Tinh hoa Đạo học Đông phương

by Thu Giang Nguyễn Duy Cần

Tinh hoa Đạo học Đông phương là cuốn sách bàn về các hệ thống triết học Dịch, Lão - Trang và Phật. Quyển sách nêu bật lên được những giá trị tinh hoa cốt lõi của các hệ thống triết học và Đạo học phương Đông, cũng như thời kỳ hoàng kim và những giai đoạn lịch sử của triết học Đông phương.

Tác giả Nguyễn Duy Cần viết cuốn sách nhằm mục tiêu xây dựng con người mới trên nền tảng tư tưởng triết học phi nhị nguyên, làm sáng tỏ những giá trị tinh túy của nền Đạo học và triết học Đông phương.

Genres: Philosophy, Nonfiction

118 pages, Paperback

First published January 1, 1972

About the author

Nguyễn Duy Cần (1907-1998), hiệu Thu Giang, là một học giả, nhà văn, nhà biên khảo và trước tác kỳ cựu vào bậc nhất Việt Nam giữa thế kỷ 20.

Ông làm nghề viết sách, dạy học, lương y, nghiên cứu Đạo học, Kinh Dịch, với các biệt hiệu: Thu Giang, Hoàng Hạc, Bảo Quang Tử, Linh Chi… Ông sống cùng thời với các học giả và nhà văn như: Nguyễn Hiến Lê, Giản Chi, Hoàng Xuân Việt, Phạm Cao Tùng…

Ông nổi bật không chỉ về số lượng tác phẩm đồ sộ mà còn ở độ sâu học thuật và sức ảnh hưởng về mặt tư tưởng đến các tầng lớp thanh niên trí thức của ông.

Thân thế và cuộc đời

Ông sinh ngày 15 tháng 7 năm 1907 tại làng Điều Hoà, tổng Thuận Trị, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang).

Ông là con trai của ông Nguyễn Văn Tâm, một người uyên thâm Hán học và là một trong những người được đào tạo Tây học khóa đầu tiên vào những năm 1885 - 1890. Sau khi ra trường, ông Tâm làm thầy giáo rồi được phân công làm Đốc học kiêm Thanh tra giáo dục Mỹ Tho trong những năm 1910 đến 1920, sau đó được chính quyền thực dân phong hàm Đốc phủ sứ. Ông Nguyễn Văn Tâm vốn là một nhà Nho rất tinh thâm Đạo học Đông Phương (Dịch, Lão, Trang) nhưng lại có tinh thần phóng khoáng, chuộng tư tưởng tự do nên rất ủng hộ Tây học. Chính người cha đã có ảnh hưởng đến Nguyễn Duy Cần rất lớn trên con đường nghiên cứu Đạo học sau này.

Nguyễn Duy Cần sinh ra vốn là một cậu bé có thể chất ốm yếu, khó nuôi nên cha ông cho ông theo làm con nuôi một cha Đạo người Pháp ở nhà thờ Mỹ Tho và ông được cho làm lễ rửa tội theo Đạo Thiên Chúa với tên thánh bổn mạng là Jacob, nhờ bước ngoặc này mà thời niên thiếu ông có cơ duyên tiếp xúc sớm với văn hóa Pháp thông qua sự dạy dỗ của cha Đạo, ông được học giáo lý Công Giáo, học Thánh Kinh cũng như học đàn, vẽ với các cha Đạo người Pháp và tất nhiên là học toàn bộ bằng Pháp ngữ.

Hàng ngày, sau giờ học ông lại say mê đọc các sách về thần học và văn hóa nghệ thuật Pháp và phương Tây trong thư viện của nhà thờ. Vì tiếp xúc với văn hóa Pháp sớm lại là người say mê đọc sách, học hỏi nên ông thừa nhận mình bị ảnh hưởng của văn hóa Pháp, như ta thấy ông thừa nhận trong phần lời nói đầu quyển Tôi tự học: “…Guitton, Jules Payot, Gustave Rudler, là những học giả mà tác giả đã chịu nhiều ảnh hưởng nhất,…” hay trong Dịch kinh tường giải ông nói: “…Pháp ngữ là văn tự của văn minh cao nhất đại diện cho văn hóa La Tinh”, về sau trong các tác phẩm biên khảo của mình ta thấy ở phần tài liệu tham khảo ông ghi các tác phẩm ông nghiên cứu có đến 80 phần trăm là tài liệu bằng Pháp ngữ.

Sự nghiệp nghiên cứu và trước tác của Nguyễn Duy Cần bắt đầu từ năm 1931 với việc xuất bản quyển Triết học đầu tiên "Toàn chân", gây nên một cuộc bút chiến sôi nổi trên báo Mai. Trong những năm sau đó, ông tiếp tục cho xuất bản các tác phẩm khá đều đặn. Năm 1935, ông cho ra đời quyển sách đầu tay: Duy tâm và duy vật.

Năm 1937, ông Nguyễn Văn Tâm sáng lập ra Tạp chí Nay, giao cho con trai là Nguyễn Duy Cần làm chủ bút kiêm quản lý. Lúc bấy giờ ở Mỹ Tho có nhiều tờ báo xuất bản tại địa phương, hầu hết dưới dạng tạp chí, có tờ ra định kỳ, có tờ ra không định kỳ và thường không kéo dài như: Chiêu Anh văn tập, Đông phương tạp chí, Tiểu thuyết tuần san,... Tạp chí Nay của Nguyễn Duy Cần sống lâu hơn, ra được 15 số (số 1 ra ngày 1 tháng 6 năm 1937 và số cuối cùng ra ngày 15 tháng 7 năm 1938).

Tạp chí Nay là một tạp chí văn chương, triết học, khoa học, y học, xuất bản mỗi tháng 2 kỳ, mang tính chuyên nghiệp cao. Báo thường xuyên có các bài luận thuyết về triết học của Thu Giang và nghiên cứu về văn học của Nguyễn Phi Oanh, về tâm lý học của Tùng Chi, về y lý Đông - Tây của Vũ Trang,... và nhiều mục thường xuyên khác như: Học chữ Hán, Đạo đức kinh, Ẩm thực học, Tin Văn, Chuyện lặt vặt nên biết qua,… Đặc biệt, mục Thời cuộc thế gian đăng tin tức quan trọng ở trong nước, Đông Dương và Âu Tây. Với bút hiệu Thu Giang, chủ bút Nguyễn Duy Cần viết khá nhiều cho tạp chí này. Ông có mặt thường xuyên ở mục triết học Đông - Tây và mục văn chương k

Reviews

[Nguyễn Minh Hiếu · Rating 5 out of 5]

Nói về đạo học Trung Hoa là nói đến cái học của tam huyền: Dịch, Lão, Trang. Sự liên kết chặt chẽ của ba cái học ấy đều dưới sự dẫn đầu của Dịch :”Dịch quán quần kinh chi thủ”.
Dưới phương pháp luận của thầy Thu Giang, không chỉ tiếp cận được cốt tuỷ của tam huyền, mà cũng chạm đến bến bờ của hư vô, không thiện, không ác, không sinh, không diệt. Ai bảo đọc sách không thể tham thiền.

[Hoang Tran · Rating 5 out of 5]

Hẳn là chưa đủ trình độ để có thể viết review về quyển sách này, nhưng cũng xin có đôi lời như sau:
Quyển sách này không phải là sách đọc vội, chỉ 118 trang nhưng phải dành rất nhiều thời gian để có chút khái niệm mơ hồ về nó.
Có lẽ quyển sách này sẽ phù hợp hơn với những ai đã nghiên cứu về Đạo học, Kinh dịch, Trang Tử,... và quen với triết học Đông Phương từ trước. Bời vì khi đọc quyển sách này, điều khó khăn nhất có lẽ là để đầu óc chúng ta tiếp nhận thông tin một cách tự do chứ không dựa vào giáo điều đã được định hình từ trước, rằng không có điều gì là tuyệt đối cả: trong đúng có sai, trong sinh có tử, trong chính có tà,... Xuyên suốt quyển sách là về "Hư vô", "tâm hư", "nhất ngôn luận", "vị tế",...
Đọc sách, chúng ta có thể cho rằng Đạo học Đông Phương thuận theo tự nhiên, "an phận thủ thường", hay thậm chí là trái ngược hẳn với quan niệm ngày nay. Tuy nhiên, nếu đọc kĩ, chúng ta sẽ thấy Đạo học chủ yếu tập trung vào việc bình thản nhìn nhận hay đón nhận sự việc, giữ cái nhìn khách quan nhất, truy vào tận nguồn gốc vấn đề. Cái làm tôi bất ngờ nhất, chính là việc Đạo học nhìn ra bản chất của vấn đề, rằng "tĩnh" là khởi nguyên của mọi thứ, và điều đó đúng với hầu hết các khía cạnh trong cuộc sống, từ khoa học tự nhiên đến xã hội...
Đọc sách còn giúp ta hiểu sâu hơn về nghệ thuật Đông Phương. Tại sao tranh phong thủy lại chỉ hai màu đen trắng? Tại sao văn học cổ có lối văn cô đọng, vắn tắt, thậm chí có cả "sự tăm tối của câu văn"? Tại sao bức tranh không đề từ lại được trân trọng hơn những bức tranh khác?
Có điều, vì là con người sinh ra ở thời hiện đại, nên có một vài điểm vẫn chưa tỏ. Ví dụ như tác giả nói rằng phải quan sát con người chúng ta, "nhưng đừng dụng tâm sửa đổi gì cả, nếu mình thấy chưa hài lòng". Nếu nói vậy, thì chúng ta phải chẳng sẽ không tốt lên được? Một điều nữa, khi đọc sách, tôi thấy có vẻ như tác giả có ý kiến khá gay gắt với "nhị ngôn luận" từ phương Tây... Nếu so với "tâm hư", từ bỏ thành kiến của Đạo học, có vẻ như có điều gì đó hơi khó hiểu.
Cuối cùng, Tinh hoa Đạo học Đông Phương là một quyển sách đáng đọc tuy nhiên khá khó đọc, yêu cầu ta phải dành nhiều thời gian. Tuy nhiên, nếu đọc và nắm được những điều căn bản, chúng ta có thể áp dụng nó vào "đối nhân xử thế" và cảm thấy cuộc sống này nhẹ nhàng hơn nhiều...

[Nguyễn · Rating 5 out of 5]

Cách dạy của người phương Đông là tự ngộ, cách dạy của người phương Tây là hướng dẫn theo bài. Xem cách dạy trường đời sẽ thấy rõ.

Người phương Đông không nói lời nào mà hành động giống như đem con bỏ chợ. Trong quá trình tự lớn lên, "đứa trẻ" tự nhận thức, tự mình hình thành phương pháp luận, ngã nhiều lần, đau nhiều lần, có lúc nản, nhưng vẫn phải sống để tồn tại và dần hiểu được tồn tại để sống. Chỉ có tự mình ngộ mới hiểu nhiều hơn về chân lý và lúc đó mới biết làm gì có chân lý. Không nói gì, không dạy gì tức là nói rất nhiều, dạy rất nhiều.

Tôi chưa làm việc nhiều với người phương Tây, tôi chỉ tiếp xúc qua các lý thuyết rất cụ thể, rõ ràng về khoa học, về quy trình, tất cả đều có số liệu chứng minh. Tất cả được hướng dẫn chi tiết, từng hành động lời nói, cách làm việc. Không cần suy nghĩ nhiều, cứ làm như một cái máy. Kết quả có thể sai, nhưng tỷ lệ sai rất nhỏ, ở mức cho phép (chấp nhận sai dưới 5%). Việc liên tục, dồn dập, "đứa trẻ" trường đời chỉ biết sống đề tồn tại.

Khi đọc đến Tinh hoa Đạo học Đông phương, tôi hình dung thêm được mình phải áp dụng cả hai cách dạy trường đời. Tùy vào giai đoạn của "đứa trẻ" mà mình áp dụng phương pháp theo tỷ lệ phù hợp. Nhìn chung, khi mới vào trường đời, tỷ lệ theo kiểu phương Tây nhiều hơn, đến khi "đứa trẻ" cảm thấy cái áo của nó chật chội là lúc nó đã trưởng thành, thay cho nó cái áo phương Đông.

Tóm lại, Đạo của phương Đông là Đạo trở về điểm khởi đầu.

[Hải Lưu · Rating 3 out of 5]

Đọc thì hay, nhưng khi làm mới khó!!

[Quang Nguyen Dinh · Rating 5 out of 5]

Sách cụ Thu Giang thì chả dám review :-)

[Vỹ Hồng · Rating 3 out of 5]

Chủ đề chính của quyển sách này là giải thích khái niệm hư vô của Đạo học. Theo ý tác giả thì Dịch, Lão, Trang và Phật đều đặt gốc ở cùng khái niệm hư vô, mặc dù cách gọi có khác nhau.

Sách có 3 phần chính. Phần một giải thích khái niệm hư vô. Phần hai bàn về quan niệm hư vô trong nghệ thuật Đông phương. Phần ba bàn về cách để thực hiện tâm hư vô.

Về cách viết thì tác giả không nỗ lực lắm trong việc thuyết phục người đọc rằng hư vô là cứu cánh của đời mà chỉ đơn thuần là trình bày khái niệm. Bên cạnh đó, sách dẫn nhiều câu nói của Lão, Trang, Phật về cùng một vấn đề nên nội dung bị lặp lại nhiều. Ngoài ra, sách viết theo "phong cách hư vô trong văn nghệ" nên chỉ gợi mở chứ chẳng nói hết ý.

Như các bạn có thể tưởng tượng, một quyển sách 81 trang (118 trang - 37 trang phụ lục) khổ nhỏ (13 x 19 cm) mà gặp những vấn đề bên trên thì lượng kiến thức truyền tải thực sự có thể gom vào vài tờ A4. Nhưng bù lại thì cụ Hương Giang viết lách hay, nói chuyện văn vẻ nên đọc sách cũng cảm thấy mình thông thái hẳn lên. Ngoài ra, kĩ năng chém gió cũng được cộng vài điểm.

[Phuongvu · Rating 5 out of 5]

Như vậy bước đầu tiên trên con đường tìm đạo, là cần phải đặt lại tất cả mọi giá trị, mọi vấn đề mà ta thủ lãnh một cách vô tâm thụ động từ mọi phía đưa lại., hết sức hữu tâm trong từng mảnh vụn hành vi tư tưởng của mình hằng ngày, đừng sống say chết ngủ trên mớ thành kiến của nghìn xưa để lại bất cứ hình thức nào, một cách vô tâm nữa.

Có được vậy may ra mới khám phá ra được cái đời sống máy móc không hồn của mình. Phải tập cho lòng luôn luôn bình thản, vô tư thanh tịnh, nghĩa là đừng để cho những vấn đề thị phi, Vinh nhục điên đảo nữa.

Tỉnh thức
Tĩnh lại
Soi chiếu
HN, ngày 05/01/2023

[Tovin Seven · Rating 4 out of 5]

Là một trong các quyển trong serie khoảng hơn 10 quyển của Bộ sách Đạo học, quyển này nằm ở vị trí nên đọc thứ 2 (sau khi đọc xong Nhập môn Triết học Phương đông).

Quyển này là phần tinh hoa của các quyển:
- Nhập môn Triết học Đông phương
- Trang Tử Tinh hoa
- Lão Tử Tinh hoa
- Phật học Tinh hoa

Quyển Một nghệ thuật sống thì bàn rất tổng quan về Tam nguyên - Nhị nguyên - Nhất nguyên - Tính không. Quyển này thì đi sâu hơn vào Tính không, tâm hư trong đạo học đông phương (không chỉ của riêng nhà Phật).

[Liên Phương · Rating 5 out of 5]

Hư vô nghĩa là trạng thái tĩnh, cân bằng, dung hoà mọi thứ. Có cho mới có nhận, lúc yên ổn không quên lúc nguy, lúc còn không quên lúc mất. Nếu để tâm thế thoát khỏi hư vô tức là đang lệch về một phía, mất cân bằng, dễ bị kéo xoáy về chiều ngược lại.
Lòng có hư không, nghĩa là không chấp chứa thành kiến nhị nguyên chia phân thị phi, thiện ác, vinh nhục.

- Phần chính yếu lại là phần không nói được nên lời và chỉ có thể hiểu ngầm mà thôi.
- Một tác phẩm mà đầy đủ quá sẽ không còn chỗ trống cho người thưởng thức và góp ý thêm, thì còn gì hứng thú nữa. "Bất thử Đạo, bất dục doanh" - người ôm ấp Đạo, không bao giờ muốn đầy (Lão Tử)

Tâm hư là thái độ nghiễm nhiên điềm tĩnh trước mọi khía cạnh của cuộc sống. Cuộc sống luôn phải có những cặp đối nghịch: thiện - ác, thắng - bại, vinh - nhục. Đừng chối bỏ bất cứ điều gì, đừng cố gắng bênh vực cái bản ngã của chính mình. Tĩnh lặng để nhìn đúng mọi sự vật sự việc xảy ra.

- Con người cũ có chết đi thì con người mới của ta mới sinh ra để đối phó kịp với thời thế luôn luôn đổi mới.
- Cái gì có kết luận chẳng phải là chân lý.
- Luôn sống trong hiện tại, đừng để ý tới quá khứ hay nghĩ đến tương lai.

[Eternalrain88 · Rating 4 out of 5]

Nội dung cuốn sách này nằm hết ở hình ảnh cán cân và hình bát quái

[Việt Hùng · Rating 5 out of 5]

Đơn giản mà hay. Thấm nhuần và khai sáng.

[Thương Nguyễn · Rating 4 out of 5]

Đọc lần 1 khó mà hiểu hết được ý cụ Giang muốn đề cập, liệt kê cuốn này dô nhóm những cuốn cần đọc lại nhiều lần :))) Xin trích 1 đoạn mình tâm đắc: "Đạo học hay Huyền học Tây phương, trong quyển La Voix du Silence (Tiếng nói của Hư Vô) có câu: "Hãy để lòng mình rộng như biển cả thu hút cả sông rạch vào trong. Sự yên lặng trầm hùng của biển cả luôn luôn bất biến. Nó cảm thấy không lưng vơi." Hay đoạn " Nhưng, dù có "làm" cũng "làm" một cách hồn nhiên, không bôn chôn, không hối hả, từ từ như trăng lên, như hoa nở âm thầm lặng lẽ... chứ không có việc thi đua "tu gấp cho mau thành chánh quả" như có nhiều người hiểu lầm.""

[Hiệp Kiên Nhẫn · Rating 3 out of 5]

Chưa hiểu gì cả, để mai mốt hiểu hơn rồi review lại.

[Nguyenvantuyen2101995]

j

[Đầu Mẩu · Rating 4 out of 5]

'Hư vô, tâm hư, nhị nguyên-nhất nguyên, thành kiến- chánh kiến, quá khứ-biến đổi' là những từ còn đọng lại trong mình sau khi đọc THĐHĐP của cụ Cần. Sách khó đọc vì cụ phân tích sâu Đạo, Dịch, Lão, Trang...trích dẫn tiếng Pháp và tiếng Hán nhiều, giá mà biết nhiều ngôn ngữ như cụ khuyên trong cuốn 'Tôi tự học' thì tốt, cơ mà mình bó tay đành bỏ qua hết chỉ đọc tiếng Việt :D
"Phải hết sức hữu tâm trong từng mảnh mún hành vi tư tưởng của mình hàng ngày, đừng sống say chết ngủ trên mớ thành kiến của nghìn xưa để lại dưới bất cứ hình thức nào, một cách vô tâm nữa. Có vậy mới khám phá ra cái đời sống máy mọc không hoomg vủa mình"