Κώστας Καρυωτάκης, Μαρία Πολυδούρη και η αρχή της αμφισβήτησης

by Λιλή Ζωγράφου

«Η πίστη μου στον έρωτα; Μα ποια πίστη είν' αυτή; Δεν έχω μείνει πιστή σε κανέναν έρωτα.»

Κι όμως θ' αγαπήσει τον Καρυωτάκη.

Από παιδί την προσανατόλιζαν μέσα στο τούνελ του αποβλακωτικού συναισθηματισμού. Αυτή όμως δε μένει εκεί να πεθάνει στα σκοτάδια του. Καλπάζει και βρίσκει την έξοδο. Την έξοδο που πραγματοποιούν οι σημερινές γενιές. Και βγαίνει επιτέλους στο γυμνό φως που της αποκαλύπτει μια έρημο. Είναι το αύριο της ανθρωπότητας. Το δικό μας σήμερα, αν προτιμάτε. Τι θα κάνει εκεί η Πολυδούρη, ολομόναχη; Θα πιστέψει πως το πρόσωπο ενός ποιητή τόσο κλειστού, τόσο σαρκαστικού σαν του Καρυωτάκη, είναι ο άλλος οργισμένος, ο καινούργιος Αδάμ. Και πως οι δυο τους θα 'ναι, όχι οι πρώτοι διωγμένοι, μα οι πρώτοι αυτοεξόριστοι, οι πρώτοι φυγάδες της κόλασης προς τον παράδεισο της αυτογνωσίας. Και, φυσικά η πλάνη της είναι απροσμέτρητη.

Genres: Poetry

190 pages, Paperback

First published January 1, 1977

About the author

Γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, όπου πέρασε τα παιδικά της χρόνια. Ο πατέρας της ήταν εκδότης εφημερίδας με ιδιαίτερα φιλελεύθερες ιδέες για την εποχή του και πάθος για τη δημοσιογραφία. Φοίτησε στο Λύκειο Κοραής και στο Καθολικό Γυμνάσιο των Ουρσουλίνων στη Νάξο. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής φυλακίστηκε για αντιστασιακή δράση ενώ ήταν έγκυος και γέννησε στη φυλακή. Μετά την απελευθέρωση εργάστηκε ως δημοσιογράφος. Τη διετία 1953-1954 έζησε στο Παρίσι. Από τη θέση της δημοσιογράφου αντιτάχθηκε στη δικτατορία του Παπαδόπουλου. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1950 με τη συλλογή από νουβέλες "Αγάπη", γνωστή έγινε όμως εννιά χρόνια αργότερα με την έκδοση του βιβλίου της "Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικός", μια απομυθοποιητική και ψυχαναλυτική προσέγγιση της προσωπικότητας του κρητικού συγγραφέα. Συζητήσεις προκάλεσε και το δοκίμιό της "Αντίγνωση: Τα δεκανίκια του καπιταλισμού" στο οποίο υποστήριξε τη θεωρία της περί του χριστιανισμού ως θεμελιακού όρου για την επικράτηση του καπιταλισμού ανά τον κόσμο. Το πιο γνωστό έργο της είναι το μυθιστόρημα "Η Συβαρίτισσα" με έντονα αυτοβιογραφικό χρώμα και εμφανείς επιρροές από τη νιτσεϊκή φιλοσοφία. Το θεατρικό έργο της "Τιμή ευκαιρίας για τον παράδεισο" παραστάθηκε το 1976 από τη Β΄ σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.

Reviews

[Ioanna · Rating 3 out of 5]

Η Λιλή Ζωγράφου νομίζω πως παίρνει λίγο περισσότερο το μέρος της Πολυδούρη, παρόλα αυτά μου άρεσε.

[Dimitris · Rating 4 out of 5]

Περνώ άλλη μια φάση Καρυωτακισμού και ενθυμούμενος πως έχουμε αυτή τη μικρή μελέτη της Ζωγράφου θέλησα να την διαβάσω και έτσι τυχαία οδήγησα πιθανότατα τον εαυτό μου σε μια νέα φάση Ζωγραφισμού! Τη Λιλή την είχα διαβάσει στα γρήγορα στα 16 μου όπως όλοι οι μεγαλοαστοί έφηφοι που σέβονται την κοινή γνώμη πως πρέπει να μισούν τους εαυτούς τους και τις συντηρητικές οικογένειές τους. Δεν είχα καταλάβει πολλά παρά αυτό τον συνδυασμό αντιχριστιανής, κομμουνίστριας, κατά των πατροπαράδοτων αξιών γυναίκας, εκθαμβωτικό για μια κυριούλα από την επαρχία στην ηλικία της γιαγιάς μου.

Είπα πως θα ξαναπιάσω μόνο αυτό από τα έργα της, για χάρη του Καρυωτάκη. Περίμενα να είναι ξεπερασμένο. Όχι μόνο δεν το βρήκα ξεπερασμένο μα με τάραξε και συγκλόνισε σε βαθμό που τώρα σκοπεύω να κατεβάσω από τα πάνω ράφια και τα άλλα έργα της που έχουμε και αμυδρά θυμάμαι.

Το μικρό βιβλίο αυτό του 1977 (έχουμε την παλιά έκδοση Παπαζήση, τώρα βλέπω στα σάιτ των βιβλιοπωλείων πως οι σελίδες στις εκδόσεις Αλεξάνδρεια από 102 έχουν γίνει 192) είναι ουσιαστικά δύο ξεχωριστές μελέτες, μία για τον Καρυωτάκη εκείνης της χρονιάς και μία μακροσκελέστερη για την Πολυδούρη, γραμμένη το 1960 επ΄ευκαιρία της πρώτης εκδόσεως των Απάντων της. Δεν είναι δηλαδή μία ενιαία μελέτη. Προφανώς τα δύο κείμενα μπήκαν μαζί στον ίδιο τόμο το 1977 λόγω της αγάπης που συνέδεε τους δύο νέους ποιητές 55 χρόνια νωρίτερα.

Το δεύτερο μέρος είναι σαφώς ανώτερο και πιο παθιασμένο του πρώτου, η Ζωγράφου ήταν προφανώς λάτρις της Πολυδούρη και ως ποιήτριας μα κυρίως ως γυναίκας απελευθερωμένης στη συντηρητική Ελλάδα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή. Τον Καρυωτάκη δεν τον πολυχώνευε. Τον κατηγορεί ανοιχτά για τα πάντα, για δειλία, για ανειλικρίνεια, για σνομπισμό, καθωσπρεπισμό, εκμετάλλευση. Κατηγορεί και την Πολυδούρη στο τέλος που τον αγάπησε πάνω κι απ΄τη ζωή της και την πέταξε στα σκουπίδια μετά την απόρριψη και την αυτοκτονία του και πήγε στο Παρίσι και κόλλησε σκόπιμα φυματίωση. (Πόση διαφορά από τις εκπομπές του πολύ Ρένου Αποστολίδη που θεοποιεί τον Καρυωτάκη μα θεωρεί την Πολυδούρη μια ασήμαντη ποιήτρια και μια αλλοπαρμένη κοπελίτσα που μόνη της τον είχε ερωτευτεί ενώ εκείνος δεν ασχολήθηκε ποτέ μαζί της!)

Τελικά αυτό είναι που με τράβηξε περισσότερο. Όχι τόσο η μελέτη των δύο ποιητών μα οι ιδέες της ίδιας της Ζωγράφου. Μια εξηντάρα πιο προοδευτική και μάχημη φεμινίστρια εν έτει 1977 απ΄ ότι οι σημερινές νέες γυναίκες! Πιο τολμηρή ως συγγραφεύς και δημοσιογράφος απ΄ ότι οι σημερινές κοσμικογράφοι που λένε τα πάντα προσεκτικά μη θίξουν κανέναν! Η γλώσσα της τσακίζει. Δεν φοβάται κανέναν. Τις εν ζωή τότε ακόμα αδερφές της Πολυδούρη, τον επίσης εν ζωή κολλητό και πρώτο βιογράφο του Καρυωτάκη, Χ. Σακελλαριάδη...

Αν κάτι με εμποδίζει να την θαυμάσω περισσότερο είναι η πεποίθηση πως θα με μισούσε και θα με χλεύαζε κι εμένα αν με ήξερε. Την διαβάζω ομολογουμένως με φόβο και μου κάνει τόσο καλό όλο αυτό!

[L'amante des livres · Rating 3 out of 5]

Η Λιλη Ζωγραφου ασχοληθηκε εκτενως με τη ζωη και το εργο της Πολυδουρη αφου ηταν αυτη η οποια, επειτα απο παρακληση των αδελφων της, συγκεντρωσε τα Απαντα της τα οποια εκδοθηκαν το 1961. Η Ζωγραφου πηρε τον "πολεμο" που δεχθηκε η Πολυδουρη ως γυναικα, προσωπικα γι' αυτο οι διαλεξεις ή τα κειμενα της που αναφερονται σ' εκεινη ξεχειλιζουν απο οργη. Οποτε, μπορουμε να πουμε με σιγουρια πως το δοκιμιο αυτο δε κυκλοφορησε για να ερθει σε επαφη ο αναγνωστης με την ποιηση του Καρυωτακη ή της Πολυδουρη, αλλα, κυριως, για να αποκατασταθει η φημη της δευτερης και να αναγνωριστει η αξια της ως σπουδαια και μπροστα απο την εποχη της γυναικα. Κυκλοφορησε επισης για να φωτιστουν πτυχες της προσωπικοτητας και της ζωης των δυο ποιητων, ετσι ωστε, τελειωνοντας το, να νιωθουμε πως τους εχουμε γνωρισει καλυτερα, καθως και να ειμαστε σε θεση να καταλαβουμε τις πραξεις τους και να προσεγγισουμε το νοημα των στιχων τους. Ορμομενη απο αυτη την οργη λοιπον, η συγγραφεας τολμαει και λεει μεγαλες αληθειες για την κοινωνια, το κατεστημενο, την ηθικη, τη θεση και το σκοπο της γυναικας. Επιπλεον, με αφορμη τη ζωη και τη σχεση τους η συγγραφεας κανει λογο για το πως ειναι να ειναι καποιος ξεχωριστος και μοναδικος την ιδια στιγμη που η οικογενεια κι ο περιγυρος του τον θεωρουν αλλοπροσαλλο ή ανηθικο ή προβληματικο. Κυριως καταγγελλει την υποκρισια της ελληνοχριστιανικης πρωτιστως αλλα και καθε ψευτοηθικης κοινωνιας.
Το εκπληκτικο ειναι οτι το κειμενο αυτο θα μπορουσε να εχει γραφει σημερα. Τοσο ιδια εξακολουθουν να ειναι τα πραγματα. Η θεση της γυναικας παραμενει σχεδον η ιδια. Ακομη και σημερα, ας μη γελιομαστε, η κοινωνια θετει ως πρωταρχικο σκοπο της να βρει αντρα και να κανει παιδια. Ακομη και σημερα ο μεσος Ελληνας χριστιανος το διαφορετικο το φοβαται, το απαξιωνει, το διωχνει.

[philosophie · Rating 3 out of 5]

Ο τρόπος γραφής της Ζωγράφου ανέκαθεν με άφηνε ασυγκίνητη. Ενώ αυτό το βιβλίο κινείται βιογραφικά και παρουσιάζει τη ζωή των δύο ποιητών με ρεαλισμό, σε μερικά σημεία η συγγραφέας φαίνεται να μεροληπτεί (κυρίως στην περίπτωση της Πολυδούρη) και να εξυμνεί διάφορα σημεία που σε άλλες περιπτώσεις θα ήταν ασήμαντα, ήταν λες και η Ζωγράφου προσπαθεί να δείξει τη σπουδαιότητα της Μαρίας εις βάρος του Καρυωτάκη.
Ιμπρεσιονιστική κριτική του έργου τους, με έμφαση στα βιώματα του κάθε ποιητή παρά στην ποιητική του.

[Χριστίνα · Rating 5 out of 5]

Με μάγεψε ο έρωτας των δύο ποιητών και η τραγικότητα με την οποία αυτός κατέληξε. Το βιβλίο αυτό είναι σαν μια βιογραφία τόσο της ζωής όσο και του έρωτα των δύο νέων. Η Λιλη Ζωγραφου γράφει με πολύ όμορφο τρόπο και παραθέτει και αρκετά ποιήματα για να εμβαθύνει ακόμα περισσότερο στον εσωτερικό κόσμο των ποιητών. Προσωπικά το λάτρεψα και παρόλο που δεν έχω διαβάσει αρκετά το έργο του Καρυωτάκη σε αντίθεση με αυτό της Πολυδούρη, ένιωσα σαν να ήξερα τους δύο ποιητές.

[Μ · Rating 3 out of 5]

Πρόκειται για πολύ καλή προσπάθεια της Λιλής Ζωγράφου να σκιαγραφήσει τα πορτρέτα των δύο ποιητών. Πράγματι, νιώθω ότι έμαθα κάποια πράγματα επιπλέον για τον καθένα ξεχωριστά αλλά και για την μεταξύ τους σχέση και την αντιμετώπισή της από τον οικογενειακό και φιλικό περίγυρο, συμπληρωματικά της σειράς της ΕΡΤ "Καρυωτάκης".

Όμως, η κ. Ζωγράφου είναι εμφανώς ισχυρή προσωπικότητα με αποτέλεσμα, παρά τη σοβαρή μελέτη και εμβάθυνση στο υλικό της, να "καπελώνει" συχνά το πόνημά της με την προσωπική της οπτική. Θα προτιμούσα, λοιπόν, να ήταν περισσότερο αποστασιοποιημένη, μιας και δεν ενδιαφέρομαι για τις δικές της πεποιθήσεις.

[Eleni Kravvari · Rating 3 out of 5]

Μια ματιά στη ζωή των δύο ποιητών. η συγγραφέας στα περισσότερα σημεία στηρίζει τη 'γυναίκα' Μαρία Πολυδούρη, χωρίς να περιμένω βέβαια κάτι διαφορετικό από τη Ζωγράφου!

[fadedbookpages · Rating 4 out of 5]

Πολύ ενδιαφέρον βιβλίο!Ειδικά το δεύτερο μέρος που αφορά την Πολυδούρη υπέροχο✨

[Αγγελική Μπούλιαρη · Rating 5 out of 5]

Το βιβλίο αυτό έρχεται μετά από και βασίζεται κατά ένα μεγάλο μέρος του στο βιβλίο ΜΑΡΙΑΣ ΠΟΛΥΔΟΥΡΗ ΑΠΑΝΤΑ – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΛΙΛΗΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥ – ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ, 1961, όπου η συγγραφέας μας γνωρίζει τη ζωή και το έργο της Μαρίας Πολυδούρη, την έντονη και θαρραλέα προσωπικότητά της, αλλά και τη σχέση της με τον Κώστα Καρυωτάκη, από την προσέγγιση της οποίας μαθαίνουμε επίσης πολλά για τη ζωή και την προσωπικότητα του ποιητή.
Στο δοκίμιο «Καρυωτάκης-Πολυδούρη και η αρχή της αμφισβήτησης» η Λιλή Ζωγράφου με τη γνωστή ελεύθερη, ορμητική και παθιασμένη, ίσως και θυμωμένη, πένα της:
Φωτίζει πτυχές της ζωής και της προσωπικότητας των δύο ποιητών και μας βοηθά να κατανοήσουμε τις πράξεις και την ποίησή τους. Εμβαθύνει στη σχέση τους και στους διαφορετικούς δρόμους που τράβηξε ο καθένας.
Αναλύει την εποχή τους και το κοινωνικό κατεστημένο και παρουσιάζει και συγκρίνει σημαντικές μορφές που εμφανίστηκαν ταυτοχρόνως με τους δύο ποιητές και αμφισβήτησαν τα ισχύοντα, όπως ο Φραντς Κάφκα, ο Βίλχελμ Ράιχ, ο Σίγκμουντ Φρόιντ και άλλοι, ενώ τονίζει τη μοναξιά της ιδιοφυίας και του διαφορετικού ατόμου, το οποίο δεν γίνεται κατανοητό ή αποδεκτό, αλλά αντιθέτως απορρίπτεται, ως αλλοπρόσαλλο και προβληματικό, ή ακόμη και ανήθικο, από το συντηρητικό περιβάλλον εκείνης της εποχής αλλά και κάθε εποχής.
Τέλος, αποκαθιστά τη φήμη της Μαρίας Πολυδούρη και την αναγνωρίζει ως μια σπουδαία νέα γυναίκα, τολμηρή, δυναμική, ειλικρινή, ελεύθερη, αν και αρκετοί καταλογίζουν στην συγγραφέα ότι δεν είναι αρκούντως αποστασιοποιημένη και μεροληπτεί υπέρ της Πολυδούρη.

Ας δούμε τι λέει μεταξύ άλλων η ίδια η Λιλή Ζωγράφου σε ένα απόσπασμα του βιβλίου της:
«…Είναι και οι δυο παιδιά της ίδιας γενιάς, ξυπνημένα σε έναν κόσμο αναποδογυρισμένο και κατωτερικό, χωρίς όμως και να περπατούν στον ίδιο δρόμο. Μέσα στην Πολυδούρη φώλιαζε μια μανία ζωής, ενώ εκείνος ήταν τελείως αντιζωϊκός.
Αλλά όσο κι αν είναι οι δρόμοι τους διαφορετικοί, θα συναντηθούν στο σύνορο της Μοναξιάς.
Ο Καρυωτάκης, το δειλό και αισθηματικό αγόρι μιας μικροαστικής οικογένειας με αρχές και παραδόσεις, δε μπορούσε να αλλάξει. Ένας άντρας χωρίς αυτοπεποίθηση, με στραγγαλισμένη κάθε εκδήλωση μαχητικότητας και τόλμης, δεν ήταν δυνατόν, σε οποιαδήποτε εποχή κι αν ζούσε, ούτε να αφομοιωθεί με τους γύρω του ούτε και να πολεμήσει για μια εξυγίανση.
Η μόνη εκδήλωση ελευθερίας από μέρους του μένει η αυτοκτονία.
Όχι μόνο σαν εκδήλωση παραίτησης από έναν κόσμο και μια ζωή που δεν τον είχαν προετοιμάσει να αντιμετωπίσει. Αλλά και γιατί η πράξη της αυτοκτονίας του, σαν εκδήλωση διαμαρτυρίας, είναι η μόνη που μετά από αυτή δεν θα είναι υποχρεωμένος να λογοδοτήσει για την πρωτοβουλία του σε εκείνους που φοβάται.
...Πώς λοιπόν να μην συγκλονιστεί ο Καρυωτάκης -που γεννήθηκε νικημένος- από μια γυναίκα που έβαλε σε δοκιμασία την υποκρισία, τη βλακεία και την ανηθικότητα της εποχής της με μόνη τη λεβεντιά της να είναι ειλικρινής και γνήσια;»
https://the-yellow-buses.blogspot.com...

[Athina · Rating 3 out of 5]

Καλό βιβλίο, με ωραία γραφή από τη συγγραφέα και με ωραίες αναφορές στα ποιήματα και των δύο, άσχετα που γνωρίζω ελάχιστα το έργο του Καρυωτάκη και καθόλου της Πολυδούρη. Δε με έκανε όμως να δω με καλό μάτι όλη την ερωτική περιπέτεια αυτών των δύο, κυρίως γιατί η στάση της Πολυδούρη στα πάντα ήταν αντιφατική σε σχέση με τον χαρακτήρα της. Ο Καρυωτάκης ήταν ήδη χαμένος, αλλά η Πολυδούρη θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά και δεν την έκανε για έναν τελείως ανεξήγητο λόγο για μένα. Επίσης, ήταν ανεξήγητες κι οι πράξεις που έκανε στη συνέχεια. Όταν όμως το καταλαβαίνει αυτό, είναι ήδη πολύ αργά... Αυτό που με προβληματίζει πιο πολύ είναι ότι φαίνεται ότι η συγγραφέας είναι με το μέρος της Πολυδούρη μόνο και μόνο επειδή ήταν προχωρημένη για την εποχή της και μόνο σε μία πρόταση τη "μαλώνει" για τη συμπεριφορά της.