Κορφιάτικες ιστορίες

by Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Κωνσταντίνος Θεοτόκης

[...] Η ηθογραφία των Κορφιάτικων ιστοριών του Θεοτόκη λειτουργεί λοιπόν και ως προκατάθεση. Χωρίς βέβαια να χάνεται η αυτοτέλεια του είδους, που είναι και η πρωταρχική ταυτότητά τους. Σε μια εποχή που η μετάβαση από την αγροτική στην αστική ζωή και κοινωνία γίνεται και στη λογοτεχνία μας με αστάθεια ή προπέτεια, αρκετά συνειδητά ο Θεοτόκης πριν περάσει, από την πρώτη προς τη δεύτερη δεκαετία του αιώνα, στην απόδοση της ταξικής τοιχογραφίας του νησιωτικού του χωροχρόνου με τη σμίλη -ή το νυστέρι- του κοινωνικού ρεαλισμού του, με την ίδια επιμονή προηγουμένως είχε εγκαινιάσει και υπηρετήσει ως πρωτεργάτης την πεζογραφία της εντοπιότητας. [...] (Γιάννης Δάλλας, από την παρουσίαση της έκδοσης)

280 pages, Paperback

First published May 1, 1905

About the author

Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης γεννήθηκε στην Κέρκυρα και υπήρξε γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, τα μέλη της οποίας ασχολήθηκαν με την πολιτική και τη διπλωματία ήδη από τον 14ο αι.. Παρακολούθησε στο Παρίσι φιλολογία, μαθηματικά, ιατρική και χημεία, χωρίς ωστόσο να λάβει κανένα δίπλωμα. Εκτός όμως της γαλλικής γλώσσας σπούδασε αγγλική, γερμανική, ιταλική και λατινική, καθώς και σανσκριτική. Έτσι πολύγλωσσος από νεαρά ηλικία, ασχολήθηκε πέραν της πεζογραφίας με τη μετάφραση και την ποίηση. Σε ηλικία 19 ετών έγραψε στη γαλλική το πρώτο του έργο, το «Η ζωή των ορέων», που δημοσιεύθηκε και από τον Ερμή της Γαλλίας.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε στη Κέρκυρα, στον εξοχικό πύργο των Καρουσάδων. Συνδέθηκε με τον ποιητή Μαβίλη και προσχώρησε από τους πρώτους στο κίνημα του δημοτικισμού. Από τότε φαίνεται ότι ασπάστηκε τις πρώτες σοσιαλιστικές ιδέες, από τις οποίες και διακρίνονται τα έργα του. Συμμετείχε στην επανάσταση της Κρήτης το 1896 ως εθελοντής και στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 στη Θεσσαλία, επικεφαλής δικού του σώματος. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έλαβε ενεργό μέρος στο κίνημα της Θεσσαλονίκης. Τότε και απώλεσε ολόκληρη την προικώα περιουσία του στην Αυστρία (1917) οπότε και αναγκάσθηκε να δουλέψει αναλαμβάνοντας το γραφείο λογοκρισίας παντός εντύπου και αλληλογραφίας, θέση που διατήρησε για λίγο χρόνο.

Στην ελληνική λογοτεχνία η πεζογραφία του Κ. Θεοτόκη είχε σημαντική προσφορά. Στα εκτενή διηγήματά του: Η τιμή και το χρήμα, Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα, Ο κατάδικος και Οι σκλάβοι στα δεσμά τους διακρίνεται η δραματικότητα της αφήγησης και η ρεαλιστική απόδοση της ζωής σε μια ηθογραφική ατμόσφαιρα, που διαπνέεται και από φιλοσοφική διάθεση. Τα σύντομα διηγήματά του, τα οποία δημοσιεύτηκαν στην αρχή στο περιοδικό Τέχνη του Κ. Χατζόπουλου και στον Νουμά, και που αργότερα κυκλοφόρησαν με τον τίτλο Κορφιάτικες ιστορίες, αποδίδουν με απλότητα και λιτότητα την κερκυραϊκή ζωή της εποχής, με εικόνες αδρές και σκληρές. Γεγονός είναι ότι υπήρξε επηρεασμένος από τον Νίτσε από την πρώιμη περίοδο της συγγραφικής του δραστηριότητας, όταν έγραψε πεζογραφήματα όπως Το Πάθος (1899) και διηγήματα όπως το Πίστομα. Στη ποιητική του συγγραφή κυριαρχούν οι μεταφράσεις του Σαίξπηρ που απέδωσε έμμετρα την Τρικυμία, τον Μάκβεθ, τον Βασιλιά Ληρ και τον Οθέλλο. Επίσης μετέφρασε τα Γεωργικά του Βιργιλίου, τον Έρμαν και Δωροθέα του Γκαίτε, τον Φαίδωνα του Πλάτωνα, και από τη σανσκριτική τα: Σακούνταλα, Μαλαβίκα και Αγνημίτρα. Έγραψε επίσης και μερικά σονέτα που διακρίνονταν για τη λεπτότητα αισθήματος.

Ο Κ. Θεοτόκης γνωρίζοντας τον σοσιαλισμό, συμμετείχε επίσης στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Ομίλου και του Αλληλοβοηθητικού Εργατικού Συνδέσμου Κερκύρας (1910-1914), ενώ παράλληλα υποστήριξε το κίνημα για τη χειραφέτηση των γυναικών.

Πέθανε στην Κέρκυρα σε ηλικία 51 ετών, τον Ιούλιο του 1923, από καρκίνο.

Reviews

[Katerina Koltsida · Rating 5 out of 5]

Η ηθογραφία στο έργο του Θεοτόκη αγγίζει εκεινη των πολύ μεγάλων δασκάλων, και ξεδιπλώνεται ακόμα και στα συντομότερά του διηγήματα.

[Argiris Fakkas · Rating 3 out of 5]

Το βιβλίο αυτό είναι μια συλλογή ηθογραφικών-νατουραλιστικών διηγημάτων του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, που καταγράφουν την ηθογραφία της Κέρκυρας, στα τέλη του 19ου αιώνα. Στα περισσότερα διηγήματα είναι έντονη η σκια της πατριαρχίας και είναι σαφές ότι δεν έχει επέλθει ακόμη η χειραφέτηση των γυναικών, αφού κυρίαρχο μοτίβο είναι η σπίλωση της γυναικείας τιμής, όπως βεβαίως εννοούνταν εκείνα τα χρόνια. Κομβικό ρόλο σε πολλές ιστορίες κατέχει ακόμη η διάκριση της κοινωνίας σε πλούσιους και φτωχούς. Ο συγγραφέας είναι φανερό ότι καταδικάζει τις απαρχαιωμένες και πατριαρχικές ιδέες των ηρώων του. Παρόλα αυτά, και ενώ μου άρεσαν οι περισσότερες ιστορίες του βιβλίου, δεν μπορώ να μην παραδεχτώ ότι οι περιγραφές τόσο οπισθοδρομικών και απαρχαιωμένων αντιλήψεων σε θλίβουν και σε επηρεάζουν κάπως αρνητικά.

Το πρώτο διήγημα (Πίστομα) είναι το καλύτερο του τόμου. Σύντομο αλλά τόσο περιεκτικό, πραγματεύεται την αντίδραση ενός κατάδικου όταν μαθαίνει ότι η γυναίκα του τον έχει απατήσει, και έχει μάλιστα αποκτήσει παιδί στο διάστημα της φυλάκισής του. Η δεύτερη ιστορία (Ακόμα;) περιγράφει το πως ένας κυνηγός διαπιστώνει την απιστία της γυναίκας ενός ξαδέρφου του, τον ξυπνάει από την βάρδια του στο ελαιοτριβείο και τον προτρέπει, κάτι το οποίο γίνεται στο τέλος, να την σκοτώσει για λόγους τιμής. Στο διήγημα Υπόληψη, που είναι αρκετά καλό, δύο κοπέλες ερίζουν για ένα παλληκάρι του χωριού που τελικά θα το κερδίσει η πιο φτωχιά. Η άλλη θα δώσει τη λύση στο τέλος όταν τα πράγματα έχουν έρθει σε αδιέξοδο με το σπίτι του νεαρού να πολιορκείται από τους εξαγριωμένους άνδρες συγγενείς της φτωχότερης κοπέλας, που απαιτούν ο πλούσιος νεαρός να σεβαστεί την τιμή της οικογένειάς τους. Το διήγημα Κάιν το βρήκα ιδιαίτερα στενάχωρο και καταθληπτικό, περιγράφει μια αδερφοκτονία για ασήμαντους λόγους (ένα κοπάδι). Ο αδερφός του δολόφονου, θανάσιμα τραυματισμένος, συμφωνεί να μην πει στις αρχές το φταίχτη του φονικού. Όμως η γυναίκα του φονιά, μην μπορώντας να αντέξει την αδικία, αποκαλύπτει τον φταίχτη. Στην ατμοσφαιρική και κάπως μυστηριώδη ιστορία Τίμιος κόσμος, αποκαλύπτεται πως ένας ξένος που μπαίνει σε μια ταβέρνα του χωριού, είναι ο μόλις αποφυλακισμένος δράστης μιας παλιάς δολοφονίας, που προήλθε από μια αιματοβαμμένη μονομαχία.

Στη Ζωή του χωριού, μια κοπέλα απορρίπτει έναν νεαρό, λέγοντας ότι μοιάζει με μαϊμού. Ο πατέρας του νεαρού θα πάρει την εκδίκησή του στο τέλος, όταν θα πληροφορήσει έναν άλλο ερωτευμένο μαζί της για το ποιον πραγματικά λαχταρά η κοπέλα, εκείνος θα τους πιάσει μαζί και θα τους διαπομπεύσει σε όλο το χωριό. Στην Παντρειά της Σταλαχτής, ένα διήγημα με χαρακτηριστικό τέλος (Έκαμα κρίση), δύο νέοι χαίρονται τον έρωτά τους, προγραμματίζοντας τον γάμο τους. Ο πλούσιος πατέρας του νέου όμως εναντιώνεται σε αυτό το σχέδιο και ο νεαρός τον υπακούει. Καθώς φεύγει με άλογο βλέπει την κοπέλα να πέφτει σε ένα πηγάδι. Δένεται με σκοινί και κατεβαίνει για να τη σώσει έχοντας έναν σύντροφο του να κρατάει από πάνω το σκοινί. Όμως ένας άλλος που τυχαία προσέγγιζε στο μέρος και αγαπούσε την κοπέλα, έχοντας πληροφορηθεί την απόφαση του πατέρα του νεαρού, κόβει το σκοινί και τον αφήνει να πνιγεί μαζί της. Στις Δύο αγάπες, περιγράφεται πως ένας σεβάσμιος αγιογράφος έσωσε τον γιο του που αγαπούσε δύο γυναίκες (η μία μάλιστα παντρεμένη), από τις εξοργισμένες και έτοιμες να τον σκοτώσουν οικογένειές τους, με το να βγάλει από το σπίτι του και να λιτανεύσει την εικόνα που ζωγράφιζε. Στο τελευταίο σύντομο διήγημα (Αμάρτησε;), ο ιερέας ενός χωριού αποφασίζει, μετά από έντονη εσωτερική πάλη, να κοινωνήσει τελικά την αμαρτωλή κόρη ένος γέροντα, για να τη σώσει από τον πατέρα της, που είχε υποψιαστεί ότι είχε χάσει την τιμή της.

[Bookery'S · Rating 4 out of 5]

Στο σύνολό τους τα διηγήματα έχουν ως φόντο τις πατριαρχικές αντιλήψεις της υπαίθρου και κυρίαρχο στοιχείο της έννοια της δικαιοσύνης βάσει ενός εθιμικού δικαίου. Ως τόπος απεικονίζεται βέβαια η Κέρκυρα, αλλά υπό μια έννοια όλο αυτό το ηθικό και κοινωνικό πλαίσιο μπορεί να εφαρμοστεί ευρύτερα. Το ίδιο και οι χαρακτήρες, οι οποίοι παρουσιάζουν αρχετυπικά χαρακτηριστικά.

Και πάλι εδώ, όπως στις περισσότερες συλλογές διηγημάτων, τα διηγήματα δεν είναι ισότιμα. Υπάρχουν κάποιες ιστορίες που πλατειάζουν αρκετά, ενώ στη βάση τους έχουν καλό υλικό (για παράδειγμα το Αγάπη παράνομη). Ξεχωρίζουν βέβαια τα δύο πρώτα διηγήματα, το Πίστομα και το Ακόμα;.

ολόκληρος ο σχολιασμός στο https://bookerys.blogspot.com/2022/01...

[Emma · Rating 3 out of 5]

A fascinating glimpse into peasant life in Corfu. The violence and archaic patriarchal and religious values are made only more horrifying knowing that this remains a fairly accurate depiction of Greek peasants today.

I felt, however, that the translation (as I feel with many translated texts) failed to do justice to the original, which the translator praised for its humor, 'lyrical' language, and the emotional depth of its characters. Only a hint of these qualities came through in the translation.

[Γιώργος Κούβας · Rating 5 out of 5]

«Τα χρώματα ακριβαίνουν, η ζωή ακριβαίνει, και τη δουλειά την πληρώνει ο κόσμος όλο και λιγότερο». Έτσι εσκεφτότουν ο αγιογράφος καθισμένος σιμά σ´ένα τραπέζι και μ´ένα λιανό πινέλο διορθώνοντας τα μικρά μάτια στο πρόσωπο ενού άη-Νικόλα που την αυγή του τον είχαν φέρει γιομάτον καπνιές για να τον ξανακαινουργώσει.

[Maria Moutafi · Rating 4 out of 5]

Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Κερκυραίος πεζογράφος, μέσα από τα ηθογραφικά διηγήματα του μας εκπλήσσει με την ιδιότυπη γραφή του ενώ καταφέρνει να απεικονίσει τη σκληρή κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του! Η γλώσσα του ακολουθεί πολλές ακρότητες και έντονα διαλεκτικά στοιχεία και οι ιστορίες του τρέχουν με μαύρο πέπλο σε μια πορεία προς το κακό και τον θάνατο! Διαβάστε το!

[Andrea · Rating 4 out of 5]

“«Appicca il fuoco alle case dei ricchi; voi poveri vivrete meglio». E così dicendo Giannis col bastone minacciava la cima di un crinale dove appariva una casa ben fatta.”

[Miriam · Rating 1 out of 5]

Libro senza alcun filo logico. Storie sconnesse e poco comprensibili. Sebbene breve, totalmente sconsigliato.