Âkile Hanım Sokağı

by Halide Edib Adıvar

Halide Edib Adıvar'ın 1958 yılında yayımladığı Âkile Hanım Sokağı, 1950'lerin İstanbul yaşamının canlı, eğlenceli bir panoramasını çiziyor. Nermin ve Tarık, daha birkaç yıl önce evlenmiş, Ankara'da sakin bir evlilik sürmektedirler. Tarık bir yurtdışı görevi nedeniyle Roma'ya gidince Nermin de İstanbul'a, eniştesinin Beyazıd Âkile Hanım Sokağı'ndaki konağına gidip onu orada beklemeyi uygun bulur.

Âkile Hanım'ın konağıyla komşu olan bu ev, içinde birbirinden ilginç sayısız hikâye barındırmaktadır. Çağdaş Türkiye'nin değişen yüzü; modern yaşamın getirdiği yeni ilişkiler, dünyada fırtınalar estiren ve Türkiye'ye yeni yeni giren Rock'n Roll, striptiz, kadınların özgürleşmesi, kuşak farkları, giyim kuşam; modernizmin iyi yanlarına övgü, kötü yanlarına eleştiri. Halide Edib'in bu keyifli romanı her yaştan okurun ilgisini bekliyor.

Genres: Turkish, Turkish Literature, Literature, Novels

256 pages, Paperback

First published January 1, 1958

About the author

Halide Edib Adıvar was a Turkish novelist and feminist political leader. She was best known for her novels criticizing the low social status of Turkish women and what she saw as the disinterest of most women in changing their situation. She also served as a soldier in the Turkish military during the Turkish War of Independence.

Her father was a secretary of the Ottoman Sultan Abdülhamid II. She and her family were affiliated with the Dönmeh, a group that publicly practiced Islam but secretly practiced a form of Judaism called Sabbateanism. Edip was educated at home by private tutors from whom she learned European and Ottoman literature, religion, philosophy, sociology, piano, English, French, and Arabic. She learned Greek from her neighbors and from briefly attending a Greek school in Istanbul. She attended the American College for Girls briefly in 1893. In 1897, she translated Mother by Jacob Abbott, for which the sultan awarded her the Order of Charity (Nishan-i-Shafakat; Şefkat Nişanı). She attended the American College again from 1899 to 1901, when she graduated. Her father's house was a center of intellectual activity in Istanbul and even as a child Halide Edip participated in the intellectual life of the city.

Reviews

[Orhan Veli Özbayrak · Rating 3 out of 5]

Halide Edib’in daha önceki romanlarını okumuş birisi olarak bu romanını diğerleri kadar başarılı bulmadığımı söyleyebilirim. Elbette, denebilir ki, her eser kendi içinde değerlendirilmelidir; zaten birbiriyle farklı dönemleri ve olayları anlatan romanları karşılaştırmak elmayla armudu karıştırmaya benzer... Ancak, bu roman her ne kadar “küçük Amerika” ve “her mahalleye bir milyoner” sloganlarının dolaştığı bir devri ilgi çekici ve o günle özdeşleşen bazı kavramlarla ve bunların çevresinde, değişen Türkiye toplumunda ortaya çıkan farklı karakter ve yönelimlerle can alıcı bir şekilde betimliyorsa da, romanın akışını ve akış hızını kendime göre biraz dengesiz bulduğumu söylemem gerekiyor. Nermin ve çevresiyle başlayan hikayeler dizisi, bir dizi yanıtsız soruyla birlikte romanın bir yerinden itibaren tamamen terk ediliyor. Eski devri temsil eden ve romana adını veren Âkile Hanım birdenbire ortadan kayboluyor ve bir daha görünmüyor. Bunun dışında, romanın son bölümünde ortaya çıkan Sadi Arslan’ın Serin Esen’e bir akşam yemeğinde bir anda aşık olması ve tabiri caizse 20 dakika içinde evlenme teklif etmesi kafamda pek olası ve akla yatan bir sahne canlandırmıyor; özellikle romanın bu kısımlarını haddim olmayarak “çocukça” bulduğumu söyleyebilirim.
Belki de Halide Edib’in kafasında zaten böyle birbirine eklemlenmiş ve kişiler bakımından belirli belirsiz ortak kümeleri olan bir olaylar dizisi anlatmak planı bulunmuş olabilir. Birbirinden biraz kopuk ama aynı zamanda o devrin İstanbul’unun farklı sosyal tabakalarına ışık tutan bir kurguyu amaçlamış olabileceği ihtimalini yadsımıyorum. Fakat, bir Sinekli Bakkal veya Ateşten Gömlek’te olduğu gibi, romanın sonunda bütün anlatının bütünsel bir biçimde çözümlendiği “sonuç sayfaları”, felsefi mesajlar yok. Olaylar sonradan birbiriyle birleşmiyor. Birleşmek zorunda değil elbette; biçim ve kurgunun kalıba girmesi gerektiğini savunduğum zannedilmesin. Ama roman, bir trene atlayıp bir yerden bir yere gitmek, ulaşmak hissine değil de, daha ziyade, bir istasyona gelip duran, farklı yönlere gidecek olan trenleri izlemeye benziyor. Okuyucuyu bir yargı vermek için gerçekten arada mı bırakmak istemiş veya bir mesajı var ama vermekte başarısız mı olmuş, bu soruyu kendi kendime yanıtlayamadım.
Bunlar dışında hoşuma giden bazı ayrıntılar da var. Bunların başında Halide Edib’in “Rock’n Roll” ve “Striptease” sözcüklerine bulduğu Türkçe karşılıklar. Bence önerileri kulağa gayet hoş geliyor ama nedense hiç benimsenmemiş. Diğerleri de hem İstanbul’u anlatırken kullandığı sözcükler hem de Nermin ve Sadi’nin ağzından yaptığı genelleme ve saptamalar. Her ne olursa olsun, 20. Yüzyıl Türk edebiyatının çok önemli bir kaleminden çıkmış bir roman, okunmasını tavsiye ederim.

[Binnur Bulut · Rating 3 out of 5]

Dönemin şartlarını Avrupalılaşmaya çalışırken milli kültürünü nasıl terkettiğini anlatması bakımından iyi sayılabilir bir kitap olmakla birlikte Halide Edip'e yakıştıramadığım bir eser maalesef. Hikâyeyi Nermin anlatırken karakterin neredeyse bir anda ortadan kaybolması Sadi Arslan'ın bir anda evliliğe bakış açısının değişmesi ve bunu gerçekten kısacık bir bölüme sığdırılmış olması pek hoşuma gitmedi. Diyebilirim ki kitabın iki ayrı bölümünden iki ayrı hikâye kitabı çıkabilirdi.

[Serkan Akşit · Rating 3 out of 5]

Aslında 3.5/5 ama 4 vermeye yetecek kadar değil. İlk hikayenin bir anda terkedilmesi ve iki hikayenin birleşmemesi keyfimi biraz kaçırdı.

[Onur Çağın Gürlek · Rating 5 out of 5]

Klasikler arasında okuduğum en akıcı kitaplardan biriydi diyebilirim. Zaten ilgi çekici olan konusu Halide Edip tarafından gerçekten çok güzel işlenmiş. Rock n Roll, striptiz, aldatma, evlilik dışı ilişkiler gibi ilgi çekici konular üzerine dönemin görüşü iyi ve açık anlatılmış.
Özellikle okul için okumak amacıyla bir klasik ariyorsanız tavsiye ederim. Dili diğer klasiklere oranla hafif, konu da gayet anlaşılır bir şekilde işlenmiş.

[huanghe · Rating 1 out of 5]

It is most probably waste of time. This always happens in Adivar's books.

[Işın Özgen · Rating 3 out of 5]

Pürüzsüz bir dil ve anlatım mensubu Halide Edip.

[Behçet Necatigil]

Halide Edip Adıvar’ın romanı (1958) • Romana adını veren sokak, İstanbul’da Lâleli’dedir. Olayın geçtiği 1955 yıllarında bu sokakta eski, ahşap evlerle kâğir, beton yeni binalar garip ve çelişkili bir mimarî oluşturuyordu. Belçika eski sefiri Samim Akyürek’in bu sokaktaki eski konağına, Ankara’dan yeğeni Nermin’le Dışişleri’nde görevli kocası Tarık konuk gelirler. Tarık Roma’ya gider, Nermin İstanbul’da kalır, dayısının dostlarıyla gezintilere çıkar, eğlence yerlerine gider, İstanbul’daki toplumsal değişmeleri yakından tanır. Konağın karşısındaki evde Akile Hanım oturmaktadır; Akile Hanım’m üstünde bir doktor ve yardımcısı Tıp Fakültesinde öğrenci Gülbeyaz vardır. Gülbeyaz’ın, Samim Bey’in bir başka kadından doğma kızı olduğu sonradan anlaşılır.

Yazar, o yıllann moda dans gösterileri rock and roll ile striptease’i sembol olarak kullandığı romanda, toplumdaki dengesizliği, ve Batı’ya yüzeyden öykünmemizi eleştiriyor.