çabasına adamak bir saçmalıktır, hatta bir suçtur, çünkü bu, toplumu olduğu gibi bırakmayı açıktan açığa hedefleyerek toplumsal bir kargaşa yaratmaktır. Madem insandaki doğalı ezen ve bastıran toplumsal kurguları adaletsiz buluyoruz, o halde niçin enerjimizi, bu kurguların yerine başkalarını koymakta kullanıyoruz? Aynı enerjiyi bu kurguların tümünü yok etmekte kullanabiliriz." s.20

[Baris Balcioglu · Rating 4 out of 5]

Böyle şey olmaz. 2014’te 29 Ekim tatilinde Lizbon’a gidecektik. Ben de 18 Ekim’de bir Remzi kitabevinden (büyük olasılık Nişantaşı’ndakinden) Saramago’nun Filin yolculuğunu 16 bunu 12 liraya almışım. Fili hemen okumuştum sanırım ama buraya işlememişim. İyi mi! Böyle şey olma dediğim o. Sonra da ablama mı armağan ettim acaba? Ben şimdi nasıl o tarihi yeniden kazanabilirim?

Bu ise yıllarca bekledi okunmayı. Bir iki hafta önce finaller, sınav okumalarla uğraşırken, o gerilimde ince bir Türkçe kitap okuyayım diye buna el attım. İki anlatı da birbirinden çok ayrı biçemde yazılmış. İlki bir alay olsa bile kesinlikle bence kaba bir alay değil. 1922’de sosyalizm, kapitalizm, anarşizm üzerine ne güzel tartışmalar yapıyor aslında. İkinci anlatı ise çok mistik. Yazınsal tat alıyorsun ama her şeyi tam anlayamadım. Çeviriyi Portekizceden yapmamış olabilirler mi diye merak ettim. Pessoa gizemli bir yazar. Sanırım evde bir kitabı daha var. Bir ara onu da okumalı. Bunu da yeğenime bırakayım. O nasıl olsa almaya gelmez ben de annemlere yeniden geldiğimde yine açar okurum.

[Müge Eke · Rating 3 out of 5]

Anarşist Banker'i okurken, nasıl anarşiyi anlatığı, nasıl anarşist olduğunu, olunması GEREKTİĞi ve aslında diğer tüm anarşistlerin ne kadar da anarşist olmadıklarını görebilirsiniz. Keyifli, düşündürücü ve yine herkesin iki yüzlü olduğunu göze parmak yöntemiyle; bazen de ince ince anlatıyor.

Diğer öykü, şeytan ve kadın arasında geçiyor. Bana daha ilginç geliyordu ki birden bitti. Zaten Pessoa öldükten sonra ulaşmışşar metne. Bir şekilde bence ya yazmadı ya da bulamadılar. Fakat ilginç bir diyalog.

[Kurtuluş Atasever · Rating 3 out of 5]

Şair olarak sevdiğim Pessoadan, yaşamın dünya ve dünya üstü sırlarını sorguladığı iki kısa öykü...
Bugün yapay zeka, yapay organlar, genetik bilimi gelişmeleri gözönüne alındığında bu düşünsel düşünsel denemelere hikâyede olduğu gibi yalnızca gülünebilir.
Kitap, Pessoa araştırmacılarının ilgisini çekebilecek nitelikte ama benim gibi sıradan bir okuyucu için şiirlerine alternatif olamaz diye düşünüyorum.

[Okan Ergul · Rating 4 out of 5]

Pessoa'yı keşfetmek ilgi çekici bir deneyim oldu. Akıl oyunları ile dolu ve bol konuşmalı hikayeleri insanı -yer yer konuşmalara cevap vermek istercesine- içine çekiyor.

[Sameth K. · Rating 4 out of 5]

Anarşist Banker üzerine

Doğal kurgular için insanın elinden bir şey gelmez. İnsan, genetiğinin tutsağıdır. Ancak doğal kurgular üzerine yerleştirilen toplumsal ve kültürel kurgular bu bağlamda yapaydır. İnsan doğasına terstir. Ne var ki bu toplumsal kurguların her yanına insanın önyargıları, tabuları, inançları, konfor çeşitleri ve baskı mekanizmaları yapışmıştır. İpin ucu kaçmıştır bir kere. Doğallık asırlar önce yitirilmiş, insanın insana zulmü doğallık haline gelmiştir. Anarşiste göre en ilkel toplumsal ilişki de dahi insanın bencilliği başat unsurdur. Bu bencilliği körükleyen şey, insanlığın süreğen biçimde getirdiği toplumsal baskı araçlarıdır: din, devlet, bürokrasi ve en çok da para. Anarşiste düşen görev insanları yok etmek değil, onların oluşturduğu toplumsal baskı araçlarını ele geçirip pasifize etmektir.


Şeytanın Saati üzerine

Masum bir karanlık ruhun ayarttıklarına karşı haykırdığı kısa bir manifestodur. Bu haykırış ki içinde Tanrıya, insana ve evrene dair yoğun duygular barındırır. Hayallerimizin, heyecanlarımızın ve uzun gidişlerimizin ilham vericisi olan Şeytan, bu metinde bir kadın bireye anlamlı ve ağdalı bir monolog verir. Bu monoloğu erkeğe değil de kadına yapması dikkate değerdir: Kadın tarihsel mitlere ve kadim efsanelere göre her zaman erkeğin ayartıcısı, teşvikçisi ve aşk ihtirasçısı olmuştur. Bu yönüyle Şeytan'ın daimi müttefiki ve hizmetkârıdır. Erkek ise Tanrının buyurganlığını, erkini ve kuşatıcılığını simgeler. Kadının hayal gücü yanında erkek aşırı düz ve statiktir. Şeytan yani karanlık ruh her zaman denenmemiş olanı, farklılığı arar. Bu sebeple şairlerin ve yazarların efendisidir.
Geçmişten bugüne değin süregelen dinler (özellikle semavi dinler) kadını kötülüğün kaynağı olarak görürler ve toplumdaki edilgen durumunu meşru kılmaya çalışırlar. Çünkü artık Tanrının gökyüzüne çekilmesiyle erkeğin kadın üzerindeki gücü ve baskısı daha belirgin olmuştur. Şeytan'ın bu tanrısal güce karşı silahları hayal gücü, zeka ve ay ışığının hatıralarıdır.

[ErtknHale · Rating 4 out of 5]

Platonik bir diyalog örneği olan bu kısa roman bir kafede geçiyor. Önemli olan ana kahramanın, düşüncelerini karşısında ki insana ifade edişi. Aynı antik yunan felsefesindeki filozofların yaptığı gibi bir anlatım tarzı olan anarşist banker, anarşiyi nasıl aslında olduğundan farklı bir akım olduğunu ve terör estiren, sokaklarda bomba patlatanların aslında sadece teoride anarşist olduğunu ve bunu mantıksal bir bakış açısı ile yorumlayıp gerçek bir anarşistin hem teoride hem de pratikte nasıl olması gerektiğini anlatıyor.

[Esra · Rating 4 out of 5]

Anarşist ve banker birbiriyle kesişeceğini hiç düşünmeyeceğiniz iki kavram di mi?
Pessoa bu kısa metinde kendisini gerçek anarşist olarak tanımlayan bir bankerin gerekçelerini adım adım ironik, çok zekice ve yok artık dedirtecek kadar çelişkili iknasını anlatıyor. "Politikayla ilgilenmiyorum" diyeniniz yoktur diye düşünerek tavsiye ediyorum.
Şeytanın Saati ise Pessoa'nın çoğu eseri gibi ölümü sonrası bulunan ve el yazmaları araştırılinca farklı bir sonu olabileceği de düşünülen, Şeytan ve Meryem Ana arasındaki diyalog
Zor metinler ama çok leziz.

[Prefix · Rating 4 out of 5]

"Elbette... elbette bu tiplerde doğal niteliklerin gösterdiği kalıtımsal sapma, karakterin temellerine eriyecek kadar ileri gitmemişse. Herhangi biri köle olmak için doğmuşsa ve sonuç olarak kendini özgürleştirecek en ufak çabayı göstermiyorsa, o başka. Ama o zaman... bu durumda... bu durumda, özgür toplumla, hatta sıradan özgürlükle onun ne işi olur ki?
Eğer bir insan köle olmak için doğmuşsa, onun karakterine aykırı olan özgürlük onun için zorbalık olacaktır."

[Veysel · Rating 5 out of 5]

Fernando Pessoa - Anarşist Banker
Bir şey içgüdüden kaynaklanıyorsa doğaldır. İçgüdülerle alakası olmamasına rağmen her şeyiyle ona benzeyen şey alışkanlıktır. Tütün içmek ne doğaldır, ne de içgüdünün gerektirdiği bir şeydir ama alışmışız bir kere, bize doğal geliyor ve onu içgüdünün gerektirdiği bir şeymiş gibi hissediyoruz.

[Pedro Costa · Rating 4 out of 5]

Um livro docemente irónico e que mostra, não só a capacidade inata de Pessoa em discursar acerca de todos os assuntos, mas também a perversidade existente em muitas pessoas da alta roda da nossa sociedade em justificar o que fazem de errado...isto na década de 1920.

[Takyedin Çiftsüren]

"Ya insan yaratılıştan kötüdür ve sonuçta tüm doğal nitelikleri doğal olarak sapkındır ya da bu sapma insanlığın zorbalık yaratan bir sisteme uzun süredir alışmış olmasının sonucudur."diye söylenen Anarşist Banker, birkaç cümle sonra ikincide karar kılacaktır.

[Patricia Posse · Rating 5 out of 5]

Dois contos que nos prendem, pela sua profundidade filosófica, pela crítica mordaz, pela genialidade da escrita de Fernando Pessoa.

[Ali · Rating 5 out of 5]

9/10

[Burak Taşcı · Rating 4 out of 5]

Anarşist Banker 3 ⭐
Şeytanın Saati 5 ⭐

[Ismail Erk Deliormanli · Rating 3 out of 5]

Anarşist Banker’den ziyade Şeytanın Saati’ni öneririm.

[Kaan · Rating 1 out of 5]

Özellikle Anarşist Banker gibi kötü bir metin okumamıştım uzun zamandır. tebrikler.