سوزن در انبار کاه: مروری بر مسائل فلسفه‌ی علم مدرن

by Erfan Kasraei

به باورم این کتاب برای فارسی زبان، نخستین از نوع خودش است. تا امروز کتاب‌های علمی زیادی به زبان ساده به فارسی برگردان شده و یا حتا نوشته شده است، اما در مورد موضوع مهم فلسفه‌ی علم دست کم به زبان فارسی از سوی یک نویسنده‌ی ایرانی کار جدی‌ای نشده است. بر این باورم که نیاز به آموزش و یادگیری فلسفه‌ی علم بیش از پیش نمایان شده است. امروز که وقتی خیل مدرک‌داران بی‌سواد دانشگاه رفته را می‌بینیم تازه متوجه می‌شویم که ایراد آموزش عالی کجاست و چگونه است کسی پزشک است اما به دعا برای معالجه‌ی بیمارش ایمان دارد و یا آن‌که فیزیک‌دانی است که باور دارد با پا گذاشتن بر روی لیموی سبز بر زمین افتاده چگونه بدبختی را بر سرش آوار می‌کند! چرا در تمام سال‌های تحصیلی‌اش تفکر نقادانه یا سنجش‌گرانه اندیشی را نیاموخته است؟ چگونه می‌توان مهندس بود و روش علمی بلد نبود؟ چگونه هنوز دانشگاه رفته‌ی ما فکر می‌کند نظریه‌ی علمی چون نظر دادن مهمانی‌های خانوادگی‌ست یا نظریه‌ی علمی یعنی هنوز به تایید نرسیده است و ثابت نشده!
چطور دانشگاه رفته و هم‌چنان فکر می‌کند نظریه‌های داروین و مهبانگ هنوز در «حد نظرند»؟ چگونه‌ است که مدرک‌دار است و هنوز فکر می‌کند در نظریه‌ی داروین، انسان تکامل یافته‌ی میمون است؟ هنوز می‌اندیشد عالم را نظمی بس دقیق است و بی‌نظمی مانع بوجود آمدن زندگی و حیات است! زمانی می‌اندیشدم چه باید کرد تا آموزش فلسفه‌ی علم برای همه‌ی دانشجویان رشته‌های دانشگاهی اجباری باشد. علم بدون درک وجودی‌اش و فلسفه‌اش از درون تهی می‌شود و حاصل‌ش مدرک‌دار معتقد به اجنه و انرژی درمانی می‌شود! عرفان کسرایی در کتاب «سوزن در انبار کاه» دست به کار بزرگی زده است و این باب مهم را برای فارسی‌زبان گشوده است. کتاب از همان جایی شروع می‌شود که باید بشود یعنی از روش علمی و نظریه‌های علمی و با بحث بسیار مهم نظریه‌ی فراگیر در فیزیک نظری پایان می‌گیرد. کتاب برای مردمان دنیای مدرن که می‌خواهند از علم مدرن بهره بگیرند نوشته شده است. خواننده می‌تواند این کتاب را به عنوان نقشه‌ی مسیر پر سنگلاخ علم مدرن استفاده کند و از آن بهره‌ها ببرد. به جسارت عرفان کسرایی برای آغاز این مبحث مهم تبریک می‌گویم. اطمینان دارم نسخه‌های بعدی کتاب پر بارتر و پربارتر خواهد شد. - علی نیّری

Genres: Philosophy

186 pages, Paperback

First published January 1, 2020

Reviews

[Ardavan Bayat · Rating 4 out of 5]

خوانش: 1401.02.25

دوباره‌خوانی در آینده‌ای نزدیک


فهرست:
پیش از پیشگفتار (دکتر علی نیری)
سخنی با خوانندگان

فصل 1: نظریه‌ها و روش‌ها
1.1. فلسفه‌ی علم چیست؟
1.2. تبیین علمی
1.3. فرضیه‌رُبایی
1.4. استنتاج به قصد بهترین تبیین
1.5. همپل و قانون فراگیر
1.6. تبیین و پیش‌بینی
1.7. نقایص مدل همپل
1.8. فراموشی تقارن
1.9. معضلی به‌نام بی‌ربطی
1.10. جدل فکری بر سر مفهوم علیّت
1.11. شبه‌ربط، از خرافات تا علم مدرن

فصل 2: علم از کجا آغاز می‌شود؟
2.1. فرضیه و مشاهده
2.2. علم با مسئله آغاز می‌شود
2.3. مشاهده، واقعیت‌های مشکوک
2.4. جنجال مشاهده از درون میکروسکوپ‌ها و تلسکوپ‌ها
2.5. نظریه‌ها و فکت‌ها
2.6. اصل سادگی، نظریه‌های علمی زیر تیغ اوکام
2.7. ابطال، به مثابه‌ی سنگ محک

فصل 3: ساختار اکتشاف‌های علمی
3.1. کشف و اختراع
3.2. کشف قلمروهای نو
3.3. اختراع، ابزارها و ماشین‌ها

فصل 4: در جست‌وجوی سوزن در انبار کاه
4.1. مسائل آینده‌ی فلسفه‌ی علم
4.2. مغز، خاستگاه آگاهی
4.3. نظریه‌ی داروین
4.4. از عصر آتش تا عصر اتم
4.5. هوش مصنوعی و انقلاب صنعتی چهارم
4.6. کیهان‌شناسی آینده
4.7. نظریه‌ی همه‌چیز
4.7.1. ابعاد اضافی در فضای چندبعدی
4.7.2. آیا فیزیک روزی به ایستگاه آخر خواهد رسید؟

[Kaveh · Rating 5 out of 5]

كتاب بسيار مفيد با زبانى ساده و به شدت ضرورى براى جامعه ما كه شبه علم و خرافه روز به روز داره درش رشد ميكنه.
به نظرم من لازم هست كه در سال ابتدايى آموزش كودكان مخصوصا در مدارس، امثال اين كتاب تدريس بشن تا در آينده شاهد نسل هاى خرافات زده نباشيم.

با سپاس از جناب كسرايى گرامى بابت زحماتشون